«Ο Λύκος της Σπάρτης» του Αντώνη Αντωνιάδη, που πρωτοκυκλοφόρησε το 2009 και επανεκδόθηκε αργότερα από τις εκδόσεις Οξύ, ανήκει σε αυτή την κατηγορία μυθιστορημάτων που μόλις γυρίσεις και την τελευταία σελίδα δεν είσαι πια ο ίδιος άνθρωπος μ' εκείνον που διάβαζε πριν λίγο καιρό την πρώτη. Σήμερα, η ανάγνωσή του αποκτά μια διαφορετική βαρύτητα, καθώς ο συγγραφέας έφυγε ξαφνικά, αφήνοντας πίσω του τα βιβλία του ως το μοναδικό μέσο επαφής πια με τους αναγνώστες του.
Ο Αντωνιάδης δεν επιλέγει τον εύκολο δρόμο ενός ακόμη μυθιστορήματος για τον Λεωνίδα και τους Τριακόσιους. Στρέφεται στον Αριστόδημο, τον Σπαρτιάτη που, σύμφωνα με την ηροδότεια παράδοση, επέζησε από τις Θερμοπύλες και επέστρεψε στη Σπάρτη. Η επιστροφή του, όμως, δεν είναι λύτρωση. Ο άνθρωπος που επέζησε αντιμετωπίζεται ως δειλός και γίνεται αντικείμενο κοινωνικής περιφρόνησης. Εκεί ακριβώς αρχίζει η πραγματική περιπέτεια του μυθιστορήματος: όχι στο πεδίο της μάχης, αλλά στη σύγκρουση ανάμεσα στην προσωπική συνείδηση και στον κώδικα τιμής που επιβάλλει η κοινωνία.
Ο Αριστόδημος του Αντωνιάδη δεν είναι ένας αψεγάδιαστος ήρωας. Είναι ένας άνθρωπος με θυμό, αμφιβολίες, ενοχές και ανάγκη για δικαίωση. Η πορεία του από τις Θερμοπύλες έως τις Πλαταιές γίνεται έτσι και πορεία εσωτερικής αναζήτησης. Η τιμή παύει να είναι η δημόσια αναγνώριση και μετατρέπεται σε προσωπικό μέτρο. Η ηρωική πράξη δεν ορίζεται πλέον μόνο από τον θάνατο, αλλά και από την ικανότητα του ανθρώπου να σταθεί απέναντι στην κρίση των άλλων και να ξανακερδίσει την ταυτότητά του.
Η Σπάρτη πίσω από τον ένδοξο μύθο
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η ανασύνθεση της αρχαίας Σπάρτης. Ο συγγραφέας την αντιμετωπίζει ως έναν ολόκληρο κόσμο αξιών, θεσμών, τελετουργιών και κοινωνικών κανόνων. Η έρευνα λειτουργεί ως σταθερό θεμέλιο της αφήγησης, ενώ η γεωγραφική διαδρομή του ήρωα από τις Θερμοπύλες και τους Δελφούς έως τις Πλαταιές, γίνεται ταυτόχρονα και διαδρομή μεταμόρφωσης.
Μέσα από τις ανθρώπινες σχέσεις που αναπτύσσει ο Αριστόδημος, ο πολεμιστής έρχεται αντιμέτωπος με αξίες που βρίσκονται έξω από τον αυστηρό κώδικα της πόλης: την αγάπη, τη φιλία, τη φροντίδα και την ίδια την αξία της ζωής. Έτσι, το μυθιστόρημα υπερβαίνει τα όρια της ιστορικής αναπαράστασης και θέτει ένα διαχρονικό ερώτημα: ποιος έχει το δικαίωμα να αποφασίζει ποιος είμαστε, η κοινωνία ή εμείς οι ίδιοι;
Ο «λύκος» του τίτλου γίνεται, μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ένα εύγλωττο σύμβολο. Είναι ο άνθρωπος που απομακρύνεται από την αγέλη χωρίς να παύει ν’ ανήκει σε αυτήν. Εκείνος που χάνει τ’ όνομά του και πρέπει να διανύσει μόνος τον δρόμο για να το ξανακερδίσει.
Αυτό το βιβλίο να αποκτά σήμερα μια ιδιαίτερη συγκινησιακή δύναμη. Ο Αντωνιάδης αγαπούσε την ιστορία, το μυστήριο, το σκοτεινό και το παράδοξο, αλλά πάνω απ’ όλα αγαπούσε τις ιστορίες που γίνονταν τροφή για σκέψη. Έφυγε ξαφνικά τον Αύγουστο, την ημέρα των γενεθλίων του H. P. Lovecraft, του συγγραφέα που τόσο αγαπούσε. Μια παράξενη σύμπτωση, σχεδόν λογοτεχνική, που δύσκολα δεν θα εκτιμούσε ο ίδιος.
Ο «Λύκος της Σπάρτης» επιστρέφει σήμερα στον τόπο του. Ο Αριστόδημος χρειάστηκε να απομακρυνθεί από τη Σπάρτη για να μπορέσει να επιστρέψει σ’ αυτήν διαφορετικός. Ο Αντώνης Αντωνιάδης άφησε πίσω του ένα βιβλίο που κάνει κάτι ανάλογο: παίρνει τη Σπάρτη έξω από τον γνώριμο μύθο και μας την επιστρέφει ως ένα υπαρξιακό ερώτημα: ποιος είναι τελικά ο ήρωας; Εκείνος που πεθαίνει μαζί με τους άλλους ή εκείνος που και ξαναχτίζει από την αρχή τον εαυτό του;
| Από την εβδομαδιαία έντυπη έκδοση «Λακωνικός Τύπος Plus+»
> Κυκλοφορεί κάθε Δευτέρα στα περίπτερα και στην πόρτα σας.
