Υπάρχουν βιβλία που αφηγούνται έναν μύθο και υπάρχουν εκείνα που τον ανασκάπτουν, τον απογυμνώνουν, τον επανατοποθετούν μέσα στον χρόνο. Το Η Ωραία Ελένη: Θεά, πριγκίπισσα, εταίρα της Bettany Hughes ανήκει ξεκάθαρα στη δεύτερη κατηγορία: ένα έργο που δεν αρκείται στο να αφηγηθεί την ιστορία της Ελένης, αλλά επιχειρεί ν’ ανασυνθέσει την ίδια την ύπαρξή της.
Η Hughes προσεγγίζει την Ελένη ως ένα πολυεπίπεδο πολιτισμικό φαινόμενο που διατρέχει τρεις χιλιετίες λόγου και φαντασίας. Από τη Μυκηναϊκή Ελλάδα έως τη ρωμαϊκή τέχνη και τη νεότερη πρόσληψη, η μορφή της Ελένης μεταμορφώνεται διαρκώς: θεά γονιμότητας, βασίλισσα της Σπάρτης, καταραμένη μοιχαλίδα, ιδεώδες ομορφιάς. Το βιβλίο ανατέμνει αυτές τις διαδοχικές ταυτότητες με εντυπωσιακή ευρυμάθεια, αναζητώντας πίσω από τη συσσώρευση μύθων «το πραγματικό πρόσωπο» ή, έστω, τα ίχνη μιας ιστορικής αλήθειας που έχει σχεδόν εξαϋλωθεί.
Αυτό που καθιστά την αφήγηση συναρπαστική δεν είναι μόνο η έκταση της έρευνας, αλλά ο τρόπος με τον οποίο αυτή ζωντανεύει. Η Hughes ταξιδεύει, κυριολεκτικά και αφηγηματικά, στους τόπους όπου λέγεται ότι πέρασε η Ελένη, από τη Σπάρτη έως τη Μικρά Ασία, ενσωματώνοντας αρχαιολογικά δεδομένα, λογοτεχνικές πηγές και προσωπικές εμπειρίες σε ένα ενιαίο αφηγηματικό σώμα. Το αποτέλεσμα είναι ένα κείμενο πυκνό αλλά ποτέ στεγνό, μια ιστορική μελέτη που διατηρεί τη θερμοκρασία του μύθου.
Ιδιαίτερη αξία έχει η μεθοδολογική της στάση: η συγγραφέας δεν επιχειρεί να «λύσει» τον μύθο της Ελένης με απλοϊκές βεβαιότητες. Αντιθέτως, τον αντιμετωπίζει ως ένα πεδίο έντασης ανάμεσα στην ιστορία και τη φαντασία, αναδεικνύοντας το πώς κάθε εποχή κατασκευάζει τη δική της Ελένη, άλλοτε ως ενσάρκωση της επιθυμίας, άλλοτε ως αποδιοπομπαίο τράγο για τη βία των ανδρικών πολέμων. Σε αυτό το σημείο, το βιβλίο αποκτά σχεδόν σύγχρονη διάσταση: η Ελένη παύει να είναι απλώς μια φιγούρα της αρχαιότητας και μετατρέπεται σε καθρέφτη των έμφυλων αφηγήσεων που επιβιώνουν μέχρι σήμερα.
Η γραφή της Hughes είναι από μόνη της ένα επιχείρημα υπέρ της ιστορίας ως αφήγησης. Πλούσια, αισθητηριακή, γεμάτη εικόνες και λεπτομέρειες, κατορθώνει ν’ αποδώσει τον αρχαίο κόσμο όχι ως μακρινό και παγωμένο, αλλά ως κάτι απτό, σχεδόν οικείο. Παρά τον όγκο της πληροφορίας, η αφήγηση διατηρεί μια ρέουσα, σχεδόν λογοτεχνική ποιότητα, που καθιστά το βιβλίο προσβάσιμο χωρίς να θυσιάζει την επιστημονική του ακρίβεια.
Η Ωραία Ελένη της Hughes είναι, τελικά, κάτι περισσότερο από μια βιογραφία ενός μυθικού προσώπου. Είναι μια βαθιά, στοχαστική διερεύνηση της ίδιας της έννοιας του μύθου και της ανάγκης μας να τον επαναδιηγούμαστε. Και μέσα από αυτή τη διαδικασία, η Ελένη παύει να είναι «η γυναίκα που προκάλεσε έναν πόλεμο» και γίνεται κάτι πολύ πιο σύνθετο: ένα αφήγημα που δεν έπαψε ποτέ να εμπνέει και να διχάζει.
| Από την εβδομαδιαία έντυπη έκδοση «Λακωνικός Τύπος Plus+»
> Κυκλοφορεί κάθε Δευτέρα στα περίπτερα και στην πόρτα σας.
