Μισό αιώνα και πλέον μετά τον Νοέμβρη του 1973, η ιστορική μνήμη δεν μετριέται με μεζούρες έξω από την πύλη του Πολυτεχνείου, αλλά με τη θυσία εκείνων των νέων που στάθηκαν όρθιοι απέναντι στα τανκς.
Πενήντα τρία χρόνια μετά τον Νοέμβρη του 1973, αναδύεται ξανά στον δημόσιο διάλογο ένα ερώτημα που θολώνει την ιστορική μνήμη: «Υπήρξαν τελικά νεκροί μέσα ή έξω από το Πολυτεχνείο;». Πρόκειται για ένα ψευτοδίλημμα που, πίσω από την επίφαση της ακρίβειας, σχετικοποιεί τη βία της δικτατορίας.
Η ιστορική αλήθεια
απέναντι στην προπαγάνδα της μεζούρας
Η ιστορική έρευνα, όπως καταγράφηκε στο πόρισμα του εισαγγελέα Δημήτρη Τσεβά και στις μελέτες του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών, είναι ξεκάθαρη. Δεκάδες αθώοι πολίτες, φοιτητές και εργαζόμενοι έπεσαν στους γύρω δρόμους από τα πυρά των δυνάμεων καταστολής και των ελεύθερων σκοπευτών. Το αν η σφαίρα βρήκε έναν άοπλο διαδηλωτή δέκα μέτρα μέσα ή είκοσι μέτρα έξω από την πύλη της Πατησίων δεν αναιρεί το έγκλημα. Αποδεικνύει ότι η κρατική βία της χούντας εξαπλώθηκε σε όλο το κέντρο της Αθήνας εκείνο το τριήμερο, χτυπώντας αδιακρίτως κομμάτων και ιδεολογίας όποιον διεκδικούσε δημοκρατικές ελευθερίες.
Από το Σχέδιο Μάρσαλ στο Πολυτεχνείο:
Η καπηλεία των λίγων δεν ακυρώνει
τη θυσία των πολλών
Ένα δεύτερο επιχείρημα που επιστρατεύεται συχνά είναι η μετέπειτα πολιτική «εκμετάλλευση» του συμβόλου από ισχνές μειοψηφίες. Όμως, όπως συμβαίνει σε όλες τις ιστορικές καμπές -όπως με όσους εκμεταλλεύτηκαν το Σχέδιο Μάρσαλ μετά την απελευθέρωση από τον ναζισμό για να στήσουν περιουσίες στις πλάτες ενός κατεστραμμένου λαού- το ότι κάποιοι καπηλεύτηκαν έναν αγώνα δεν αναιρεί ούτε στο ελάχιστο την αυθεντικότητα και την αναγκαιότητά του. Η θυσία των πολλών δεν ακυρώνεται από τη σκοπιμότητα των λίγων.
Η υποταγή στη «δημοκρατία-μαριονέτα»
δεν ήταν ποτέ επιλογή
Όσοι επιμένουν σε τεχνητούς διαχωρισμούς αποφεύγουν το θεμελιώδες ερώτημα: Ποια ήταν η εναλλακτική; Αν οι νέοι δεν ύψωναν το ανάστημά τους στα τανκς, τι θα ακολουθούσε; Η υποταγή σε μια «δημοκρατία-μαριονέτα» με τους δικτάτορες ισόβιους κυβερνήτες; Να συνεχιστούν τα βασανιστήρια στο ΕΑΤ-ΕΣΑ, οι εξορίες στα ξερονήσια, οι χαφιέδες και η ποινικοποίηση της πολιτικής ζωής; Η ελευθερία δεν χαρίζεται σε δόσεις. Κατακτάται. Χωρίς εκείνο το «ως εδώ», η Ελλάδα θα παρέμενε δέσμια του φόβου.
Η γενναιοδωρία της Δημοκρατίας
απέναντι στους «νοσταλγούς»
Οι «νοσταλγοί» της χούντας, περιορίζοντας τη συζήτηση σε γεωγραφικές συντεταγμένες θανάτου, επιχειρούν να ξεπλύνουν ένα καθεστώς που κατέλυσε το Σύνταγμα και τη Δημοκρατία, διχάζοντας τον ελληνικό λαό. Η Ιστορία, όμως, δεν γράφεται με μεζούρες, αλλά με τις θυσίες όσων είπαν «όχι» στο Φασισμό. Αυτή η θυσία μας επιτρέπει σήμερα να ζούμε σε μια Δημοκρατία τόσο ισχυρή, ώστε να προστατεύει την ελευθερία λόγου ακόμα και εκείνων που επιθυμούν την κατάλυσή της.
Κρατώντας ανοιχτό
το παράθυρο της Δημοκρατίας
Κάθε γενιά έχει τα δικά της ορόσημα. Το Πολυτεχνείο το έγραψαν εκείνοι οι νέοι με τα πρησμένα πόδια, που τους έλεγαν «αλήτες», σκαρφαλωμένοι στα κάγκελα, να ικετεύουν τους φαντάρους «Αδέρφια μας, μην ρίχνετε» μπροστά στη κάννη του άρματος, την ώρα που η Σοφία Βέμπο άνοιγε την πόρτα της απέναντι για να τους προστατεύσει. Στους δύσκολους καιρούς μας, ανεξάρτητα από το πού ανήκει ο καθένας, οφείλουμε να κρατήσουμε ανοιχτό το παράθυρο της Δημοκρατίας απέναντι σε όσους την επιβουλεύονται και επωάζονται ξανά στο επικίνδυνο αυγό του φιδιού.




