Μια από τις σημαντικότερες συλλογές γενετικού υλικού ελιάς στον κόσμο δημιουργείται στην Ούμπρια της Ιταλίας, με στόχο τη διατήρηση της βιοποικιλότητας και την προσαρμογή της καλλιέργειας στις νέες περιβαλλοντικές συνθήκες.
Η Domus OlearΣ, που αναπτύχθηκε στο Γκούμπιο από το Ινστιτούτο Βιοεπιστημών και Βιοπόρων του Εθνικού Συμβουλίου Έρευνας της Ιταλίας (CNR-IBBR), λειτουργεί ως «ζωντανή» τράπεζα γενετικού υλικού και υπαίθριο ερευνητικό εργαστήριο.
Οι επιστήμονες αξιοποίησαν διεθνή βάση δεδομένων με περισσότερους από 10.000 γονότυπους ελιάς, εντοπίζοντας περίπου 3.000 γενετικά μοναδικά προφίλ από 32 χώρες. Μέχρι σήμερα έχουν φυτευτεί 454 διαφορετικές ποικιλίες από 27 χώρες, καθώς και περισσότεροι από 400 άγριοι γονότυποι και υποείδη. Συνολικά, η συλλογή αριθμεί πάνω από 800 γενετικά μοναδικές προσβάσεις.
Ανάμεσά τους βρίσκονται καλλιεργούμενες ποικιλίες, μνημειακά δέντρα και σπάνια δείγματα, όπως οι «πατριάρχες» της Κρήτης, ιστορικές ελιές της Μάλτας, επικονιαστές από την Αλγερία και αιωνόβια δέντρα της Ανατολικής Μεσογείου και της Δυτικής Ασίας.
Πολύτιμο υλικό για ανθεκτικότερες ποικιλίες
Η εγκατάσταση καλύπτει περίπου 10 εκτάρια και επιτρέπει στους ερευνητές να μελετούν διαφορετικές ποικιλίες κάτω από τις ίδιες περιβαλλοντικές συνθήκες. Έτσι μπορούν να συγκρίνουν την αντοχή τους στην ξηρασία, στις υψηλές θερμοκρασίες, στις ασθένειες και σε άλλες πιέσεις που εντείνονται εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής.
Παράλληλα, η γενετική ταυτοποίηση συμβάλλει στην αντιμετώπιση της σύγχυσης γύρω από τις ονομασίες των ποικιλιών. Η ίδια ποικιλία μπορεί να είναι γνωστή με διαφορετικά ονόματα, ενώ ελιές με κοινή ονομασία ενδέχεται να έχουν εντελώς διαφορετικό DNA.
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της ιταλικής Frantoio, για την οποία έχουν καταγραφεί περισσότερα από 20 συνώνυμα.
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στις αγριελιές, οι οποίες διαθέτουν γενετικά χαρακτηριστικά που έχουν περιοριστεί ή χαθεί από τις εμπορικές ποικιλίες. Η φυσική αντοχή τους σε δύσκολες κλιματικές συνθήκες και παθογόνους οργανισμούς μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική για τη δημιουργία νέων, ανθεκτικότερων ποικιλιών.
Στόχος του προγράμματος είναι η επιστημονική γνώση να περάσει στην πράξη, μέσα από εκπαιδευτικές δράσεις, διεθνείς συνεργασίες και μεταφορά τεχνογνωσίας προς τους επαγγελματίες του κλάδου. Η συλλογή φιλοδοξεί, έτσι, να στηρίξει όχι μόνο τη διατήρηση της ελιάς, αλλά και το εισόδημα των παραγωγών και την επισιτιστική ασφάλεια τα επόμενα χρόνια.
