Οι μέλισσες χωρίς κεντρί του Αμαζονίου έγιναν τα πρώτα έντομα παγκοσμίως με νομικά κατοχυρωμένα δικαιώματα. Σε περιοχές του Περού αναγνωρίζονται πλέον ως οργανισμοί με δικαίωμα να υπάρχουν και να ευημερούν.
Είναι βασικοί επικονιαστές των τροπικών δασών και στηρίζουν τη βιοποικιλότητα, όμως απειλούνται από την κλιματική αλλαγή, την αποψίλωση, τα φυτοφάρμακα και τον ανταγωνισμό με τις ευρωπαϊκές μέλισσες. Επιστήμονες και ακτιβιστές ζητούν την ένταξή τους στα απειλούμενα είδη.
«Ένα σημείο καμπής στη σχέση μας με τη φύση»
Η νομική αναγνώριση των μελισσών χωρίς κεντρί θεωρείται ιστορική, καθώς τις αντιμετωπίζει ως ζωντανά όντα με δικαιώματα και αναδεικνύει τον ρόλο τους στα οικοσυστήματα. Τα σχετικά διατάγματα στο Περού προέκυψαν έπειτα από πολυετή δράση επιστημόνων και περιβαλλοντικών οργανώσεων. Κεντρικό ρόλο είχε η χημικός βιολόγος Ρόζα Βασκέζ Εσπινόζα, η οποία συνεργάστηκε με αυτόχθονες κοινότητες στον Αμαζόνιο για την καταγραφή και μελέτη των μελισσών.
«Θεραπευτικές ιδιότητες την περίοδο της Covid»
Η έρευνα στο μέλι των μελισσών αποκάλυψε πλήθος βιοδραστικών μορίων με αντιφλεγμονώδεις, αντιιικές και αντιβακτηριακές ιδιότητες. Τα ευρήματα αυτά εξηγούν γιατί το μέλι χρησιμοποιήθηκε παραδοσιακά από κοινότητες του Αμαζονίου, ιδιαίτερα την περίοδο της πανδημίας. Η μελέτη οδήγησε σε ευρύτερες αποστολές καταγραφής των ειδών και των παραδοσιακών πρακτικών εκτροφής τους.
Το παλαιότερο είδος μελισσών στον πλανήτη
Οι μέλισσες χωρίς κεντρί θεωρούνται από τα αρχαιότερα είδη μελισσών και ζουν σε τροπικές περιοχές παγκοσμίως. Στον Αμαζόνιο βρίσκονται τα μισά περίπου από τα γνωστά είδη και συμβάλλουν καθοριστικά στην επικονίαση της χλωρίδας.
Παράλληλα, έχουν βαθιά πολιτιστική σημασία για αυτόχθονες λαούς, που τις θεωρούν μέρος της παράδοσης και της σχέσης τους με το δάσος.
Οι απειλές
Οι κοινότητες αναφέρουν ότι οι μέλισσες λιγοστεύουν αισθητά και χρειάζεται πλέον πολύ περισσότερος χρόνος για να εντοπιστούν. Χημικές αναλύσεις εντόπισαν ίχνη φυτοφαρμάκων στο μέλι, ακόμη και σε απομακρυσμένες περιοχές.
Η χαρτογράφηση των πληθυσμών αποκάλυψε άμεση σύνδεση της αποψίλωσης των δασών με τη μείωσή τους, γεγονός που οδήγησε στην επίσημη αναγνώρισή τους ως ιθαγενές είδος από το κράτος του Περού το 2024.
Γιατί είναι σημαντική η νομική τους κατοχύρωση
Η νομική κατοχύρωση δημιουργεί προηγούμενο και ανοίγει τον δρόμο για πολιτικές προστασίας, όπως αναδάσωση, περιορισμό φυτοφαρμάκων και ενίσχυση της έρευνας. Το παράδειγμα του Περού έχει ήδη κινήσει το ενδιαφέρον περιβαλλοντικών ομάδων σε άλλες χώρες, που εξετάζουν παρόμοιες πρωτοβουλίες για την προστασία των άγριων μελισσών τους.
