Άραγε, η αυτοδιοίκηση τελειώνει εκεί που αρχίζει η ευθύνη; Για χρόνια η αυτοδιοίκηση ζητούσε «περισσότερες αρμοδιότητες», «ενίσχυση του ρόλου των δήμων» και «αποκέντρωση». Τώρα που η ευθύνη για τη συντήρηση και τις μεγάλες παρεμβάσεις στα σχολικά κτίρια περνά με σαφή και αποκλειστικό τρόπο στους δήμους, ξαφνικά κυριαρχεί το επιχείρημα ότι «δεν υπάρχουν πόροι». Μόνο που αυτό το επιχείρημα θα είχε μεγαλύτερη αξία αν συνοδευόταν όλα τα προηγούμενα χρόνια από σοβαρή διεκδίκηση, σχέδιο αξιοποίησης χρηματοδοτικών εργαλείων, πίεση για αναπτυξιακές επενδύσεις και ουσιαστική αξιοποίηση της τοπικής οικονομικής δυναμικής. Γιατί δεν μπορεί η αυτοδιοίκηση να ζητά διαρκώς περισσότερες αρμοδιότητες και μεγαλύτερο πολιτικό ρόλο, αλλά κάθε φορά που προκύπτει μια κρίσιμη ευθύνη να επιστρέφει στο διαχρονικό «δεν έχουμε λεφτά».

Σε αυτό το σημείο, ακόμη και το επιχείρημα ότι «λείπουν οι πόροι από το κράτος» συχνά αγνοεί πως η αυτοδιοίκηση διαθέτει και ίδιες δυνατότητες ανάπτυξης και αξιοποίησης τοπικών πλεονεκτημάτων, οι οποίες δεν ενεργοποιούνται πάντα στον βαθμό που θα μπορούσαν.

Σε αυτή την περίπτωση δεν μιλάμε για αυτοδιοίκηση με αυτονομία και λογοδοσία, αλλά για έναν μηχανισμό που θέλει την προβολή της εξουσίας χωρίς το βάρος της ευθύνης.

Παράξενο πάντως: αρμοδιότητες θέλουμε, εξουσία θέλουμε, φωτογραφίες σε εγκαίνια θέλουμε, δελτία Τύπου για το παραμικρό θέλουμε -αλλά όταν έρχεται η ώρα της πραγματικής ευθύνης, όλοι ψάχνουν έναν υπουργό ή μια περιφέρεια να χρεωθεί το κόστος.

Η αλήθεια είναι πιο απλή και λιγότερο βολική. Οι δήμοι δεν είναι διακοσμητικά διοικητικά σχήματα, ούτε γραφεία παραπόνων προς το κράτος. Είναι ο πρώτος βαθμός αυτοδιοίκησης, δηλαδή ο θεσμός που βρίσκεται πιο κοντά στον πολίτη και γνωρίζει καλύτερα από όλους τις πραγματικές ανάγκες της περιοχής του. Άρα οφείλει να σχεδιάζει, να ιεραρχεί και να αξιοποιεί τα συγκριτικά του πλεονεκτήματα.

Και στην περίπτωση της Σπάρτης, συγγνώμη κιόλας, δεν μιλάμε για έναν δήμο χωρίς ταυτότητα ή δυνατότητες. Μιλάμε για έναν τόπο με τεράστιο ιστορικό, πολιτιστικό, θρησκευτικό και τουριστικό κεφάλαιο, που επί δεκαετίες συζητά τι «θα μπορούσε» να γίνει, αλλά σπανίως μετατρέπει αυτόν τον πλούτο σε σταθερούς πόρους και αναπτυξιακή δυναμική. Δεν γίνεται κάθε φορά που τίθεται ζήτημα ευθύνης να ανακαλύπτουμε μόνο την έλλειψη χρηματοδότησης και ποτέ την έλλειψη στρατηγικής.

Διότι, στο τέλος της ημέρας, η αυτοδιοίκηση δεν κρίνεται από τις καταγγελίες της προς το κράτος αλλά από την ικανότητά της να παράγει αποτέλεσμα για την τοπική κοινωνία. Αλλιώς, ας το πούμε καθαρά: να κρατήσει το κράτος όλες τις αρμοδιότητες, να κάνει και τα έργα, να βάζει και τα χρήματα, να παίρνει και τις αποφάσεις -και οι δήμοι να περιοριστούν σε ανακοινώσεις αγανάκτησης, φωτογραφίσεις και πανηγυρικούς στις εθνικές επετείους.