Επί σχεδόν έναν μήνα, ενώ στη Λακωνία η δημόσια συζήτηση περιστρεφόταν γύρω από την ανάγκη διατήρησης του Ινστιτούτου Έρευνας Βυζαντινού Πολιτισμού (ΙΝΕΒΥΠ), μια σειρά αποφάσεων των συλλογικών οργάνων του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου είχε ήδη δρομολογήσει την απορρόφησή του από τον Ειδικό Λογαριασμό Κονδυλίων Έρευνας (ΕΛΚΕ), χωρίς να υπάρξει επίσημη δημόσια ενημέρωση.

Η έρευνα του «Λακωνικού Τύπου», μέσα από τα επίσημα έγγραφα και τις αποφάσεις που φέρνει σήμερα στο φως, αναδεικνύει όχι μόνο το παρασκήνιο των εξελίξεων, αλλά και μία ακόμη, λιγότερο προβεβλημένη πτυχή της υπόθεσης: τι σημαίνουν οι αποφάσεις αυτές για το ιστορικό κτίριο του πρώην Δημοτικού Σχολείου Μυστρά, το οποίο παραχωρήθηκε το 2005 από τον τότε Δήμο Μυστρά, για 99 χρόνια και με αποκλειστικό σκοπό τη στέγαση του ΙΝΕΒΥΠ;

Μία γιορτή με αισιοδοξία
και μία άγνωστη πραγματικότητα
Το απόγευμα του Σαββάτου 20 Ιουνίου, οι εγκαταστάσεις του Ινστιτούτου στον Μυστρά φιλοξένησαν την τελετή αποφοίτησης της πρώτης γενιάς του Διατμηματικού Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών «Μάνατζμεντ και Τεχνολογίες στην Πολιτιστική Κληρονομιά».

Στην εκδήλωση παρέστησαν, μεταξύ άλλων, ο αντιπεριφερειάρχης Λακωνίας, Θεόδωρος Βερούτης, ο δήμαρχος Σπάρτης, Μιχάλης Βακαλόπουλος, εκπρόσωποι της Εκκλησίας, της αυτοδιοίκησης και της τοπικής κοινωνίας.

Οι τοποθετήσεις των δύο αιρετών ήταν σαφείς, εξελίσσοντας την εκδήλωση σε μια δημόσια έκφραση στήριξης του ΙΝΕΒΥΠ. Ο κ. Βερούτης χαρακτήρισε τη λειτουργία του στον Μυστρά «αδιαπραγμάτευτο χρέος όλων μας», ενώ ο κ. Βακαλόπουλος συνέδεσε την επιτυχία του μεταπτυχιακού με την ανάγκη διατήρησης του Ινστιτούτου στη σημερινή θεσμική του μορφή.

Εκείνη τη στιγμή, όμως, υπήρχε μία παράλληλη πραγματικότητα που δεν είχε γίνει γνωστή δημόσια.

Αφενός, η εκδήλωση δεν αφορούσε δραστηριότητα του ίδιου του ΙΝΕΒΥΠ ως Ερευνητικού Πανεπιστημιακού Ινστιτούτου, αλλά την αποφοίτηση ενός Διατμηματικού Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου, το οποίο υπάγεται στη Σχολή Ανθρωπιστικών Επιστημών και Πολιτισμικών Σπουδών με έδρα την Καλαμάτα και απλώς φιλοξενείται στις εγκαταστάσεις του ΙΝΕΒΥΠ στον Μυστρά.

Παράλληλα, μέχρι εκείνη την ημέρα δεν είχε υπάρξει καμία επίσημη δημόσια ανακοίνωση του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου σχετικά με μία σειρά αποφάσεων που είχαν ήδη ληφθεί τον προηγούμενο μήνα και αφορούσαν άμεσα το μέλλον του ΙΝΕΒΥΠ.

Οι αποφάσεις του Μαΐου
Η έρευνα του «Λακωνικού Τύπου» στα επίσημα έγγραφα που έχουν αναρτηθεί στη «Διαύγεια» αποκαλύπτει την αλληλουχία των εξελίξεων.

Η διαδικασία ξεκινά με το Απόσπασμα Πρακτικών της 288ης Συνεδρίασης της Συγκλήτου του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου της 5ης Μαΐου 2026 (θέμα 3), το οποίο μνημονεύεται ως βασικό έγγραφο στις επόμενες αποφάσεις. Το περιεχόμενο της συγκεκριμένης απόφασης δεν έχει δημοσιοποιηθεί.

Ακολουθεί η Απόφαση Γ2.11 της 341ης Συνεδρίασης της Επιτροπής Ερευνών του ΕΛΚΕ, της 26ης Μαΐου 2026, η οποία αναρτήθηκε με αριθμό πρωτοκόλλου 14720/27-05-2026. Στην απόφαση αναφέρεται ότι η Επιτροπή έλαβε υπόψη, μεταξύ άλλων:

• το υπ' αριθ. 6099/16-03-2026 έγγραφο του Πρύτανη προς το Υπουργείο Παιδείας,
• το Απόσπασμα Πρακτικών της Συγκλήτου της 05-05-2026,
• καθώς και το υπ' αριθ. 14456/25-05-2026 αίτημα της ασκούσας αρμοδιότητες Πρύτανη, καθηγήτριας Σοφίας Ζυγά.

Μετά την εξέταση των στοιχείων, η Επιτροπή αποφασίζει ομόφωνα:

«...να εκφράσει τη σύμφωνη γνώμη της προς το Συμβούλιο Διοίκησης σχετικά με την απορρόφηση του Ερευνητικού Πανεπιστημιακού Ινστιτούτου “Ινστιτούτο Έρευνας Βυζαντινού Πολιτισμού (ΙΝ.Ε.ΒΥ.Π.)” από τον Ειδικό Λογαριασμό Κονδυλίων Έρευνας του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου, καθώς δεν υπάρχει η δυνατότητα υποβολής αίτησης αξιολόγησης στην ΕΘΑΑΕ... με σκοπό τη διασφάλιση της ιστορικής συνέχειας του χώρου και την προοπτική εξέλιξης και αξιοποίησής του».

Δύο ημέρες αργότερα, το Συμβούλιο Διοίκησης του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου, με την Απόφαση 93/2/28-05-2026, υιοθετεί την ίδια κατεύθυνση και αποφασίζει την απορρόφηση του ΙΝΕΒΥΠ από τον ΕΛΚΕ.

Από τη λειτουργία του ΙΝΕΒΥΠ
στο ιστορικό κτίριο
Μέχρι αυτό το σημείο, θα μπορούσε κανείς να θεωρήσει ότι πρόκειται για μία εσωτερική υπόθεση του Πανεπιστημίου. Υπάρχει όμως μία ακόμη διάσταση, η οποία μέχρι σήμερα δεν φαίνεται να έχει απασχολήσει τον δημόσιο διάλογο. Αυτή αφορά το ίδιο το κτίριο στο οποίο στεγάζεται το ΙΝΕΒΥΠ.

Στις 8 Νοεμβρίου 2005, με το υπ’ αριθ. 1598/08-11-2005 έγγραφό της, η Διοικούσα Επιτροπή του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου απευθύνεται στον τότε δήμαρχο Μυστρά, Νικόλαο Βαχαβιώλο.

Στην επιστολή αυτή περιγράφεται το όραμα δημιουργίας ενός διεθνούς κέντρου βυζαντινών σπουδών στον Μυστρά και ζητείται η παραχώρηση του δημοτικού σχολείου. Χαρακτηριστικά αναφέρεται: «Πρόθεση της Διοικούσας Επιτροπής αλλά και του Υπουργείου Παιδείας είναι να ιδρυθεί στη μοναδική βυζαντινή πόλη του κόσμου... ένα διεθνές κέντρο Βυζαντινών προπτυχιακών και μεταπτυχιακών σπουδών... Με αυτόν τον τρόπο ο Μυστράς θα γίνει ένα κέντρο που θα έχει όχι πανελλήνια αλλά και διεθνή ακτινοβολία».

Το αίτημα έγινε αμέσως αποδεκτό. Στις 23 Νοεμβρίου 2005, το Δημοτικό Συμβούλιο Μυστρά, με την υπ' αριθ. 316/23-11-2005 απόφασή του, ενέκρινε ομόφωνα την παραχώρηση.

Όχι όμως γενικά προς το Πανεπιστήμιο. Η απόφαση είναι απολύτως συγκεκριμένη: «Εγκρίνει την παραχώρηση της χρήσης του κτιρίου... για 99 έτη, για τη στέγαση του ερευνητικού πανεπιστημιακού Ινστιτούτου Βυζαντινών Σπουδών».

Η διατύπωση αυτή αποκτά σήμερα ιδιαίτερη σημασία.

Ο Δήμος Σπάρτης ως καθολικός διάδοχος
Με την εφαρμογή του προγράμματος «Καλλικράτης» το 2010, ο Δήμος Μυστρά εντάχθηκε στον νέο Δήμο Σπάρτης, ο οποίος αποτελεί τον καθολικό διάδοχο του καταργηθέντος δήμου ως προς τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις του. Αυτό σημαίνει ότι ο Δ. Σπάρτης υπεισήλθε και στη συγκεκριμένη σχέση παραχώρησης του ιστορικού ακινήτου για τη στέγαση του ΙΝΕΒΥΠ, ως κύριος της δημοτικής περιουσίας και διάδοχος του συμβαλλόμενου φορέα. Και μπορεί από το 2005 μέχρι σήμερα να άλλαξαν πολλά, όμως δεν άλλαξε η απόφαση με την οποία ο Δ. Μυστρά παραχώρησε τότε το κτίριο για συγκεκριμένο σκοπό.

Αυτό ακριβώς είναι το σημείο στο οποίο συναντώνται σήμερα οι πρόσφατες αποφάσεις του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου με τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις του Δήμου Σπάρτης.

Μία παραχώρηση που άλλαξε τον σχολικό χάρτη
Η απόφαση εκείνη δεν περιορίστηκε στην παραχώρηση ενός δημοτικού ακινήτου. Το Δημοτικό Σχολείο έπαψε να λειτουργεί στο ιστορικό του κτίριο και μεταφέρθηκε στον Άγιο Ιωάννη, ώστε ο χώρος να αποδοθεί στο νέο ερευνητικό Ινστιτούτο. Λίγο χρόνο αργότερα, επί δημαρχίας Δημήτρη Αποστολάκου, ο δήμος προχώρησε και στην αγορά οικοπέδου περίπου πέντε στρεμμάτων στον Μυστρά, με σκοπό την ανέγερση νέου δημοτικού σχολείου.

Με άλλα λόγια, η τοπική κοινωνία δεν διέθεσε απλώς ένα κτίριο, αλλά αναδιοργάνωσε τις σχολικές της υποδομές, επενδύοντας στη δημιουργία ενός πανεπιστημιακού θεσμού που θα συνέδεε τον Μυστρά με τη διεθνή έρευνα του Βυζαντινού Πολιτισμού.

Τα ερωτήματα που προκύπτουν
Από τη μία, οι αποφάσεις του Πανεπιστημίου αφορούν τη θεσμική οργάνωση του ΙΝΕΒΥΠ. Από την άλλη, η απόφαση του Δ. Μυστρά αφορά τη χρήση ενός δημοτικού ακινήτου. Η συνάντηση των δύο αυτών πραγματικοτήτων γεννά εύλογα ερωτήματα:

• Έχει ενημερωθεί επισήμως ο Δ. Σπάρτης, ως καθολικός διάδοχος του πρώην Δ. Μυστρά, για τις αποφάσεις του Μαΐου;
• Θεωρεί το Πανεπιστήμιο ότι η απορρόφηση του ΙΝΕΒΥΠ από τον ΕΛΚΕ αποτελεί συνέχεια του ίδιου σκοπού για τον οποίο παραχωρήθηκε το κτίριο;
• Η παραχώρηση του 2005 εξακολουθεί να καλύπτει τη νέα θεσμική πραγματικότητα ή απαιτείται νέα συμφωνία μεταξύ Πανεπιστημίου και Δήμου;
• Πώς ερμηνεύεται η αναφορά των αποφάσεων του Μαΐου στη «διασφάλιση της ιστορικής συνέχειας του χώρου», όταν η απόφαση του δημοτικού συμβουλίου προσδιόριζε ως αποκλειστικό σκοπό της παραχώρησης τη στέγαση ενός συγκεκριμένου Ερευνητικού Πανεπιστημιακού Ινστιτούτου;

Τα επόμενα βήματα
Η υπόθεση φαίνεται πλέον να υπερβαίνει τα όρια μιας εσωτερικής πανεπιστημιακής διαδικασίας. Αγγίζει ζητήματα διαχείρισης δημοτικής περιουσίας και εφαρμογής των όρων μιας παραχώρησης, που αποφασίστηκε πριν από είκοσι χρόνια, για συγκεκριμένο σκοπό.

Με τα νέα δεδομένα και υπό το φως της απόφασης παραχώρησης του 2005, εύλογα τίθεται το ερώτημα αν ο Δ. Σπάρτης, ως καθολικός διάδοχος του πρώην Δ. Μυστρά και κύριος του ακινήτου, έχει ήδη ζητήσει ή προτίθεται να ζητήσει επίσημη νομική γνωμοδότηση σχετικά με τις συνέπειες που ενδέχεται να έχουν οι αποφάσεις του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου επί του καθεστώτος της παραχώρησης.

Η θέση της Νομικής Υπηρεσίας του Δ. Σπάρτης αποκτά πλέον ιδιαίτερη σημασία, καθώς καλείται να απαντήσει σε ένα καίριο ερώτημα: Επηρεάζει η μεταβολή της θεσμικής μορφής τού ΙΝΕΒΥΠ τούς όρους της παραχώρησης του 2005 ή όχι;