Πριν από μερικές ημέρες πήγα για πρώτη φορά στο αποτεφρωτήριο της Ριτσώνας. Ήμουν εκεί για να συνοδεύσω ένα προσφιλές πρόσωπο που «έφυγε» από τη ζωή.
Πρόκειται για ένα λευκό ισόγειο κτίριο με απέριττους χώρους, σε ένα ήσυχο φυσικό περιβάλλον που προδιαθέτει τον επισκέπτη. Το λιτό αίθριο, το εκθετήριο τεφροδόχων, φωτογραφιών και κοσμημάτων, αλλά και ο «κήπος ενθύμησης» με λουλούδια αποτελούν την όποια διακόσμηση. Κατά μήκος του κήπου, πάνω σε ειδική λευκή βάση είναι τοποθετημένες οι μεταλλικές πλακέτες, διαστάσεων 12 εκ. x 3 εκ. περίπου η κάθε μία, με το όνομα των αποτεφρωμένων και τις ημερομηνίες γέννησης και θανάτου, χωρίς άλλες αναφορές ή διακρίσεις.
Και η αίθουσα τελετών, όπου στο κέντρο τοποθετείται το φέρετρο και δεξιά και αριστερά τα καθίσματα για τους συνοδούς. Σε μια γωνία υπάρχει πιάνο και σε μικρή απόσταση από το φέρετρο υπάρχει αναλόγιο, το οποίο φέρει από τη μια μεριά μικρόφωνο και από την άλλη την εικόνα της Παναγίας. Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό αποτελεί ο πρισματικός φεγγίτης στο μέσο της οροφής της αίθουσας, ακριβώς πάνω από το φέρετρο, απ’ όπου μπαίνει από αντανάκλαση το φυσικό φως. Η τελετή στην αίθουσα του αποχαιρετισμού διαρκεί περίπου 45 λεπτά και συνοδεύεται από ελαφρά μουσική. Το φέρετρο παραμένει ανοικτό καθ’ όλη τη διάρκεια της παραμονής του εκεί και όποιος/α θέλει μπορεί να χρησιμοποιήσει το μικρόφωνο. Στο τέλος, μετά τον τελευταίο ασπασμό, οδηγούνται οι συνοδοί σε άλλη αίθουσα για καφέ, κονιάκ και κέικ, χωρίς να έχουν τη δυνατότητα να παρακολουθήσουν την παραπέρα πορεία της σορού.
Αυτά λαμβάνουν χώρα στο τελετουργικό μιας κανονικής αποτεφρωτικής πρακτικής. Σε κατ’ ιδίαν κουβέντα που είχα με τον υπεύθυνο κ. Αντώνιο Αλακιώτη, ο οποίος υπογράφει ως πρόεδρος της Ελληνικής Κοινωνίας Αποτέφρωσης, μου είπε και τα εξής: Η εικόνα της Παναγίας είναι μόνιμα εκεί, αλλά αν δεν τη θέλουν την αφαιρούν. Και τρισάγιο μπορεί να γίνει (το επιτρέπει αυτό η Εκκλησία) και στην περίπτωση αυτή καλούν ιερέα. Ιδιαίτερο σενάριο εκτυλίχθηκε για τον Γιάννη Μπουτάρη. Δυο χρόνια πριν τον θάνατό του τον συνάντησε και του είπε: «Αντώνη, δεν θέλω να πάω αδιάβαστος». Και έγινε όλη η ιεροτελεστία, όπως προβλέπεται και με φωτογραφίες του να προβάλλονται σε οθόνη, υπό τους ήχους αγαπημένων του τραγουδιών. Αλλά και όσον αφορά τον π. υπουργό του ΠΑΣΟΚ Θεόδωρο Πάγκαλο, φωτογραφίες του προβάλλονταν στην οθόνη και ακούστηκαν αγαπημένα του τραγούδια, με τελευταίο το «Δυο πόρτες έχει η ζωή» του Στέλιου Καζαντζίδη. Η καύση διαρκεί τρία τέταρτα της ώρας, αλλά καθυστερεί η τέφρα, γιατί πρέπει να κρυώσει στο ψυγείο πριν παραδοθεί. Το κόστος της αποτέφρωσης είναι 630 ευρώ + ΦΠΑ και πληρώνεται μέσω του γραφείου κηδειών.
Μετά την κυκλοφορία του βιβλίου μου «ο Άνθρωπος, Προσδιορισμός και Προορισμός» (εκδ. ΙΔΙΟΜΟΡΦή 2022), στο οποίο γίνεται αναφορά για τη διαχείριση της… σορού, επικοινώνησα τηλεφωνικά με τον κ. Αλακιώτη, ανταλλάξαμε βιβλία και μου είπε για τον πολύχρονο αγώνα που έκανε μέχρι την τελική δικαίωση. Είχε πει τότε: «Η αλλαγή ταφικών εθίμων είναι από τις πιο δύσκολες και πιο αργά μεταβαλλόμενες συνήθειες σε μια κοινωνία. Η χώρα μας, δυστυχώς, για πολλούς και διάφορους λόγους, είναι η τελευταία στην Ε.Ε. που κάνει αυτό το βήμα». Σε ενημερωτικό φυλλάδιο γράφει στον πρόλογο: «Η αυστηρή στάση της Ιεράς Συνόδου στην επιλογή της αποτέφρωσης συχνά προτρέπει συγγενείς νεκρών που η τελευταία τους επιθυμία ήταν η αποτέφρωση να μην τη σεβαστούν και αντί να τους αποτεφρώσουν να τους θάβουν. Αυτό δεν είναι μισαλλοδοξία; Αυτό δεν είναι αμαρτία; Αυτό δεν είναι προσβολή νεκρού; Αυτό είναι ντροπή για τον πολιτισμό μας. Μια εκκλησία σύγχρονη θα πρέπει να είναι συμπονετική και παρηγορητική στους συγγενείς των νεκρών που επέλεξαν την αποτέφρωση και όχι τιμωρός».
Επειδή τα χρήματα είναι πολλά (κόστος αποτέφρωσης + έξοδα μεταφοράς, ιδιαίτερα για τους νεκρούς που μεταφέρονται από μακριά, παραμονή αρκετές μέρες της σορού στο ψυγείο, αφού τα ραντεβού αργούν κ.λπ. κ.λπ.) και επειδή είναι ανθρώπινο δικαίωμα η αποτέφρωση, είναι άμεση ανάγκη η αντιμετώπισή της από την πολιτεία. Η ηθική και η αξιοπρέπεια, η ίση και ανθρώπινη μεταχείριση όλων των σορών των νεκρών επιβάλλουν τη δημιουργία ικανού αριθμού κρατικών-δημοτικών κλιβάνων ανά τη χώρα, όπου όλες ανεξαίρετα οι σοροί εκείνων που το έχουν δηλώσει ή επιθυμούν τα οικεία τους πρόσωπα*, θα αποτεφρώνονται χωρίς διακρίσεις και χωρίς την οποιαδήποτε οικονομική επιβάρυνση.
Η δημόσια δέσμευση των π. δημάρχων της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης, Καμίνη και Μπουτάρη αντίστοιχα, ότι πολύ σύντομα το μεγάλο κενό των δημοτικών κλιβάνων θα καλυφθεί, δεν επαληθεύτηκε, γιατί φοβήθηκαν ότι τα νεκρικά εξαπτέρυγα θα τους οδηγούσαν στον πολιτικό τους θάνατο.
Τον Ιανουάριο του 2022, η ΠτΔ Κατερίνα Σακελλαροπούλου κατά την επίσκεψή της στο συγκεκριμένο αποτεφρωτήριο, αφού έκανε λόγο για ένα θέμα που συνδέεται με την προστασία της προσωπικότητας και με το δικαίωμα της αξιοπρέπειας, είπε: «Η ελληνική κοινωνία έχει τις ιδιαιτερότητές της, αλλά το ζήτημα είναι να υπάρχει η δυνατότητα της επιλογής. Αυτό είναι ένδειξη πολιτισμού, δικαιικού πολιτισμού, σε όλες τις πτυχές. Το περιβάλλον εδώ έχει παρηγορητική φύση για τους οικείους όσων επέλεξαν αυτόν τον τρόπο να διαθέσουν το σώμα τους μετά θάνατον, η ελληνική φύση τους επιτρέπει να τους αποχαιρετήσουν με το σωστό τρόπο».
*Βάσει του νόμου 4555/2018 άρθρο 48 «Κάθε φυσικό πρόσωπο, εφόσον το επιθυμεί, μπορεί ελεύθερα με ρητή, χωρίς όρο αίρεση, δήλωσή του ενώπιον συμβολαιογράφου το πρόσωπο (βλ. εκλιπών) να ορίσει αν επιθυμεί μετά τον θάνατόν του την ταφή ή την αποτέφρωση, καθώς και να ορίσει τον τύπο της τελετής της κηδείας και τον τόπο ενταφιασμού ή αποτέφρωσης». Όταν δεν υπάρχει έγγραφη διευκρίνιση σχετικής επιθυμίας αποφασίζουν ο/η σύζυγος, οι κατιόντες, οι αδελφοί και οι κληρονόμοι από διαθήκη.
