Τη δική της απάντηση δίνει η σύντροφος του Νίκου Γκάτσου, κ. Αγαθή Δημητρούκα, σε δημοσίευμα σχετικά με την απαγόρευση εκτέλεσης τραγουδιών σε στίχους του ποιητή, που επέβαλε μέσω εξωδίκου στο Πανελλήνιο Χορωδιακό Φεστιβάλ του Πανός, στην Τρίπολη.

Το θέμα ανέδειξε το arcadiaportal.gr, που φιλοξένησε και δηλώσεις του προέδρου της Χορωδίας Τρίπολης, Γιάννη Σάσσαλου, ο οποίος -μεταξύ άλλων- τόνισε ότι «πλέον, λόγω πνευματικών δικαιωμάτων και μετά το εξώδικο, καμιά χορωδία και κανένας σύλλογος δεν θα μπορεί να ερμηνεύσει τραγούδια του Νίκου Γκάτσου».

«Όποιοι θέλουν “αμπέλι ξέφραγο” το έργο του Νίκου Γκάτσου, θα χρειαστεί να περιμένουν την πρωτοχρονιά του 2062. Ως τότε, και για όσο ζω, θα φροντίζω η ίδια για την προστασία του», απαντά η κ. Δημητρούκα, ως κληρονόμος και διαχειρίστρια του έργου του μεγάλου ποιητή.

Αναλυτικά, αναφέρει στην επιστολή της:

«Κύριοι,
Όπως γνωρίζετε, η πνευματική ιδιοκτησία προστατεύεται διεθνώς βάσει νόμων για εβδομήντα χρόνια από τον θάνατο του δημιουργού. Από τον θάνατο του ποιητή Νίκου Γκάτσου το 1992 έχουν παρέλθει τριάντα δύο χρόνια και απομένουν άλλα τριάντα οκτώ ώσπου το έργο του να γίνει κοινό κτήμα.

Ως νόμιμη κληρονόμος του ποιητή, αυτά τα τριάντα δύο χρόνια, όπως και τα δέκα επτά που ζήσαμε μαζί, δεν έχω πάψει να αγαπώ και να σέβομαι το όνομα και το έργο του και να εργάζομαι για τη διάδοσή τους τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό. Απόδειξη η συνεργασία με το πανεπιστήμιο Χάρβαρντ στην Αμερική και το πανεπιστήμιο του Παλέρμο στην Ιταλία, με τις εκδόσεις Κάτεδρα στην Ισπανία, καθώς και οι πρόσφατες παρουσιάσεις σε Κολομβία, Ουρουγουάη, Αργεντινή, Χιλή και Ισπανία.

Στην Ελλάδα, υπερηφανεύομαι για τη σταθερή συνεργασία με τις εκδόσεις Πατάκη, όπου σε επιμέλειά μου έχει εκδοθεί ο ογκώδης τόμος με το σύνολο των στίχων του Νίκου Γκάτσου, επίσης για το διεθνές συνέδριο στο Μουσείο Μπενάκη για τον ποιητή, όπου συμμετείχα ως εισηγήτρια και μεταφράστρια και κατόπιν ως συνεπιμελήτρια του τόμου των Πρακτικών, για το αντίστοιχο συνέδριο στην Κέρκυρα που διοργάνωσε το λογοτεχνικό περιοδικό Πόρφυρας και εξέδωσε τεύχος με τα Πρακτικά, για τη συνεργασία με έντυπα λογοτεχνικά περιοδικά για αφιερώματα και πρόσφατα με τον Χάρτη, επιμελούμενη το αφιερωματικό τεύχος, το οποίο κυκλοφόρησε και σε βιβλίο από τις εκδόσεις Ιανός.

Παράλληλα, υπερηφανεύομαι για την παρότρυνση μελετητών στο να ασχοληθούν με το έργο του ποιητή παρέχοντάς τους την αμέριστη βοήθειά μου. Φυσικά, δεν πρέπει να παραλείψω και τα ντοκιμαντέρ τα αφιερωμένα στον Νίκο Γκάτσο, π.χ. Παρασκήνιο, ή τις εκπομπές, π.χ. Μουσικό κουτί, καθώς και τον πρόσφατο δίσκο Η παγωμένη θεατρίνα σε μουσική Νίκου Χιώτογλου, όπου τα δώδεκα τραγούδια τα ερμηνεύουν δώδεκα πολύ γνωστοί ή ανερχόμενοι τραγουδιστές που δεν είχε τύχει να ερμηνεύσουν πρώτοι στίχους του ποιητή. Επίσης, δεν πρέπει να παραλείψω τα μαθήματα στιχουργικής, τα βασισμένα στο έργο του Νίκου Γκάτσου, τα οποία προσφέρω σε σχολεία όλων των βαθμίδων όπου με καλούν ως στιχουργό και συγγραφέα παιδικής λογοτεχνίας.

Αναφορικά με αφιερωματικές συναυλίες, έχω να υπερηφανευτώ για προγράμματα που επιμελήθηκα με ερμηνευτές όπως ο Μανώλης Μητσιάς, η Μαρία Φαραντούρη, ο Αλκίνοος Ιωαννίδης, η Καρυοφυλλιά Καραμπέτη, ο Βασίλης Γισδάκης, η Βιολέττα Ίκαρη, ο Vassilikos, ο Κώστας Παυλόπουλος, αλλά και πολλοί νεότεροι και τα οποία παρουσιάστηκαν στα μεγάλα μας θέατρα και μουσικές αίθουσες καθώς και σε διεθνή φεστιβάλ σε Ελλάδα και Κύπρο.

Συνεπώς, και συνυπολογίζοντας ότι οι περισσότεροι τραγουδιστές εντάσσουν στα προγράμματά τους τραγούδια σε στίχους Νίκου Γκάτσου, ότι κάθε τόσο όλο και κάποια θεατρική παράσταση ανεβαίνει σε δική του μετάφραση, ότι τα σχολικά βιβλία περιέχουν ποιήματά του, ότι γράφονται μεμονωμένα άρθρα για το έργο του κι ότι συχνά παραπέμπουν σε στίχους του, μάλλον για κυρίαρχο ποιητή πρέπει να μιλάμε κι όχι για κάποιον που κινδυνεύει να ξεχαστεί και να χαθεί.

Ερχόμενη στο θέμα που προέκυψε με τη Χορωδία Τρίπολης και στο εξώδικο που αναγκάστηκα να αποστείλω, επιτρέψτε μου να αναφέρω τα γεγονότα με τη σειρά:

Όταν πριν από χρόνια πληροφορήθηκα από τον Τύπο ότι η Χορωδία Τρίπολης προχωρούσε σε διοργάνωση χορωδιακού φεστιβάλ με το όνομα «Νίκος Γκάτσος», διαμαρτυρήθηκα έντονα επειδή δεν είχε επικοινωνήσει κανείς μαζί μου όπως θα ήταν το σωστό. Μίλησα με τον κ. Γαργαλιώνη, ο οποίος μου εξήγησε ότι δεν το γνώριζε αυτό και πρόβαλε κυρίως τους εκπαιδευτικούς σκοπούς της Χορωδίας Τρίπολης και του εν λόγω φεστιβάλ. Από την πλευρά μου, τον ενημέρωσα ότι το τραγούδι είναι ενιαίο έργο και ανήκει εξ ημισείας στον στιχουργό και στον συνθέτη κι ότι οφείλει να έχει την άδεια όλων για τα τραγούδια που θα παρουσιάζονταν. Φερόμενη γενναιόδωρα, επέτρεψα την ως άνω χρήση του ονόματος του ποιητή και, έχοντας εξαιρέσει την αντίστοιχη εξουσία από την τότε συλλογική διαχείριση, παραιτήθηκα από τα αναλογούντα πνευματικά δικαιώματα εκείνη την πρώτη χρονιά που το χορωδιακό φεστιβάλ βασιζόταν σε τραγούδια του Νίκου Γκάτσου. Επιπλέον, με τον κ. Σταύρο Καρτσωνάκη, μελετητή του στιχουργικού έργου του Νίκου Γκάτσου με πρόσφατη έκδοση πάνω σ’ αυτό, ταξιδέψαμε από την Αθήνα και συνεισφέραμε με ομιλίες μας στα εγκαίνια του εν λόγω φεστιβάλ.

Φέτος, πληροφορήθηκα από το διαδίκτυο τη διοργάνωση του χορωδιακού Φεστιβάλ του Πανός στη θέση του Φεστιβάλ «Νίκος Γκάτσος» και τον προγραμματισμό τεσσάρων παράλληλων εκδηλώσεων από τις οποίες οι τρεις ήταν αφιερωματικές συναυλίες με έργα του Νίκου Γκάτσου.

Καθότι οι διοικούντες τη διοργανώτρια Χορωδία δεν μπορούσαν πλέον να προφασιστούν άγνοια των ενεργειών που όφειλαν να ακολουθήσουν για να εξασφαλίσουν τη σχετική άδεια, δεν τηλεφώνησα σε κανέναν, ούτε καν στον παλιό γνώριμο κ. Γαργαλιώνη. Προτίμησα να στείλω, ως όφειλα, εξώδικη επιστολή και να απαγορεύσω τις τρεις συγκεκριμένες συναυλίες στις 4, 5 και 6 Μαρτίου 2024, προστατεύοντας το έργο του Νίκου Γκάτσου από καταχρηστικές ενέργειες και αυθαιρεσίες φορέων και ατόμων που τα ενδιαφέρει μόνο η προβολή τους μέσω αυτού και η πολιτικάντικη ψηφοθηρία.

Όσο για τα πνευματικά δικαιώματα που οφείλει ο εκάστοτε χρήστης μουσικού έργου να καταβάλει, και τα οποία έχουν την έννοια του ενοικίου του έργου και μοιράζονται εξίσου σε συνθέτη και στιχουργό, αυτά είναι προτιμολογημένα και αναρτημένα στις σελίδες των Οργανισμών Συλλογικής Διαχείρισης, επί του προκειμένου της Αυτοδιαχείρισης, και του Υπουργείου Πολιτισμού. Είναι θεσμοθετημένα διεθνώς ως η ελάχιστη αποζημίωση του δημιουργού και η άρνηση του χρήστη να τα αποδώσει συνιστά παράβαση του νόμου. Θα πρόσθετα ότι είναι και ένδειξη βαρβαρότητας, κι όχι ηρωισμού όπως πολλοί θα ήθελαν, αν σκεφτούμε ότι η Τουρκία, η οποία παραδοσιακά δεν σεβόταν την πνευματική ιδιοκτησία, με την προοπτική ένταξής της στην ΕΕ, εδώ και δεκαετίες ζητάει άδειες και αποδίδει πνευματικά δικαιώματα κανονικά.

Επειδή, σε δημοσιεύσεις και αναδημοσιεύσεις δηλώσεων του Προέδρου της Χορωδίας Τρίπολης, κατηγορούμαι ότι έχω παρέμβει αυξάνοντας το ποσό των πνευματικών δικαιωμάτων για το ρεπερτόριο του Νίκου Γκάτσου που θα χρησιμοποιούσε η Χορωδία, βεβαιώνω ότι αυτό δεν το έκανα ποτέ κι ότι οι δηλώσεις αυτού του είδους είναι ψευδείς και συκοφαντικές προς το άτομό μου.

Όσον αφορά τούς εξ αίματος συγγενείς του ποιητή στην Τρίπολη, τους οποίους φιλοξενείτε ή επικαλείστε σε σχετικά δημοσιεύματά σας, δεν έχουν καμία δικαιοδοσία ως προς το έργο του Νίκου Γκάτσου. Επισημαίνω ότι ο ποιητής, όπως και η αδελφή του, δεν απέκτησαν παιδιά.

Συμπέρασμα: Όποιοι θέλουν «αμπέλι ξέφραγο» το έργο του Νίκου Γκάτσου, θα χρειαστεί να περιμένουν την πρωτοχρονιά του 2062. Ως τότε, και για όσο ζω, θα φροντίζω η ίδια για την προστασία του. Έπειτα, θα συνεχίσουν άλλοι που ήδη εκπαιδεύονται.

Τέλος, αιτούμαι την ευκρινή δημοσίευση της αναγκαστικά μακροσκελούς επιστολής μου προς αποκατάσταση της αλήθειας και αποφυγή περαιτέρω δυσφήμισής μου.

Με τιμή,
Αγαθή Δημητρούκα»