του Γεωργίου Μπόνου

Η ΗΠΑ είναι μια Χώρα σχετικά καινούργια, όπου τα παλαιά έθνη δεν είχαν ρίζες, αλλά ζητούσαν να εγκατασταθούν μετανάστες. Ανακατεύτηκαν και ανακατώνονται ολοένα μες' στο "Χωνευτήριο" για να αποτελέσουν τη σημερινή ομοιόμορφη και ομόγλωσση αμερικανική μάζα.
Γ. Θεοτοκάς (1963)

Οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής, μια πλούσια χώρα του 19ου και 20ου αιώνα δέχτηκε ένα πλήθος μεταναστών. Οι μετανάστες αυτοί, οι νεήλυδες, κατά τον Όμηρο, προήρχοντο από πολλές χώρες του κόσμου. Οι άνθρωποι αυτοί που είχαν στερηθεί τα αγαθά στις χώρες τους, μετανάστευσαν στην Αμερική. Εκεί δούλεψαν και εργάστηκαν με ζήλο και ενδιαφέρον. Έτσι πέτυχαν δύο πράγματα: πρώτον, με τη δουλειά τους απέκτησαν χρήματα και η ζωή τους βελτιώθηκε ικανοποιητικά. Παράλληλα στο Νέο Κόσμο που ήρθαν, προέκυψε μια ανάπτυξη σε μεγάλο βαθμό. Η Αμερική έγινε μια πλούσια και δυναμική Χώρα. (Σημειώνω εδώ ότι μεταξύ των μεταναστών ήσαν και αρκετοί Έλληνες, κυρίως από τη Λακωνία, Αρκαδία και Μεσσηνία. Γι’ αυτούς τους Έλληνες θα ασχοληθούμε σε ξεχωριστό κεφάλαιο.)

Ο πλούτος και το άφθονο χρήμα που κυκλοφορούσε την περίοδο αυτή ανάγκασε τον τότε Πρόεδρο των ΗΠΑ Χούβερ (1924-1972) να διακηρύξει ότι: οι Αμερικανοί θα γίνουν όλοι πλούσιοι. Θα έχουν το δικό του σπίτι, θα έχουν εξοχικό στην Καραϊβική και στη Φλώριδα, θα έχουν αποκτήσει πολυτελές αυτοκίνητο και πολλά δολάρια με την αποταμίευση.

Ο Χούβερ «στήριζε την πεποίθησή του στο αδιαμφισβήτητο γεγονός ότι η μέση αμερικανική οικογένεια θα αποκτήσει δύναμη, φήμη και δόξα μιας παντοδύναμης πολιτείας. Οι εργάτες, πίστευε ο πρόεδρος των ΗΠΑ, θα γίνουν αστοί, θα πηγαίνουν στο θέατρο και στον κινηματογράφο, θα πηγαίνουν στις εξοχές για διακοπές, θα αποκτήσουν ιδιόκτητο αυτοκίνητο και άλλα αγαθά».

Επίσης, οι επιχειρηματίες ήσαν ενθουσιασμένοι γιατί επικρατούσε αισιοδοξία με τα τεράστια κέρδη. Οι οικοδομές έπαιρναν διαστάσεις και όλοι θα μπορούσαν να αποκτήσουν δικό τους σπίτι.

Εκτίζοντο πολυκατοικίες, πολυώροφα κτίρια και ουρανοξύστες. Όλες οι κοινωνικές τάξεις ζούσαν ευχάριστα και αρμονικά.

Η ευδαιμονία, όσο περνούσαν τα χρόνια τόσο το φαινόμενο γενικευόταν. Στο τέλος μάλιστα της 10/ετίας του 1920 όλοι οι Αμερικανοί έπλεαν σε πελάγη ευτυχίας. «Σε κάθε Αμερικανό πολίτη κυριαρχούσε ο ατομικός πλούτος που άλλοτε ήταν όνειρο άπιαστο και τώρα γίνεται πραγματικότητα.»

Είναι αλήθεια «ότι ο λαός της Αμερικής, γράφουν οι ιστορικοί, την εποχή εκείνη είχε ένα στόχο. Να αποκτήσει περιουσία και να είναι πλούσιος και ευτυχισμένος.»

Και πάλι ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Χούβερ (1924-1972), έλεγε χαρακτηριστικά ότι: αν ένας Αμερικανός πολίτης αποταμιεύει 15 δολάρια την εβδομάδα και επενδύει σε καλές μετοχές στο χρηματιστήριο, μετά από 20 χρόνια θα έχει 80.000 δολάρια και εισόδημα από επένδυση 400 δολάρια τον μήνα.

*

Παράλληλα με τα ευχάριστα αυτά γεγονότα ακούγονταν και κάποιες σκέψεις απαισιόδοξες που αναφέρονται σε πιθανό κίνδυνο καταστροφής. Ιδιαίτερα στις Δυτικές Πολιτείες των ΗΠΑ. Ακόμη και οι καλλιεργητές γης διαμαρτύροντο για την αγοραστική ικανότητα των πολιτών που είχε αρχίσει να υποχωρεί.

Στα εργοστάσια οι πελάτες λιγόστευαν και άνεργοι να εμφανίζονται στα μεγάλα αστικά κέντρα. Η κυβέρνηση δεν παίρνει μέτρα. Θεωρεί ότι προέρχονται από εχθρούς της κοινωνίας.

Όλοι οι Αμερικανοί βλέπουν τη λύση του χρηματιστηρίου για να πλουτίσουν και το δολάριο να κυριαρχεί στην αγορά. Στο Νέο Κόσμο που βρέθηκαν όλες οι φυλές του κόσμου, βράζουν σε ένα καζάνι και από 'κει ξεπηδάει ένας νέος πολίτης με το δολάριο στο χέρι. Αυτός είναι ο Αμερικανός. Ένας Αμερικανός πλούσιος και ευτυχισμένος.

Το χρηματιστήριο χαρακτηριζόταν ως σωτήριο μέσο για να πλουτίσουν εύκολα όλοι οι Αμερικανοί πολίτες. Ο τρόπος όμως λειτουργίας του με μετοχές ανύπαρκτες ή χωρίς αντίκρισμα στην οικονομία. Φτάσαμε στο σημείο που το χρήμα που κυκλοφορούσε, αποτελούσε φαινόμενο ψεύτικο. Όλοι οι Αμερικανοί ζούσαν με την ψευδαίσθηση ότι έχουν γίνει πλούσιοι.

Αποτέλεσμα; Φτάσαμε στο τραγικό γεγονός: «Στην αποφράδα εβδομάδα του Οκτωβρίου 1929 που έχουμε την απότομη και ραγδαία πτώση των τιμών του χρηματιστηρίου. Το γνωστό κράχ του 1929.

Το χρηματιστήριο στη Νέα Υόρκη κατέρρευσε, γράφουν όλες οι εφημερίδες. Οι χρηματιστές ένιωσαν ότι θα τους παρασύρει ο καταρράκτης του Νιαγάρα.» Οι ιστορικοί και οικονομικοί συντάκτες των εφημερίδων περιγράφουν σκηνές απερίγραπτες. Πολλοί χρηματιστές ήσαν αλλόφρονες, άλλοι έσχιζαν τα κολάρα τους. Ανήμποροι να σώσουν τις περιουσίες τους. Τεράστια πόσα δολαρίων εξανεμίζονται. Οι οικονομολόγοι περιγράφουν τις ζοφερές ημέρες του κράχ με τα μελανότερα χρώματα. «Επί 2 μήνες κυριαρχούσε το φοβερό θέαμα της παραφροσύνης. Το χρηματιστήριο έχασε όσα είχε κερδίσει σε δύο χρόνια. Εξανεμίστηκαν 40 δισεκατομμύρια δολάρια. Οι επενδύσεις έχασαν το 80% της αξίας των μετοχών τους», γράφουν οι ιστορικοί και οικονομολόγοι στις εφημερίδες.

«Με το κράχ το χρηματιστηρίου της Νέας Υόρκης, κατέρευσε όχι μόνο η Αμερικανική οικονομία, αλλά επηρέασε και τις οικονομίες της Δυτικής Ευρώπης. Δημιουργήθηκε ένα είδος ντόμινο»

*

Ύστερα από τα παραπάνω τραγικά περιστατικά με το κράχ και την κατάρρευση του χρηματιστηρίου, διαλύθηκαν οι οικονομίες της Αμερικής και της Ευρώπης. Γεννάται το ερώτημα από κάθε σκεπτόμενο και ταπεινό πολίτη, ιδιαίτερα της Χώρας μας: Γιατί προκαλείται κάθε τόσο οικονομική διαμάχη και οικονομική κρίση; Και διασαλεύεται η ατομική, οικογενειακή και κοινωνική ζωή εκατομμυρίων πολιτών; Και κινδυνεύουν ακόμη να διαλυθούν και ευάλωτα κράτη;

Αυτός ο διεθνής οικονομικός σάλος, με το γκρέμισμα της ισορροπίας που υπάρχει, είναι εφεύρημα-δημιούργημα του καπιταλιστικού συστήματος; Είναι η λεγόμενη θεωρία "της δημιουργικής καταστροφής"; Που ο καπιταλισμός ξαναζωντανεύει και συνεχίζει την πορεία του; Ας θυμηθούμε την εμφάνισή του και την πορεία του.

Προήλθε βέβαια από το φεουδαρχικό σύστημα του 17ου αιώνα. Επικράτησε στηριζόμενο κυρίως σε μία φιλελεύθερη οικονομική πολιτική με βάση την ανταγωνιστικότητα και την ελεύθερη αγορά. Στηρίζεται ακόμη στο ότι τα μέσα παραγωγής βρίσκονται στα χέρια ιδιωτών. Εκμεταλλεύεται το κέρδος από την πώληση αγαθών. Στηρίζεται στο ιδιωτικό κεφάλαιο και στο κόλπο της προσφοράς και ζήτησης και σε πολλά άλλα, που δεν είναι του παρόντος.

Κλείνουμε το Α' μέρος με τα παρακάτω:

Αυτός ο οικονομικός πόλεμος, αυτό το κύμα ανησυχίας και αβεβαιότητας προκαλεί σοβαρές επιπτώσεις σε πολλές οικονομίες και προπαντός σε επισφαλείς και αδύναμες. Προσοχή στο Χρηματιστήριο. Είναι βέβαια ένας δείκτης για την πορεία της οικονομίας σε κάθε Χώρα. Αλλά ο χειρισμός και οι αξίες των μετοχών, επηρεάζουν πολύ κόσμο που θέλει τον εύκολο πλουτισμό.

Γι’ αυτά όλα που συνέβησαν στην Αμερική την 10ετία του 1920, πλήττουν και επηρεάζουν οικονομικά τις χώρες.

Οι εσφαλμένες ενέργειες της αμερικανικής πολιτικής με τα παιχνίδια του χρηματιστηρίου τη 10/ετία του 1920 να μην επαναληφθούν. Διότι οι παραδοσιακές φιλίες διαταράσσονται. Οι οικονομίες των μικρών κρατών και όχι μόνο πλήττονται ανεπανόρθωτα.