Ο βυζαντινός Μυστράς, η θρυλική καστροπολιτεία του Μοριά, αποτελεί ένα διαχρονικό σταυροδρόμι πολιτισμών και μνήμης που δεν έπαψε ποτέ να γοητεύει. Σε μια συγκυρία όπου το ενδιαφέρον για το μνημείο αναζωπυρώνεται –με αφορμή την ολοκλήρωση των σπουδαίων έργων αναστήλωσης στο Παλάτι των Δεσποτών–, στρέφουμε το βλέμμα στο παρελθόν μέσα από την ανεπανάληπτη γραφή του Φώτη Κόντογλου.
Ο σπουδαίος λογοτέχνης και αγιογράφος επισκέφθηκε για πρώτη φορά τον Μυστρά στα 1926, μια δεκαετία περίπου πριν εργαστεί ως συντηρητής των αγιογραφιών εκεί. Μάλιστα, έχει εντοπιστεί η υπογραφή του στο βιβλίο επισκεπτών της Παντάνασσας στις 16 Ιουλίου 1926. Καρπός αυτής της επαφής του με την περιοχή είναι το ταξιδιωτικό του κείμενο για τη βυζαντινή καστροπολιτεία που δημοσιεύθηκε στο οδοιπορικό βιβλίο του, «Ταξείδια», το 1928. Ο Κόντογλου κατάφερε να αποτυπώσει με τη χαρακτηριστική, τραχιά και γεμάτη πάθος ματιά του τη μυσταγωγική ατμόσφαιρα του χώρου. Λίγα χρόνια αργότερα, εργάστηκε τμηματικά στον Μυστρά από το 1936 έως το 1940, αναλαμβάνοντας τη συντήρηση των αγιογραφιών των βυζαντινών εκκλησιών.
Το παρακάτω δημοσίευμα από το Αρχείο Φώτη Κόντογλου και το απόσπασμα από το βιβλίο του «Ταξείδια» (1928), αποτελούν ένα ταξίδι ανάμεσα στα «χάρβαλα» και τις μνήμες της Ιστορίας, διατηρώντας απόλυτα πιστά την πρωτότυπη ορθογραφία και την αγέρωχη γλώσσα του δημιουργού:
Με αφορμή την αναστήλωση του Ανακτόρου των Δεσποτών στον Μυστρά, τον Μάιο του 2026, θελήσαμε να σάς ταξιδέψουμε στον Μυστρά μέσα από το βιβλίο του Κόντογλου «ΤΑΞΕΙΔΙΑ σε διάφορα μέρη της Ελλάδος» που κυκλοφορεί και πάλι από τις εκδόσεις Παπαδημητρίου. Μαζί, σκίτσα και φωτογραφίες από το Αρχείο μας, από την μακρά παραμονή του εκεί, το 1936, μαζί με τη γυναίκα του Μαρία και την κόρη του Δέσπω, για τη συντήρηση των εικόνων της Περιβλέπτου.
«Ο Μυστράς είναι μια στοιχειωμένη πολιτεία, γιατί ναι μεν είναι ρημασμένη, μα στέκεται μ΄ούλα της τα σπίτια, οι δρόμοι, οι καμάρες, τα μνημόρια, τα τειχιά, όπως ήτανε στα ζωντανά. Και κάθε έθνος που πέρασε άφησε τα δικά του χνάρια και για τούτο είναι μπερδεμένα συναναμεταξύ τους βυζαντινά, φράγκικα και τούρκικα. Εδώ περνάς κάτ' από μια καμάρα φράγκικη, παραπέρα διαβάζεις ελληνικά ψηφιά σκαλισμένα απάνου σε μια πλάκα, αλλού βλέπεις ένα τζαμί είτε ένα χαμάμι τούρκικο, δίπλα του στέκουνται καμια δεκαριά βυζαντινά μπεντένια δίχως να μπορείς να βρεις τη συνέχεια. Κοίταζα δίπλα μου μέσα στο νάρτηκα τ' Αη Δημήτρη κι έβλεπα απάν' απ' τις κολώνες που σηκώνουνε τις καμάρες λογιών των λογιών πλουμιά πο' χουνε βαλμένα κείνοι που χτίσανε το νάρτηκα. Σε μια μεριά έχουνε κολλημένο ένα ποδάρι απ' άγαλμα αρχαίο ελληνικό δίπλα σ' εναν τζουτζέ πούναι είδος γοργόνας, μισός σερνικός, μισό θηλυκός, επειδή απάνου σ' ένα ντελικάτο κορμί μιας αρχαίας νεράιδας, πού' ναι ντυμένο με διάφανα ρούχα, έχουνε βάλει μια κλαψιάρικη κεφάλα φράγκικη που φορά ένα καλπάκι ίδιο τσουκάλι, κανωμένη για κορμί δέκα φορές πιο μεγάλο απ' της κοπέλας.
Σ' άλλο μέρος είναι χτισμένη ανάποδα μια πλάκα μ' αρχαία ψηφιά, κι ένα πέτρινο σαρίκι από τούρκικο μνημόρι. Μπάλλες σαν καρπούζια κείτουνται στα πεζούλια της εκκλησάς, βρύσες με γράμματα και με διάφορα πλουμίδια, σταυροί δίπλα σε μισοφέγγαρα, μ' έναν λόγο πράματα παράξενα και πρωτόφανα πού να 'χη κανένας καιρό να τα σεργιανίζει και να τα ξηγά.
Κι ούλα τα χτίρια είναι θολωτά, καμάρες παν' απ' τη γης, καμάρες κάτου στα καταχτόνια, που βουίζουνε κει που περπατάς. Είναι και σπίτια τωρινά, ένα δω κι άλλο κει, φτωχοί ξωχάρηδες που ζούνε σαν νυχτερίδες ανάμεσα στα χάρβαλα...».
| Από την εβδομαδιαία έντυπη έκδοση «Λακωνικός Τύπος Plus+»
> Κυκλοφορεί κάθε Δευτέρα στα περίπτερα και στην πόρτα σας.
