Στην απόλυτη κορύφωση της θερινής σεζόν, η τουριστική αγορά της Λακωνίας βρίσκεται αντιμέτωπη με μια λεπτή ισορροπία ανάμεσα στις υψηλές απαιτήσεις της αιχμής και τις πιεστικές οικονομικές συνθήκες.
Για όλες τις παραμέτρους, ο «ΛΤ» συνομίλησε με τον πρόεδρο της Ένωσης Ξενοδόχων Λακωνίας, κ. Δημήτρη Πολλάλη. Θέτοντας εξ αρχής το πλαίσιο για το πώς διαμορφώνεται ως τώρα η κίνηση και οι πληρότητες, αλλά και για το αν διατηρείται μια υγιής σχέση ποιότητας-τιμής, ο ίδιος επισημαίνει: «Η φετινή τουριστική περίοδος εξελίσσεται με μεικτή εικόνα και έντονη μεταβλητότητα. Στις παραθαλάσσιες περιοχές οι πληρότητες κινούνται ικανοποιητικά, κυρίως για τα Σαββατοκύριακα και το διάστημα αιχμής, χωρίς όμως τη σταθερή δυναμική που είχαμε συνηθίσει σε προηγούμενες χρονιές. Το βασικό χαρακτηριστικό είναι ότι οι κρατήσεις γίνονται πλέον σε πολύ μικρότερο χρονικό ορίζοντα, γεγονός που δυσκολεύει σοβαρά τον προγραμματισμό των επιχειρήσεων». Όσο για τις ανατιμήσεις, εκτιμά ότι «ήταν αναπόφευκτες, όχι για λόγους υπερκέρδους, αλλά λόγω αύξησης του ενεργειακού κόστους, των πρώτων υλών, της μισθοδοσίας, της συντήρησης και των φορολογικών επιβαρύνσεων. Παρ’ όλα αυτά, οι ξενοδόχοι έχουν επιδείξει σημαντική αυτοσυγκράτηση. Ο νομός εξακολουθεί να προσφέρει πολύ καλή σχέση ποιότητας και τιμής σε σύγκριση με πιο κορεσμένους προορισμούς. Ωστόσο, τα περιθώρια στενεύουν. Ο επισκέπτης είναι πλέον πολύ πιο ευαίσθητος στην τιμή, ενώ η επιχείρηση δεν έχει άλλο χώρο να απορροφά τις αυξήσεις του κόστους».
Η «ναυαρχίδα» Μονεμβασιά,
η ανθεκτική Μάνη και ο υπόλοιπος νομός
Ζητώντας στη συνέχεια μια ρεαλιστική αποτίμηση ανά περιοχή, καθώς οι επιδόσεις διαφέρουν αισθητά από το παραλιακό μέτωπο ως την ενδοχώρα, ο Δ. Πολλάλης υπογραμμίζει: «Η εικόνα διαφέρει σημαντικά από περιοχή σε περιοχή. Η 
Μονεμβασιά παραμένει η ναυαρχίδα του λακωνικού τουρισμού, με ισχυρό διεθνές αποτύπωμα και σταθερή ζήτηση από το εξωτερικό. Η Μάνη εξακολουθεί να παρουσιάζει ανθεκτικότητα και ανοδική δυναμική, προσελκύοντας επισκέπτεςυψηλότερου εισοδηματικού προφίλ και ταξιδιώτες ειδικών ενδιαφερόντων. Η Ελαφόνησος καταγράφει πολύ υψηλές πληρότητες στην κορύφωση της περιόδου, αλλά παραμένει χαρακτηριστικό παράδειγμα έντονα εποχικού προορισμού. Το παραλιακό μέτωπο, από το Γύθειο και το Μαυροβούνι έως τον Αρχάγγελο, την Πλύτρα και τις υπόλοιπες περιοχές της ανατολικής Λακωνίας, στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στον εγχώριο και οδικό τουρισμό, με αυξημένη εξάρτηση από τα Σαββατοκύριακα και τις κρατήσεις τελευταίας στιγμής. Η ενδοχώρα και κυρίως η Σπάρτη καταγράφουν χαμηλότερες επιδόσεις και χρειάζονται διαφορετική, πιο στοχευμένη στρατηγική».
«Το γεμάτο δωμάτιο δεν σημαίνει
αυτομάτως γεμάτο ταμείο»
Στο επίκεντρο του προβληματισμού της τοπικής αγοράς βρίσκεται το γεγονός ότι οι ικανοποιητικές πληρότητες δεν μεταφράζονται απαραίτητα σε ανάλογη οικονομική τόνωση. Σχολιάζοντας, ο πρόεδρος των ξενοδόχων σημειώνει: «Το φαινόμενο είναι απολύτως υπαρκτό. Ο επισκέπτης εξακολουθεί να ταξιδεύει, αλλά έχει περιορίσει αισθητά τη διάρκεια παραμονής και τις πρόσθετες δαπάνες του. Επιλέγει το κατάλυμα, όμως είναι πολύ πιο συγκρατημένος στην εστίαση, στις αγορές, στις δραστηριότητες και στις λοιπές υπηρεσίες. Με απλά λόγια, το γεμάτο δωμάτιο δεν σημαίνει αυτομάτως και γεμάτο ταμείο. Την ίδια στιγμή, το λειτουργικό κόστος των ξενοδοχείων έχει αυξηθεί σημαντικά. Έτσι, ακόμη και όταν οι πληρότητες εμφανίζονται ικανοποιητικές, η πραγματική κερδοφορία είναι χαμηλότερη από εκείνη που υποδηλώνουν οι αριθμοί των διανυκτερεύσεων, ενώ και η ευρύτερη τοπική οικονομία δεν εισπράττει το όφελος που θα ανέμενε κανείς».
Το «κενό» της γερμανικής αγοράς
και ο Αύγουστος «που δεν σώζει τη χρονιά»
Αναζητώντας τη σύνθεση του φετινού τουριστικού ρεύματος, η συζήτηση στράφηκε στις αγορές που προσελκύει ο νομός, ειδικά μετά την αισθητή υποχώρηση της παραδοσιακής γερμανικής αγοράς: «Η μείωση της γερμανικής αγοράς είναι αισθητή και ιδιαίτερα σημαντική, επειδή πρόκειται για μια αγορά που διαχρονικά στήριζε τη Λακωνία όχι μόνο στην αιχμή του καλοκαιριού, αλλά και τον Μάιο, τον Ιούνιο και τον Σεπτέμβριο. Το κενό καλύπτεται εν μέρει από μια μεγαλύτερη πολυμορφία επισκεπτών: Γάλλους, Ιταλούς, Πολωνούς, Τσέχους, Ολλανδούς, επισκέπτες από τα Βαλκάνια, το Ηνωμένο Βασίλειο και τις Ηνωμένες Πολιτείες, καθώς και από το Ισραήλ, όταν οι συνθήκες το επιτρέπουν. Ο Έλληνας επισκέπτης παραμένει σταθερός πυλώνας της Λακωνίας, αλλά οι διακοπές του είναι πλέον συντομότερες και συγκεντρώνονται κυρίως στο στενό παράθυρο της υψηλής περιόδου. Η πολυσυλλεκτικότητα είναι θετική, όμως μέχρι σήμερα καμία επιμέρους αγορά δεν έχει αντικαταστήσει πλήρως τη σταθερότητα, τη διάρκεια παραμονής και τη συμβολή της γερμανικής αγοράς στην επιμήκυνση της σεζόν».
Αυτή η αλλαγή στη συμπεριφορά των ταξιδιωτών εγείρει το εύλογο ερώτημα αν πράγματι συμπιέζεται η υψηλή τουριστική περίοδος σε μόλις 40–45 ημέρες και ποιες είναι οι εκτιμήσεις για την εξέλιξη του Αυγούστου και του Σεπτεμβρίου. Ο κ. Πολλάλης εξηγεί: «Δυστυχώς, για πολλές παραλιακές περιοχές η πραγματική υψηλή περίοδος παραμένει περιορισμένη σε περίπου 40 έως 45 ημέρες, από τα μέσα Ιουλίου έως τα τέλη Αυγούστου. Ο Αύγουστος αναμένεται ισχυρός, όπως συμβαίνει διαχρονικά, όμως δεν μπορεί να εξασφαλίσει από μόνος του τη βιωσιμότητα μιας επιχείρησης για ολόκληρο το έτος. Οι κρατήσεις τελευταίας στιγμής έχουν πλέον γίνει ο κανόνας. Αυτό σημαίνει ότι ένα σημαντικό μέρος της κίνησης για το δεύτερο μισό του Αυγούστου και τον Σεπτέμβριο θα κριθεί πολύ κοντά στις ημερομηνίες άφιξης. Το μεγάλο στοίχημα δεν είναι να γεμίσουμε ακόμη περισσότερο τον Αύγουστο, αλλά να δημιουργήσουμε πραγματικούς λόγους επίσκεψης πριν και μετά από αυτόν».
Το στοίχημα για τη Σπάρτη των... διερχομένων
Η συζήτηση πέρασε στη Σπάρτη και γιατί, παρά το οικουμενικό της εκτόπισμα και την ιστορία της, παραμένει κυρίως σταθμός ολιγόωρης στάσης. Ο κ. Πολλάλης εξηγεί: «Η Σπάρτη διαθέτει ένα από τα ισχυρότερα ιστορικά ονόματα παγκοσμίως, αλλά δεν έχει καταφέρει ακόμη να το μετατρέψει σε ολοκληρωμένο τουριστικό προϊόν. Ο επισκέπτης έρχεται, βλέπει το άγαλμα του Λεωνίδα ή τον Μυστρά, ενδεχομένως διανυκτερεύει μία νύχτα και συνεχίζει προς τη Μάνη ή τη Μονεμβασιά. Οι βασικές αιτίες είναι η καθυστέρηση κρίσιμων έργων, όπως το νέο Αρχαιολογικό Μουσείο και οι αστικές αναπλάσεις, η έλλειψη ισχυρού city branding, η απουσία μιας ενιαίας αφήγησης που να συνδέει τη Σπάρτη με τον Μυστρά, τον Ταΰγετο και τον Πάρνωνα, καθώς και η περιορισμένη προσφορά οργανωμένων πολιτιστικών, γαστρονομικών και βραδινών εμπειριών. Η πόλη πρέπει να πάψει να προβάλλεται μόνο ως ιστορικό σύμβολο και να επανασυστηθεί ως ζωντανό πολιτιστικό και διοικητικό κέντρο μιας ευρύτερης λακωνικής εμπειρίας».
Σε τεντωμένο σχοινί η βιωσιμότητα
Πέρα όμως από την ταυτότητα των προορισμών, τίθεται επιτακτικά το ζήτημα της βιωσιμότητας των μικρομεσαίων οικογενειακών μονάδων, σε συνδυασμό με την οξεία έλλειψη προσωπικού που ταλανίζει τον κλάδο. Σημειώνει ο Δ. Πολλάλης: «Η πίεση στις μικρομεσαίες και οικογενειακές μονάδες είναι πλέον πολυεπίπεδη. Ενεργειακό και μισθολογικό κόστος, πρώτες ύλες, συντήρηση, φορολογικές επιβαρύνσεις και νέες υποχρεώσεις περιορίζουν δραστικά τα περιθώρια αντοχής. Οι μικρές επιχειρήσεις δεν διαθέτουν τα αποθέματα ρευστότητας των μεγάλων ομίλων και, όταν η ουσιαστική σεζόν διαρκεί μόλις ενάμιση μήνα, η βιωσιμότητα γίνεται πραγματικό ζήτημα. Παράλληλα, η έλλειψη εξειδικευμένου ανθρώπινου δυναμικού έχει εξελιχθεί σε δομικό πρόβλημα. Είναι δύσκολο να βρεθεί και ακόμη δυσκολότερο να διατηρηθεί προσωπικό σε θέσεις υποδοχής, εστίασης, οροφοκομίας και τεχνικής υποστήριξης. Πολλοί ιδιοκτήτες αναγκάζονται να καλύπτουν δύο και τρία πόστα ταυτόχρονα και να εκπαιδεύουν προσωπικό μέσα στην αιχμή της σεζόν. Η προσπάθεια να διατηρηθεί υψηλό επίπεδο υπηρεσιών είναι τεράστια, αλλά είναι αυτονόητο ότι αυτή η κατάσταση επηρεάζει την καθημερινή λειτουργία και αυξάνει τον κίνδυνο υποβάθμισης της εμπειρίας του επισκέπτη».
Υποδομές, «Visit Peloponnese»
και η ματιά για το master plan
Στην ερώτηση για το αν οι υφιστάμενες δημόσιες υποδομές επαρκούν για να υποστηρίξουν τις υπάρχουσες αλλά και τις νέες ξενοδοχειακές επενδύσεις, τονίζει τις ελλείψεις που καταγράφονται: «Η έλλειψη άμεσης αεροπορικής σύνδεσης καθιστά τη Λακωνία ιδιαίτερα εξαρτημένη από τον οδικό τουρισμό και από τα αεροδρόμια της Καλαμάτας και της Αθήνας. Αυτό δεν είναι κατ’ ανάγκην μόνο μειονέκτημα, καθώς μας προστατεύει σε έναν βαθμό από τις παθογένειες του μαζικού υπερτουρισμού. Προϋποθέτει, όμως, άριστο οδικό δίκτυο, ασφαλείς διαδρομές, επαρκή σήμανση και αξιόπιστες δημόσιες συγκοινωνίες. Παράλληλα, υπάρχουν κρίσιμες ελλείψεις στην ύδρευση, στην αποχέτευση, στη διαχείριση απορριμμάτων, στις ψηφιακές υποδομές και στις υπηρεσίες υγείας, ιδίως κατά τους μήνες αιχμής. Οι δημόσιες υποδομές πρέπει να προηγούνται ή τουλάχιστον να εξελίσσονται παράλληλα με τις νέες επενδύσεις. Διαφορετικά, υπάρχει κίνδυνος οι ιδιωτικές επενδύσεις να βρεθούν εκτεθειμένες σε προβλήματα που δεν μπορούν να λύσουν μόνες τους».
Σχετικά με την προβολή του νομού, ζητήθηκε η άποψή του για την αποτελεσματικότητα της περιφερειακής στρατηγικής: «Το “Visit Peloponnese” είναι μια χρήσιμη ομπρέλα προβολής και προσφέρει ενιαία ταυτότητα στην Περιφέρεια. Η Λακωνία, όμως, δεν πρέπει να χάνεται μέσα στη γενικότητα μιας τόσο ευρείας και ανομοιογενούς γεωγραφικής ενότητας. Διαθέτει ισχυρά, μοναδικά χαρακτηριστικά -Μονεμβασιά, Μάνη, Σπάρτη, Μυστρά, Ταΰγετο, Πάρνωνα, Ελαφόνησο- που απαιτούν δικό τους αφήγημα και στοχευμένη τοποθέτηση. Χρειάζεται ένα σύγχρονο, μετρήσιμο και εφαρμόσιμο master plan, με ουσιαστική θεσμική συμμετοχή των ξενοδόχων, των δήμων, της Περιφέρειας, των τουριστικών επιχειρήσεων και των παραγωγικών φορέων. Οι άνθρωποι της αγοράς πρέπει να είναι συνδιαμορφωτές της στρατηγικής, όχι απλοί αποδέκτες γενικών δράσεων προβολής. Η χρηματοδότηση πρέπει να κατευθύνεται σε συγκεκριμένες ενέργειες με μετρήσιμο αποτέλεσμα, όπως στοχευμένες B2B επαφές, θεματικά πακέτα, φιλοξενία δημοσιογράφων και επαγγελματιών του τουρισμού και ενιαία ψηφιακή παρουσία».
Κλείνοντας, ο Δ. Πολλάλης κλήθηκε να εκτιμήσει πόσο έτοιμη είναι η Λακωνία να αξιοποιήσει τον τουρισμό περιπέτειας ως εργαλείο για επιμήκυνση της τουριστικής περιόδου: «Ο τουρισμός περιπέτειας είναι μία από τις πιο ρεαλιστικές ευκαιρίες για να διευρυνθεί η τουριστική περίοδος. Η Λακωνία διαθέτει εξαιρετικό φυσικό ανάγλυφο: αναρριχητικά πεδία, πεζοπορικές διαδρομές στον Ταΰγετο και τον Πάρνωνα, φαράγγια, καταδύσεις, θαλάσσιες δραστηριότητες και περιοχές που μπορούν να προσελκύσουν ειδικά κοινά σχεδόν όλο τον χρόνο. Δεν είμαστε, όμως, ακόμη πλήρως έτοιμοι. Απαιτούνται πιστοποιημένες και σταθερά συντηρούμενες διαδρομές, ολοκληρωμένη σήμανση, επαγγελματίες συνοδοί, σχέδια ασφάλειας, συνεργασία καταλυμάτων με παρόχους δραστηριοτήτων, ενιαία ψηφιακή προβολή και στοχευμένη προώθηση στις εξειδικευμένες αγορές του εξωτερικού. Αν περιοριστούμε μόνο στην επικοινωνία, θα δημιουργήσουμε προσδοκίες που δεν θα μπορούμε να καλύψουμε. Αν, αντίθετα, το προϊόν οργανωθεί και διατεθεί επαγγελματικά, μπορεί να αποτελέσει βασικό πυλώνα εσόδων εκτός της υψηλής περιόδου».
