Η 30ή Ιουλίου κάθε χρόνου έχει καθιερωθεί από το 2013 ως Παγκόσμια Ημέρα κατά της Εμπορίας Ανθρώπων («World Day against Trafficking in Persons»), με πρωτοβουλία του ΟΗΕ.
Σύμφωνα με το Πρωτόκολλο για την Πρόληψη, Καταστολή και Τιμωρία της Εμπορίας Ανθρώπων, ιδιαίτερα Γυναικών και Παιδιών, η εμπορία ανθρώπων σημαίνει την παγκόσμια παράνομη στρατολόγηση, μεταφορά, μετακίνηση, υπόθαλψη ή παραλαβή προσώπων, με τη χρήση απειλών, βίας ή άλλων μορφών εξαναγκασμού, με σκοπό την εκμετάλλευσή τους. Περιλαμβάνει την καταναγκαστική εργασία ή την παροχή υπηρεσιών, την πορνεία ή άλλες μορφές σεξουαλικής εκμετάλλευσης και ανάλογες εξαναγκαστικές πρακτικές ή αφαίρεση οργάνων και ιστών. Ακόμη, περιλαμβάνει την εμπορία βρεφών και τον εξαναγκαστικό γάμο κυρίως γυναικών.
Πρόκειται για ειδεχθές έγκλημα κατά της ανθρωπότητας, με θύματα ανεξάρτητα από κοινωνικό φύλο, καταγωγή και εθνότητα. Χαρακτηρίζεται ως διεθνές κακούργημα εξαιτίας της παραβίασης των δικαιωμάτων του θύματος, του οποίου η συγκατάθεση είναι άνευ σημασίας. Εάν το θύμα είναι παιδί, η πράξη συνιστά έγκλημα ακόμη και χωρίς τη χρήση βίας ή εξαναγκασμού. Η εμπορία ανθρώπων ή Trafficking, όπως είναι γνωστή παγκοσμίως, είναι ένα ακόμη είδος βίας, σκληρότητας και αυθαιρεσίας της εκμετάλλευσης του ανθρώπου. Χαρακτηρίζεται ως σύγχρονη σκλαβιά και πρόκειται για ένα παγκόσμιο φαινόμενο, με τα περισσότερα θύματα να προορίζονται για σεξουαλική εκμετάλλευση ή επαιτεία.
Στην αρχή ήταν το εμπόριο των δούλων. Οι δούλοι στερημένοι από κάθε προσωπική ελευθερία και ατομικό δικαίωμα γίνονταν αντικείμενο αγοροπωλησίας. Ήταν μια από τις αρχαιότερες μορφές εμπορίου, όπου σκλάβοι μεταφέρθηκαν το 1510 από τη Δυτική Αφρική στην Αμερική. Εκεί εργάζονταν κάτω από απάνθρωπες συνθήκες, χωρίς τις στοιχειώδεις καταστάσεις διαβίωσης και υγιεινής. Αναπτύχθηκαν μεγάλες καλλιέργειες και έτσι χρειάστηκαν μεγάλο αριθμό δούλων, των οποίων οι «ιδιοκτήτες» καθόριζαν τη ζωή και το θάνατό τους. Αργότερα ασχολήθηκαν με το δουλεμπόριο αρκετές πολιτισμένες χώρες της Ευρώπης, όπως η Γαλλία, Ισπανία, Πορτογαλία κ.ά. Και η Βρετανία από τον 18ο αιώνα άρχισε τη μεταφορά νέγρων με πλοία από τα νησιά της Καραϊβικής.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της Κομισιόν το 50% των θυμάτων εντός της ΕΕ είναι υπήκοοι ευρωπαϊκών χωρών, ποσοστό που καθιστά την εμπορία ανθρώπων ένα από τα σημαντικότερα ευρωπαϊκά ζητήματα. Κάθε χρόνο καταγράφονται στην ΕΕ πάνω από 7.000 θύματα. Σχεδόν τα 3/4 (72%) όλων των θυμάτων στην ΕΕ και το 92% των θυμάτων εμπορίας για σεξουαλική εκμετάλλευση είναι γυναίκες και κορίτσια, αλλά και ο αριθμός των ανδρών αυξάνεται ιδιαίτερα όσον αφορά την καταναγκαστική εργασία. Σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, μεταξύ 2017 και 2018, υπήρχαν πάνω από 14.000 καταγεγραμμένα θύματα εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με τον πραγματικό αριθμό να υπολογίζεται σημαντικά υψηλότερος, καθώς πολλά θύματα δεν εντοπίζονται και δεν καταγράφονται. Σχεδόν το ένα στα τέσσερα θύματα εμπορίας ανθρώπων είναι παιδί. Μόνο το 2022, ο αριθμός των καταγεγραμμένων θυμάτων έφτασε τα 10.093 άτομα. Η Παγκόσμια Βάση Δεδομένων για την εμπορία ανθρώπων υπολογίζει πως στην αλυσίδα του φαινομένου εμπλέκονται 164 χώρες και άνθρωποι 175 διαφορετικών εθνικοτήτων. Πρόκειται για μία διεθνική μορφή εγκλήματος, η οποία συμβαίνει σε κάθε χώρα και ήπειρο.
Στο επίσημα οργανωμένο έγκλημα ο ετήσιος τζίρος υπολογίζεται παγκοσμίως σε 135 δις ευρώ, όταν τα χρήματα που διατίθενται για την καταπολέμηση της εμπορίας ανθρώπων παγκοσμίως είναι 120 εκατομμύρια ευρώ. Η εμπορία ανθρώπων παρήγαγε κατ’ εκτίμηση 7 δις δολάρια παράνομο κεφάλαιο ετησίως από το 2004 (Sarah E. Mendelson, Αμερικανίδα διπλωμάτης) και θεωρείται μία από τις ταχύτερες αναπτυσσόμενες δραστηριότητες διακρατικών εγκληματικών οργανώσεων (Louise Shelley, Καθηγήτρια Πανεπιστημίου). Υπολογίζεται ότι υπάρχουν 27 εκατομμύρια άνθρωποι στον κόσμο σήμερα που είναι υποδουλωμένοι. Κάθε χρόνο 600.000 με 800.000 άτομα γίνονται αντικείμενο εμπορίου δια μέσου των διεθνών συνόρων (Υπουργείο Εξωτερικών των ΗΠΑ, Έκθεση για την Εμπορία Ανθρώπων, 2006). Η εμπορία και η εκμετάλλευση ανθρώπων είναι μάστιγα όλων των εθνών και καμία χώρα δεν έχει ανοσία (Υπουργείο Εξωτερικών των ΗΠΑ, 2008). Σύμφωνα με νεότερα στοιχεία, η Εμπορία Ανθρώπων είναι μια διεθνοποιημένη επικερδής επιχείρηση, με τζίρο 24 δισεκατομμυρίων ευρώ τον χρόνο.
Συμβαίνει και στην Ελλάδα στα αστικά κέντρα, αλλά και στις αγροτικές περιοχές. Η φτώχεια, η καταπίεση και οι διακρίσεις καθιστούν τα άτομα ευάλωτα στην εμπορία ανθρώπων. Η Ελλάδα έχει εξελιχθεί από διαμετακομιστικό κράτος μεταφοράς προσφύγων και μεταναστών στις δυτικές χώρες, σε χώρα προορισμού των θυμάτων σωματεμπορίας. Με βάση τις έρευνες, κατά την περίοδο 2014-2018, σημειώθηκαν περίπου 150 περιστατικά εξαναγκασμών με βία ή απειλές να εκδίδονται, εκ των οποίων το 26% ήταν ανήλικοι και περίπου το 78% γυναίκες. Ακόμα και στα μεγάλα αστικά κέντρα της χώρας, όπως την Θεσσαλονίκη, έχουν καταγραφεί περίπου 570 περιπτώσεις άστεγων ασυνόδευτων ανήλικων προσφύγων, εκτεθειμένων σε εργασιακή και σεξουαλική εκμετάλλευση και συνθήκες παραβατικότητας.
Τον Μάρτη του 2026 εξαρθρώθηκε κύκλωμα εμπορίας ανθρώπων στο Ηράκλειο της Κρήτης, με εμπλοκή του και στην Αττική. 21 άτομα παραπέμφθηκαν στη δικαιοσύνη. Υπαρχηγός ήταν ιδιοκτήτρια ιδιωτικού ΚΕΠ, η οποία επιτελούσε ρόλο «διαφήμισης» των υπηρεσιών σε μετανάστες από τη νότια Ασία, όπως το Πακιστάν. Εξέδιδε πλαστά έγγραφα, κατακρατούσε χρήματα και τους οδηγούσε στην παράνομη εργασιακή εκμετάλλευση.
