Στη μάχη των Λεύκτρων, στις 6 Ιουλίου του 371π.Χ., ο στρατός των Βοιωτών, υπό την ηγεσία των Θηβαίων στρατηγών Επαμεινώνδα και Πελοπίδα συνέτριψε τον στρατό των Λακεδαιμονίων με αρχηγό το δεύτερο βασιλέα της Σπάρτης Κλεόμβροτο.
Στο πεδίο της συγκρούσεως έπεσαν 700 σπαρτιάτες κιΆ ανάμεσά των, ο Κλεόμβροτος, καθώς επίσης άλλοι 600 Λακεδαιμόνιοι διαφόρων κατηγοριών.
Πριν από εννέα μέρες, αφΆ ου γίνη η μάχη, είχε αρχίσει στη Σπάρτη, η εορτή των γυμνοπαιδιών. Ήταν αυτή μία από τις μεγαλύτερες εορτές της πόλης κιΆ ετελείτο προς τιμήν του Απόλλωνος και του Διονύσου. Περιείχε κυρίως γυμναστικές επιδείξεις και χορόν που εκτελούσαν γυμνά παιδιά στην αγορά της πόλεως και επίσης χορόν που εκτελούσαν τέλειοι άνδρες, την τελευταίαν ημέρα, στο θέατρο της πόλεως.
Αυτήν την τελευταίαν ημέρα της εορτής, έφθασε και στην πόλη το οδυνηρό άγγελμα της συμφοράς. Οι έφοροι της Σπάρτης δεν διέκοψαν την διεξαγωγή των επιδείξεων, ούτε ανήγγειλαν δημοσίως τι είχε συμβεί. Περιορίστηκαν απλώς να ανακοινώσουν τα ονόματα των σκοτωμένων στους οικείους τους, με τη σύσταση προς τις γυναίκες να υποφέρουν την θλίψη των σιωπηρώς.
«Την επομένην ημέρα μπορούσε κανείς να βλέπει εκείνους των οποίων σκοτώθηκαν οι συγγενείς, να περπατούν και να συνομιλούν στα φανερά με φωτεινά και χαρούμενα πρόσωπα. Εκείνων όμως των οποίων οι συγγενείς είχαν αναγγελθεί ότι επέζησαν, λίγους μπορούσες να δεις, κιΆ αυτούς να κυκλοφορούν σκυθρωποί και με σκυμμένο το κεφάλι» (Ξενοφ. Ελληνικά, 6,4,16).
Στην Ελλάδα του σήμερα, η μία συμφορά διαδέχεται την άλλη. Ο λαός δεν διέκοψε τίποτα από τις συνήθειές του, πάρεξΆ εκείνων ασφαλών που δεν προσιδιάζουν την οικονομική στένωση στην οποία αίφνης εισήλθε. Με υπερήφανον ακόμα εσώβαθο, ούτε κραυγές έβγαλε, ούτε στους θρήνους εβάλθη.
Ωστόσο δεν υπάρχει έλλην που να κυκλοφορεί με φωτεινό και χαρούμενο πρόσωπο. Απεναντίας αυτοί οι λίγοι που κυκλοφορούν τω όντι φαίνονται σκυθρωποί, ολιγομίλητοι, βυθισμένοι στις σκέψεις των και πάντοτε με σκυμμένο το κεφάλι.
Ο λόγος απλός, μα από κανέναν αντιληπτός, ιδίως εξΆ εκείνων των ευρισκομένων στην εξουσίαν. Οι σύγχρονοι έλληνες κυκλοφορούν σκυθρωποί, γιατί από την συμφορά που τους βρήκε, οι «βασιλείς» τους επέστρεψαν σώοι και αβλαβείς.
Κανείς από αυτούς δεν πέθανε στην μάχη, κανείς από εκείνους δεν έδωσαν την μάχη καν. Όλοι τους επέζησαν και γύρισαν στους πολίτες, και με περίσσια υποκρισία τους ζήτησαν να υποφέρουν την συμφορά. Αλλά πώς να το κάνουν αυτό εκείνοι; Με τι υπερηφάνεια;
Οι δικοί τους απεσταλμένοι δεν πολέμησαν για την πατρίδα των, την πρόδωσαν και λάκισαν μπροστά στον κίνδυνο. Δεν πάλεψαν για τα ιδανικά τους, τα πιστεύω τους, μόνο άφησαν τον εχθρό να κερδίσει μίαν εύκολη μάχη.
ΓιΆ αυτό κανείς δεν κυκλοφορεί πια με σηκωμένο το κεφάλι. Όλοι ντρεπόμαστε, γιατί την πιο κρίσιμη ώρα, εμείς δεν είχαμε έναν Κλεόμβροτο ή κάποιον από τους 1300 να υψώσουν τα στήθη των και να πέσουν σαν ήρωες, σαν έλληνες. Τα φωτεινά και χαρούμενα πρόσωπά μας τα έκλεψαν δια παντός. Έτσι νομίζουν…