Κάθε χρόνο, με τις νέες φυτεύσεις, επιστρέφει το ίδιο δίλημμα: αξίζει το υπερπυκνό σύστημα ελιάς ή είναι μια λύση κομμένη και ραμμένη για άλλες χώρες; Παρότι στο εξωτερικό παρουσιάζεται ως μοντέλο χαμηλού κόστους και γρήγορης απόδοσης, η εφαρμογή του στην Ελλάδα σκοντάφτει σε σοβαρά πρακτικά και περιβαλλοντικά εμπόδια.
Το ελληνικό τοπίο “δεν σηκώνει” υπερπυκνές φυτεύσεις
Οι μικροί και κατακερματισμένοι ελαιώνες, οι πλαγιές και τα ανώμαλα εδάφη δυσκολεύουν τη μηχανοποίηση που απαιτεί το υπερπυκνό μοντέλο. Χωρίς μεγάλες, ενιαίες και επίπεδες εκτάσεις, το κόστος εκτοξεύεται και ο εξοπλισμός δύσκολα αποσβένεται. Έτσι, το πλεονέκτημα της φθηνής συγκομιδής χάνεται στην πράξη.
Πίεση σε νερό και έδαφος: το περιβαλλοντικό κόστος
Η πολύ πυκνή φύτευση αυξάνει κατακόρυφα τις ανάγκες σε νερό και θρέψη. Παράλληλα, η έντονη χρήση μηχανημάτων κουράζει και συμπιέζει το έδαφος. Το αποτέλεσμα είναι ελαιώνες «ταχείας απόδοσης», αλλά μικρής διάρκειας ζωής, που μετά από 10–15 χρόνια συχνά χρειάζονται ανανέωση, αφήνοντας πίσω φτωχότερα χωράφια.
Αποδόσεις με ημερομηνία λήξης
Τα εντυπωσιακά νούμερα παραγωγής αφορούν κυρίως τα πρώτα χρόνια. Με τον χρόνο, το έντονο μηχανικό κλάδεμα και η προσαρμογή του δέντρου στις ανάγκες της μηχανής οδηγούν σε σταδιακή «ξύλινη» ανάπτυξη και πτώση της παραγωγικότητας. Το στοίχημα δεν είναι η γρήγορη απόδοση, αλλά η σταθερότητα στον χρόνο.
Χαμηλή οξύτητα, όχι απαραίτητα ανώτερη ποιότητα
Η γρήγορη συγκομιδή βοηθά στην επίτευξη χαμηλής οξύτητας, όμως η ποιότητα του ελαιολάδου δεν κρίνεται μόνο εκεί. Η έντονη λίπανση, ιδίως με άζωτο, που απαιτούν οι πυκνές φυτεύσεις, οδηγεί συχνά σε λάδια φτωχότερα σε φαινόλες και αρωματικό βάθος, άρα και σε μικρότερη προστιθέμενη αξία.
Το τίμημα για τις ντόπιες ποικιλίες
Η εξάπλωση λίγων «βιομηχανικών» ποικιλιών πιέζει στο περιθώριο τις ελληνικές, που είναι δεμένες με το μικροκλίμα κάθε περιοχής. Όταν όλα μοιάζουν μεταξύ τους, χάνεται η ταυτότητα και μαζί της η δυνατότητα υπεραξίας. Η ελληνική ελαιοκομία δεν μπορεί να κερδίσει στο παιχνίδι της ποσότητας, αλλά μπορεί να ξεχωρίσει στην ποιότητα και στη διαφοροποίηση.
Τι ταιριάζει πραγματικά στον Έλληνα παραγωγό
Πιο ρεαλιστική λύση είναι το εντατικό, όχι υπερεντατικό, σύστημα, με 25 έως 40 δέντρα στο στρέμμα, προσαρμοσμένο στο έδαφος και στην ποικιλία. Σε βάθος χρόνου, ένας σωστά δουλεμένος εντατικός ελαιώνας μπορεί να αποδώσει συνολικά όσο ένας υπερπυκνός, χωρίς να εξαντλεί πόρους και έδαφος. Το κλειδί δεν είναι η μόδα, αλλά ο σοβαρός σχεδιασμός με βάση νερό, έδαφος και πραγματικά οικονομικά δεδομένα.
Τα μοντέλα άλλων χωρών δεν μεταφέρονται αυτούσια στην ελληνική πραγματικότητα. Η βιωσιμότητα της ελαιοκαλλιέργειας περνά από μέτρο στη φύτευση, σεβασμό στους φυσικούς πόρους και ανάδειξη της τοπικής ταυτότητας. Εκεί βρίσκεται το πραγματικό πλεονέκτημα της ελληνικής ελιάς.
