Οι ορίζοντες που θα διάνοιγε η σύσταση και λειτουργία ενός αυτόνομου Πανεπιστημιακού Ερευνητικού Ινστιτούτου Ελαιοκομίας στη Σπάρτη και οι πιθανοί καρποί που θα απέφερε στον τόπο, βρέθηκαν στο επίκεντρο της συνεδρίασης του Δημοτικού Συμβουλίου την περασμένη εβδομάδα, καθώς οι αιρετοί αφιέρωσαν πάνω από μιάμιση ώρα στην αναλυτική εξέταση των δυνατοτήτων και των προκλήσεων του εγχειρήματος. Στο τέλος της εξαντλητικής αυτής συζήτησης, το σώμα κατέληξε σε ομόφωνη στήριξη της πρωτοβουλίας που οραματίστηκε και τεκμηρίωσε ο βραβευμένος ελαιοπαραγωγός, Γιώργος Σακελλαρόπουλος, την οποία στηρίζει και προωθεί συστηματικά επί τέσσερα χρόνια το Επιμελητήριο Λακωνίας υπό την προεδρία του Ιωάννη Παναρίτη.
Το συμπέρασμα της συζήτησης που καθυστέρησε υπερβολικά και οδηγήθηκε από αναβολή σε αναβολή, είναι σαφές. Παρά την ευρεία βούληση συμπόρευσης από τη Δημοτική Αρχή, τις παρατάξεις, τους φορείς και το Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου, το εγχείρημα απαιτεί άμεση, μεθοδική και τεκμηριωμένη δράση. Κι αυτό καθώς, η τοπική ελαιοκομία πιέζεται ασφυκτικά από τις τιμές, το κόστος και τη γήρανση, ενώ η Σπάρτη κινδυνεύει να χάσει έδαφος τόσο από καθυστερήσεις, όσο και από ανταγωνιστικές κινήσεις στην Πελοπόννησο.
Η κρίση του κλάδου και η «ακτινογραφία»
ενός Πανεπιστημιακού Ινστιτούτου
Ο Γιώργος Σακελλαρόπουλος περιέγραψε μια οριακή συγκυρία για τον ελαιοκομικό κλάδο, σημειώνοντας ότι οι ενεργοί αγρότες οδεύουν από τους 730.000 πριν από είκοσι χρόνια στους 370.000 σήμερα βάσει ΟΣΔΕ -με 67.000 να εγκαταλείπουν το επάγγελμα μόνο πέρυσι- ενώ το 65% των ελαιοκαλλιεργητών είναι άνω των 55 ετών, το 35–40% άνω των 65 και μόλις το 7% έως 40 ετών, με την είσοδο νέων να περιορίζεται σε περίπου έναν ανά 17 αγρότες. Επικαλέστηκε στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ όπου το 94,1% έχει μόνο εμπειρική εκπαίδευση και μόλις το 0,8% διαθέτει τριτοβάθμια εκπαίδευση (έναντι 45–60% σε Ιταλία και Ισπανία). Παρέθεσε επίσης ευρωπαϊκή μελέτη που προεξοφλεί μείωση της παραγωγής κατά 50% έως το 2035, ενώ ανέδειξε τα συγκριτικά πλεονεκτήματα της Λακωνίας -με 22.000 ενεργές οικογένειες, πρωτιά στις βιολογικές καλλιέργειες, υψόμετρα έως τα 800 μέτρα και μερίδιο 1% στην παγκόσμια παραγωγή. Τέλος, υπογράμμισε ότι το ελαιόλαδο καταναλώνεται μόλις από το 1,5% του παγκόσμιου πληθυσμού, την ώρα που οι ελαιοπαραγωγικές χώρες έχουν φτάσει τις 62 και η Τυνησία εξάγει στην Αμερική δέκα λίτρα για κάθε ένα ελληνικό.
Τόνισε ότι το διεκδικούμενο ίδρυμα δεν είναι κλασική Γεωργική Σχολή αλλά αυτόνομο Πανεπιστημιακό Ερευνητικό Ινστιτούτο για μεταπτυχιακά επιπέδου 7, διδακτορικά, μεταδιδακτορικά, διά βίου μάθηση, γηγενείς ποικιλίες και πολυφαινόλες (με αναφορά στον Ομότιμο Καθηγητή Απόστολο Κυριτσάκη), με συνεργασίες με ξένα και ελληνικά πανεπιστήμια και ευρωπαϊκά προγράμματα. Πρότεινε δε, στον δήμο διοργάνωση ημερίδας με πανεπιστημιακούς, τεχνοοικονομική μελέτη, cluster τυποποιητών και ελαιοτριβείων, παραχώρηση δημοτικών εκτάσεων για πειραματικούς ελαιώνες, υποτροφίες και κινητοποίηση ομογενών για χορηγίες εργαστηριακού εξοπλισμού.
Ο πρόεδρος του Επιμελητηρίου Λακωνίας, Ιωάννης Παναρίτης, διευκρίνισε ότι μετά από επαφές με τον πρώην Πρύτανη του ΠΑΠΕΛ, Αθ. Κατσή και τη νυν πρύτανη, Σοφία Ζυγά προωθείται ένα αυτόνομο Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο -πιθανώς μοναδικό στην Ελλάδα- χωρίς υπαγωγή σε σχολή του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου. Μίλησε ακόμα για το μνημόνιο συνεργασίας με το Πανεπιστήμιο, τις συμμαχίες με όμορα επιμελητήρια, την ΕΣΕΕ και τη ΓΣΕΒΕΕ, τη μελέτη που παρουσιάστηκε στις 19 Οκτωβρίου, το ψήφισμα προς τους φορείς της Λακωνίας, τις επισκέψεις στα Υπουργεία Παιδείας και Αγροτικής Ανάπτυξης με βουλευτές και την Πρύτανη, καθώς και την πρόταση για έξτρα μοριοδότηση στα αγροτικά προγράμματα για τους φοιτούντες.
Η πραγματικότητα στο χωράφι,
οι προβληματισμοί και οι προϋποθέσεις
Η Ντία Τζανετέα επεσήμανε ότι η πρωτοβουλία στοχεύει στην ανάδειξη του λακωνικού ελαιολάδου μέσω τεχνογνωσίας και σύνδεσης παραγωγής με την επιστήμη, σημείωσε όμως ότι η Σπάρτη καθυστερεί τέσσερα χρόνια, ενώ στη Μεγαλόπολη προχωρά ήδη Γεωργική Σχολή, προειδοποιώντας για κίνδυνο μεταφοράς προς την Καλαμάτα. Πρότεινε τη σύσταση επιτροπής σε συνεργασία με το Επιμελητήριο και τον Γιώργο Σακελλαρόπουλο για παρακολούθηση και συγκεκριμένες δράσεις.
Ο Βαγγέλης Βαλιώτης υπενθύμισε ότι επί θητείας του ο Δήμος Σπάρτης χρηματοδότησε την έρευνα για τις φαινόλες στην Παλαιοπαναγιά με θετικό αντίκτυπο στις τιμές της περιοχής, στάθηκε στις τιμές των 3,60–4 ευρώ και στις διώξεις 200 παραγωγών για τα μπλόκα, σημειώνοντας ότι το Ινστιτούτο θα δώσει επιστημονικές λύσεις και καλώντας τον δήμο να το στηρίξει οικονομικά όταν λειτουργήσει και να υιοθετήσει τις προτάσεις Σακελλαρόπουλου.
Η Τασία Κανελλοπούλου τόνισε ότι το Ινστιτούτο δεν είναι πανάκεια, αλλά εργαλείο έρευνας ενταγμένο στον Ειδικό Λογαριασμό Κονδυλίων Έρευνας (ΕΛΚΕ) που θα στηρίξει καλλιεργητή, μεταποιητή και τυποποιητή –ιδίως στην κοστολόγηση, την καθετοποίηση και τις εξαγωγές. Εστίασε, εξάλλου, στο υψηλό κόστος με μεροκάματα ελαιοσυλλογής στα 70–80 ευρώ, την πίεση των τιμών και τη διεθνή κατοχύρωση των περίπου 30.000 τόνων βρώσιμης Ελιάς Καλαμών. Ακόμα στάθηκε στην ανάγκη κρατικής στρατηγικής για τις σχολάζουσες γαίες και τη συγκέντρωση κλήρου για οικονομία κλίμακας, ζητώντας διακριτό και συμπληρωματικό ρόλο ανάμεσα στη Γεωπονική Καλαμάτας, τη Σχολή Μεγαλόπολης και το Ινστιτούτο της Σπάρτης, καθώς και σαφήνεια για όσα έχουν συμφωνηθεί με το Πανεπιστήμιο.
Ο Πέτρος Δούκας δήλωσε σύμφωνος με την πρόταση, αλλά εξέφρασε αμφιβολίες αν η Καλαμάτα θα στηρίξει εύκολα εκτός έδρας ερευνητικό παράρτημα χωρίς ανταποδοτικότητα. Πρότεινε σύμπραξη του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου με μεγάλα πανεπιστήμια του εξωτερικού (Εβόρα, Κόρδοβα, Χαέν) και εμπλοκή μεγάλων εταιρειών ώστε να υπάρξει ουσιαστική εξαγωγική πρόοδος.
Ο Δημήτρης Αρφάνης υπογράμμισε ότι ο σχεδιασμός πρέπει να πατά στη σημερινή κατάσταση του χωραφιού και των νέων παραγωγών, να ξεκαθαριστεί με τι ακριβώς θα συνδεθεί το Ινστιτούτο (παραγωγή, εμπόριο, εκπαίδευση) και να έρθει επιτέλους η σειρά της Σπάρτης και της Λακωνίας στην ανάπτυξη.
Ο Τάσος Γκολέμης στάθηκε στην απώλεια 300.000 αγροκτημάτων σε 15 χρόνια, την ανάγκη αντικατάστασης 350.000 αγροτών, την ανάπτυξη των πολυφαινολών στον Συνεταιρισμό Παλαιοπαναγιάς. Καυτηρίασε με ανησυχία την πτώση της τιμής του ελαιολάδου από τα 6 στα 3,60 ευρώ, τους αυστηρούς ευρωπαϊκούς κανονισμούς MOSH/MOAH από το 2027 που θα καταστήσουν ακατάλληλες πολλές παρωχημένες δεξαμενές χωρίς έγκαιρη ενημέρωση, καθώς και την ποινική δίωξη 200 παραγωγών για τα μπλόκα οκτώ μήνες πριν.
Ο Γιάννης Καρμοίρης, με τη συσσωρευμένη εμπειρία του και ως παραγωγός, παρατήρησε πως το κόστος είναι υψηλός, οι τιμές χαμηλές κι οι αγρότες γερασμένοι. «Η πρόταση για τη δημιουργία του Ινστιτούτου έρχεται σαν όαση για το μέλλον της ελαιοκομίας και ελπίζουμε να υλοποιηθεί σύντομα», τόνισε.
Ο Νίκος Τσούκλερης υποστήριξε ότι δήμοι και περιφέρειες δεν πρέπει να περιορίζονται σε παθητικό ρόλο, αλλά να αναζητούν και να «κυνηγούν» τέτοιες πρωτοβουλίες, φέρνοντας ως παράδειγμα τα εγκαίνια της Ακαδημίας Εμπορικού Ναυτικού στα Βάτικα από τον δήμαρχο Μονεμβασίας. Χαρακτήρισε ρητορικό το ερώτημα αν θα «πιάσει» το Ινστιτούτο στη Σπάρτη, επικαλούμενος τη νέα Σχολή Φαρμακευτικής στην Τρίπολη, ενώ στάθηκε και στη Γεωργική Σχολή Μεγαλόπολης που μόλις υπέγραψε προγραμματική σύμβαση, καλώντας τον δήμο να κινηθεί αποφασιστικά χωρίς άλλη χρονοτριβή.
Ο Γιώργος Κουρεμπής -που είχε αποστείλει σχετική επιστολή τον περασμένο Σεπτέμβριο για τη συζήτηση του θέματος- ζήτησε απόφαση πολιτικής στήριξης με αναφορά στο άρθρο 650 του ν. 5314 για προγραμματική σύμβαση, στον ν. 4957/22 και στην ανενεργή Αναπτυξιακή Εταιρεία Σπάρτης–Ευρώτα, ενώ έφερε ως παράδειγμα το ιστορικό της Σχολής Εμπορικού Ναυτικού στη Μονεμβασία.
Η Μαρία Τσιρώνη στάθηκε στις πολλαπλές κατευθύνσεις (αγροτουρισμό, marketing, management, brand name) και προειδοποίησε ότι αν δεν τρέξει άμεσα το εγχείρημα στη Σπάρτη κινδυνεύει να μεταφερθεί στην Καλαμάτα ή αλλού όπου υπάρχουν ήδη δομές.

Επιφυλάξεις από Δαβάκη
για συμμετοχή και διδασκαλία
Στη συζήτηση παρενέβη ο υφυπουργός Εθνικής Άμυνας και βουλευτής, Θανάσης Δαβάκης, ο οποίος χαρακτήρισε ενδιαφέρουσα την πρόταση, αλλά εξέφρασε έντονες επιφυλάξεις για το ποιοι θα φοιτούν και ποιοι θα διδάσκουν. Ανακαλώντας παλαιότερες εμπειρίες του από την προεδρία του πρώην ΟΓΕΕΚΑ–Δήμητρα, ανέφερε ότι Λάκωνες αγρότες ζητούσαν εικονική συμμετοχή σε εκπαιδευτικά προγράμματα λόγω έλλειψης χρόνου προκειμένου να λάβουν επιδοτήσεις. Σημείωσε, μάλιστα, και περιπτώσεις όπως στο ΙΝΕΒΥΠ όπου καθηγητές δεν μετακινούνταν από την Καλαμάτα στον Μυστρά για να διδάξουν. Ο έμπειρος πολιτικός τόνισε, ωστόσο, ότι αξίζει να γίνει προσπάθεια και δήλωσε στήριξη στο εγχείρημα.
«Το νερό έχει μπει δυναμικά στο αυλάκι»,
όμως η ελαιοκομία «διψά» για πράξεις
Ο αντιδήμαρχος Δημήτρης Γιαννόπουλος έθεσε ερωτήματα για τον αριθμό φοιτητών, καθηγητών και προσωπικού, το όφελος για συνεταιρισμούς και ιδιώτες ελαιοτριβείς, την τιμή, την επιστροφή των νέων, τις εγγυήσεις παραμονής ώστε να μη χαθεί όπως η Νοσηλευτική και την ευθύνη της τετραετούς καθυστέρησης. Από πλευράς του, ο αντιδήμαρχος Θεοφάνης Λάζαρης δήλωσε θετικός στην πρόταση, αλλά επιφυλακτικός ως προς τη διάθεση και την ευελιξία χρόνου των αγροτών να φοιτήσουν.
Κλείνοντας τη συζήτηση, ο δήμαρχος Μιχάλης Βακαλόπουλος υπενθύμισε την ευρεία θεσμική παρουσία και την ομόφωνη στήριξη που εκφράστηκε στην εκδήλωση του Επιμελητηρίου όπου παρουσιάστηκε η μελέτη της ΓΣΕΒΕΕ, καθώς και προηγούμενες πρωτοβουλίες εξωστρέφειας, όπως την αναβίωση της γιορτής ελιάς και ελαιολάδου και τη φιλοξενία του Πανευρωπαϊκού Συμβουλίου Γαστρονομίας και Οινολογίας το 2024. Διευκρίνισε ότι το θέμα μπήκε όπως είχε εισαχθεί αρχικά πριν την παρουσίαση, αλλά πλέον αποσαφηνίστηκε ότι διεκδικείται αυτόνομο Ινστιτούτο και όχι Σχολή, επικαλέστηκε την υπόσχεση της Πρυτάνεως Σ. Ζυγά για ενεργή υποστήριξη της διαδικασίας, επιβεβαίωσε τη δέσμευση της δημοτικής αρχής για αμέριστη συμπαράσταση. Ισχυρίστηκε ότι «το νερό έχει μπει πλέον δυναμικά στο αυλάκι», καλώντας να δρομολογηθούν άμεσα τα επόμενα βήματα ώστε η ομοφωνία του συμβουλίου να μετουσιωθεί σε πράξη.
Η συζήτηση άφησε τελικά την αίσθηση ενός τόπου -και διοίκησης- που θέλει να διεκδικήσει το Ινστιτούτο, όμως καλείται πλέον να αποδείξει ότι η ομόφωνη βούληση δεν θα μείνει στα λόγια. Χρειάζεται να μετουσιωθεί σε τεκμηριωμένες πρωτοβουλίες και χειροπιαστά βήματα, πριν ο χρόνος και ο ανταγωνισμός κλείσουν το παράθυρο της ευκαιρίας.




