Σε μια συνεδρίαση υψηλών πολιτικών τόνων, η Ολομέλεια της Βουλής υπερψήφισε χθες, Παρασκευή (26/6), τον νέο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης, επισφραγίζοντας μια ιστορική θεσμική μεταβολή που καταργεί οριστικά τον δεύτερο γύρο των αυτοδιοικητικών εκλογών και ανακατεύει την τράπουλα στην αρχιτεκτονικής της τοπικής εξουσίας. Το μεγαλεπήβολο νομοθέτημα των 6 βιβλίων και των 774 άρθρων επιχειρεί να βάλει τάξη σε ένα άναρχο μωσαϊκό διάσπαρτων ρυθμίσεων, ενσωματώνοντας περί τις 2.000 διατάξεις -ορισμένες εκ των οποίων ανάγονται ακόμη και σε Βασιλικό Διάταγμα του 1958- οι οποίες μέχρι πρότινος προκαλούσαν διοικητική ασφυξία. Η κυβερνητική πρωτοβουλία για την απλούστευση των διαδικασιών βρέθηκε στο στόχαστρο της αντιπολίτευσης, αναφορικά με το μέλλον της αποκέντρωσης, της οικονομικής αυτοτέλειας των τοπικών κοινωνιών και της δημοκρατικής νομιμοποίησης των αιρετών οργάνων.
Στην πρώτη γραμμή των κοινοβουλευτικών τοποθετήσεων βρέθηκαν οι Λάκωνες βουλευτές, Νεοκλής Κρητικός και Νάγια Γρηγοράκου, αναδεικνύοντας τις διαφορετικές αναγνώσεις της μεταρρύθμισης και μεταφέροντας ανάγλυφα τον αντίκτυπο του νέου νόμου στις ιδιαιτερότητες της λακωνικής περιφέρειας.
Οι βασικότερες αλλαγές:
Τέλος στον β’ γύρο και την πολυνομία
Η πλέον ρηξικέλευθη τομή είναι η οριστική κατάργηση των επαναληπτικών εκλογών (β’ Κυριακή), με την καθιέρωση της εναλλακτικής ψήφου, όπου οι πολίτες θα δηλώνουν προκαταβολικά τη δεύτερη επιλογή τους στο ίδιο ψηφοδέλτιο, ώστε ο νικητής να αναδεικνύεται άπαξ από την α’ Κυριακή. Παράλληλα, θεσμοθετείται η σταδιακή αποσύνδεση της είσπραξης των δημοτικών τελών από τους λογαριασμούς ρεύματος με ορίζοντα το 2028. Στο πεδίο της οργάνωσης, οι διάσπαρτες διατάξεις συμπτύσσονται σε έναν ενιαίο κανονιστικό ιστό για τον περιορισμό της πολυνομίας. Στον τομέα της ψηφιακής διακυβέρνησης, εισάγονται συμβουλευτικά δημοτικά δημοψηφίσματα μέσω ηλεκτρονικής ψηφοφορίας και αναβαθμίζονται τα συμβούλια νέων, ενώ στον οικονομικό έλεγχο επεκτείνεται η εποπτεία του Παρατηρητηρίου και στις ΔΕΥΑ, προβλέποντας κυρώσεις για χρέη αλλά και μπόνους επιβράβευσης. Τέλος, εισάγεται νέα κατηγοριοποίηση των δήμων (ορεινοί, νησιωτικοί, τουριστικοί) για στοχευμένες χρηματοδοτήσεις, ενώ δρομολογούνται άμεσα 9.000 μόνιμες προσλήψεις, κυρίως για τη στελέχωση των παιδικών σταθμών.
Ο υπουργός Εσωτερικών, Θοδωρής Λιβάνιος, ξεδίπλωσε τη φιλοσοφία της παρέμβασης, υπογραμμίζοντας ότι στόχος ήταν η εξάλειψη ενός δαιδαλώδους καθεστώτος, όπου «ήταν αδύνατον να δεις ποια διάταξη ίσχυε», φέρνοντας ως παράδειγμα άρθρο του «Καλλικράτη» που είχε τροποποιηθεί 17 φορές. Υπεραμυνόμενος της κατάργησης της δεύτερης Κυριακής, στηρίχθηκε στην αποθαρρυντική πραγματικότητα των αριθμών: «Φτάσαμε να έχουμε 15% συμμετοχή στον β' γύρο. Φτάσαμε σε σημείο αυτός που κερδίζει στις εκλογές να παίρνει λιγότερες ψήφους από αυτές που πήρε ο αντίπαλος του στον α’ γύρο», ανέφερε, κάνοντας λόγο για στείρες προεκλογικές κοκορομαχίες. Παράλληλα, απέρριψε την πρόταση του ΠΑΣΟΚ για απόδοση του ΕΝΦΙΑ στους δήμους, προειδοποιώντας για οικονομική ασυμμετρία. Εξήγησε ότι ένας εύρωστος δήμος θα εκτινασσόταν από τα 12,8 εκ. ευρώ των ΚΑΠ στα 50 εκ. ευρώ λόγω υψηλής εμπορικής αξίας των ακινήτων, ενώ το 90% της επικράτειας θα υπεθάλπετο. Φέρνοντας ως παράδειγμα το Αγρίνιο, σημείωσε ότι από τα 20 εκ. ευρώ που εισπράττει μέσω ΚΑΠ θα υποχωρούσε στα 12 εκ. ευρώ. «Θα δημιουργούσε τρομερή ασυμμετρία που θα έπρεπε να ισορροπηθεί με έναν μηχανισμό που θα οδηγούσε στους ΚΑΠ», σχολίασε. Αναφορικά με τη δομή της εξουσίας, ο κ. Λιβάνιος παραδέχθηκε: «Ναι, δυστυχώς είναι δημαρχοκεντρικό το μοντέλο. Είναι», συμπληρώνοντας ότι οι πολίτες γνωρίζουν τους επικεφαλής και όχι τα μέλη των συμβουλίων τους.
Κρητικός: Ασφάλεια δικαίου
και εκσυγχρονισμός της καθημερινότητας
Στην ανάγκη υπέρβασης των χρόνιων αγκυλώσεων εστίασε ο βουλευτής Λακωνίας της ΝΔ, Νεοκλής Κρητικός, τοποθετούμενος υπέρ του νομοσχεδίου. «Ο νέος Κώδικας δε συνιστά μια απλή κωδικοποίηση ή τακτοποίηση διάσπαρτων διατάξεων, αλλά αναθεωρεί συνολικά το πλαίσιο λειτουργίας της Τοπικής Αυτοδιοίκησης: το πρώτο επίπεδο διακυβέρνησης, το πρώτο σημείο καθημερινής επαφής του πολίτη με το Κράτος», υποστήριξε. Αναγνώρισε δε ότι οι προηγούμενες μεταρρυθμίσεις στερούνταν ενός σύγχρονου κανονιστικού ιστού: «Τα τελευταία χρόνια η Αυτοδιοίκηση διήλθε από διαδοχικές θεσμικές μεταρρυθμίσεις, οι οποίες ενίσχυσαν μεν την αποκέντρωση, αλλά ταυτόχρονα δημιούργησαν ένα σύνθετο θεσμικό πλαίσιο. Όλες οι παρεμβάσεις και τομές του παρελθόντος συνέκλιναν σε μια ισχυρή αυτοδιοίκηση, όμως στερούνταν λειτουργικού και σύγχρονου κανονιστικού πλαισίου».
Ο ίδιος περιέγραψε τις συνέπειες της πολυνομίας που ταλάνιζε επί δεκαετίες το σύστημα, σημειώνοντας χαρακτηριστικά: «για δεκαετίες η Τοπική Αυτοδιοίκηση λειτουργούσε σ’ ένα περιβάλλον έντονης πολυνομίας με αποτέλεσμα: Οι διοικήσεις να δυσκολεύονται να εφαρμόσουν τη νομοθεσία. Να υπάρχει αυξημένο διοικητικό κόστος, τόσο για την Τοπική Αυτοδιοίκηση, όσο και για τους πολίτες, να παρατηρούνται καθυστερήσεις στη λήψη και στην εφαρμογή των αποφάσεων και να υπάρχει έλλειψη ασφάλειας δικαίου». Στον αντίποδα, προέταξε τις αξίες της διαφάνειας και της μείωσης της γραφειοκρατίας: «Στην εποχή μας η εμπιστοσύνη στους θεσμούς αποτελεί κρίσιμο ζητούμενο, κι η ανάγκη για διαφάνεια, καθώς και η απαίτηση για λογοδοσία των οργάνων διοίκησης, καθιστούν την ενίσχυση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης απαραίτητη», εκφράζοντας την ικανοποίησή του για το γεγονός ότι «επιτέλους αποσαφηνίζεται ποιός κάνει τί, ώστε να αποφεύγονται επικαλύψεις, ασάφειες και συγκρούσεις αρμοδιοτήτων».
Κρητική Γρηγοράκου για αλλοίωση
της λαϊκής εντολής και υποβάθμιση της Λακωνίας
Στον αντίποδα, επίθεση στην κυβέρνηση εξαπέλυσε η βουλευτής Λακωνίας του ΠΑΣΟΚ – ΚΙΝΑΛ, Νάγια Γρηγοράκου, κατηγορώντας την για προσπάθεια χειραγώγησης. Απευθυνόμενη στην πλειοψηφία, τόνισε: «Θέλετε μια Τοπική Αυτοδιοίκηση δεμένη στο άρμα της κεντρικής εξουσίας». Επέκρινε το σύστημα της εναλλακτικής ψήφου, κάνοντας λόγο για αλλοίωση της λαϊκής εντολής: «Στη θέση της δεύτερης Κυριακής φέρνετε την εναλλακτική ψήφο. Ζητάτε από τον πολίτη να προδηλώσει μια υποθετική δεύτερη επιλογή υπέρ ολόκληρης παράταξης, πριν ακόμη γνωρίζει ποιοι θα περάσουν στο τελικό στάδιο», προειδοποιώντας για τεχνητή κατασκευή πλειοψηφιών. Κατήγγειλε επίσης την υποβάθμιση των δημοτικών συμβουλίων υπέρ των δημοτικών επιτροπών, υπογραμμίζοντας: «Το δημοτικό συμβούλιο δεν μπορεί να μετατρέπεται σε χώρο επικύρωσης προειλημμένων αποφάσεων. Είναι το κατεξοχήν πολιτικό όργανο της τοπικής δημοκρατίας».
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στις πολυσύνθετες ανάγκες της Λακωνίας, σημειώνοντας ότι οι τοπικοί πρόεδροι καλούνται να κρατήσουν ζωντανά τα χωριά χωρίς πόρους, ενώ υπενθύμισε ότι «άλλες είναι οι ανάγκες της Σπάρτης, άλλες της Σκάλας, άλλες της Μάνης, της Μονεμβασιάς, της Ελαφονήσου και των ορεινών κοινοτήτων του Ταϋγέτου και του Πάρνωνα». Στηλίτευσε την απουσία μόνιμου τεχνικού προσωπικού, αναφέροντας ότι η κυβέρνηση «παραδίδει τα κλειδιά των δήμων και των βασικών υπηρεσιών στους εργολάβους», ενώ χαρακτήρισε το Τέλος Τοπικής Ανάπτυξης ως μετακύλιση του κόστους στους δημότες. Κλείνοντας, έδωσε το στίγμα της παράταξής της: «Η Τοπική Αυτοδιοίκηση δεν ανήκει στο Μαξίμου. Δεν ανήκει στους κομματικούς μηχανισμούς. Ανήκει στους δημότες, στις κοινότητες, στις τοπικές κοινωνίες. Και εκεί πρέπει να επιστρέψουν η εξουσία, οι πόροι και η ευθύνη».
