Οι ελληνικές θάλασσες αλλάζουν χρόνο με τον χρόνο, καθώς ολοένα και περισσότερα ξενικά είδη εγκαθίστανται στα νερά της Μεσογείου. Σύμφωνα με το Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ), περισσότερα από 250 ξενικά είδη –ψάρια, μέδουσες, καβούρια και γαρίδες– έχουν πλέον καταγραφεί στη χώρα μας, με ορισμένα να προκαλούν ανησυχία και άλλα να αποτελούν ακόμη και γαστρονομική επιλογή.
Ποια είδη είναι επικίνδυνα;
Ανάμεσα στα πιο γνωστά ξενικά είδη συγκαταλέγονται ο λαγοκέφαλος, το λεοντόψαρο και η μέδουσα-νομάς. Αν και συχνά δημιουργείται κλίμα φόβου γύρω από την παρουσία τους, οι επιστήμονες διευκρινίζουν ότι μόνο ορισμένα από αυτά ενέχουν πραγματικούς κινδύνους για τον άνθρωπο.
Ο λαγοκέφαλος θεωρείται το πιο επικίνδυνο είδος, καθώς περιέχει την ισχυρή νευροτοξίνη τετραοδοτοξίνη, γεγονός που καθιστά την κατανάλωσή του απαγορευμένη. Παράλληλα, έχουν καταγραφεί περιστατικά επιθετικής συμπεριφοράς του προς λουόμενους στην Ανατολική Μεσόγειο, αν και στην Ελλάδα τα περιστατικά παραμένουν ελάχιστα.
Αντίθετα, είδη όπως το λεοντόψαρο, η αγριόσαλπα, ο γερμανός, η μέδουσα-νομάς και ο κοκκινόπυγος αχινός διαθέτουν δηλητηριώδη αγκάθια ή τσίμπημα, τα οποία όμως αντιμετωπίζονται όπως αντίστοιχοι τραυματισμοί από άλλα θαλάσσια είδη.
Πώς έφτασαν στη Μεσόγειο
Τα περισσότερα ξενικά είδη προέρχονται από θερμότερες θάλασσες και βρέθηκαν στη Μεσόγειο εξαιτίας ανθρώπινων δραστηριοτήτων. Κύρια «πύλη εισόδου» αποτελεί η Διώρυγα του Σουέζ, ενώ σημαντικό ρόλο παίζουν επίσης η ναυσιπλοΐα, οι υδατοκαλλιέργειες και οι απελευθερώσεις ειδών από ενυδρεία.
Η κλιματική αλλαγή επιταχύνει το φαινόμενο, καθώς η άνοδος της θερμοκρασίας των θαλασσών δημιουργεί ευνοϊκές συνθήκες για την εγκατάσταση και την εξάπλωσή τους. Σε αρκετές περιπτώσεις, η απουσία φυσικών θηρευτών και η υπεραλίευση των τοπικών ειδών ενισχύουν ακόμη περισσότερο την παρουσία τους.
Μπορούν να αντιμετωπιστούν;
Η αντιμετώπιση των ξενικών ειδών δεν είναι εύκολη υπόθεση, καθώς στη θάλασσα δεν υπάρχουν φυσικά «σύνορα». Οι επιστήμονες εστιάζουν κυρίως στην παρακολούθηση και στην αξιοποίηση ορισμένων ειδών.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το ερευνητικό πρόγραμμα LAGOmeal, το οποίο εξετάζει τη μετατροπή του λαγοκέφαλου σε ιχθυάλευρο για χρήση στις υδατοκαλλιέργειες. Παράλληλα, οι ειδικοί προτρέπουν στην κατανάλωση βρώσιμων ξενικών ειδών, όπως το λεοντόψαρο και το μπλε καβούρι, καθώς έτσι περιορίζεται η εξάπλωσή τους και ενισχύεται το εισόδημα των αλιέων.
Ιδιαίτερα σημαντική θεωρείται και η συμβολή των πολιτών. Μέσω του δικτύου ELNAIS του ΕΛΚΕΘΕ, οι λουόμενοι και οι αλιείς μπορούν να καταγράφουν και να αναφέρουν παρατηρήσεις ξενικών ειδών, συμβάλλοντας στην έγκαιρη παρακολούθηση και διαχείρισή τους.
