Μια νέα τάση καταγράφεται τα τελευταία χρόνια σε ορισμένα νοσοκομεία, κυρίως στις Ηνωμένες Πολιτείες αλλά και σε άλλες χώρες, όπου ασθενείς ή οι οικογένειές τους αρνούνται μεταγγίσεις αίματος από εμβολιασμένους κατά της Covid-19 δότες και ζητούν αποκλειστικά αίμα από ανεμβολίαστα άτομα. Το φαινόμενο αυτό έχει προκαλέσει έντονο προβληματισμό στην ιατρική κοινότητα, καθώς σε αρκετές περιπτώσεις οδηγεί σε καθυστερήσεις κρίσιμων ιατρικών παρεμβάσεων, με δυνητικά σοβαρές συνέπειες για την υγεία των ασθενών, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για επείγουσες ή απειλητικές για τη ζωή καταστάσεις.
Αιτήματα χωρίς επιστημονική βάση
Ο Jeremy Jacobs από το Πανεπιστημιακό Ιατρικό Κέντρο Vanderbilt υπογραμμίζει ότι τα αιτήματα αυτά δεν στηρίζονται σε καμία επιστημονική τεκμηρίωση, αλλά αντιθέτως πηγάζουν από παραπληροφόρηση και διαδεδομένες παρανοήσεις σχετικά με τα εμβόλια κατά της Covid-19. Όπως επισημαίνει, δεν υπάρχει καμία ένδειξη ότι το αίμα από ανεμβολίαστους δότες προσφέρει μεγαλύτερη ασφάλεια ή ότι οι μεταγγίσεις από εμβολιασμένα άτομα ενέχουν πρόσθετους κινδύνους.
Μελέτη που κάλυψε την περίοδο 2024–2025 κατέγραψε περίπου 15 περιστατικά ασθενών ή φροντιστών που ζήτησαν «κατευθυνόμενες δωρεές», δηλαδή αίμα από συγκεκριμένα άτομα, συνήθως από συγγενείς ή γνωστά τους πρόσωπα. Σε όλες τις περιπτώσεις, κοινός παρονομαστής ήταν η απαίτηση οι δότες να μην έχουν εμβολιαστεί κατά της Covid-19, παρότι τα κέντρα αιμοδοσίας δεν καταγράφουν ούτε κοινοποιούν το εμβολιαστικό ιστορικό των δοτών και δεν το χρησιμοποιούν ως κριτήριο επιλογής.
Οι λεγόμενες κατευθυνόμενες δωρεές αίματος εφαρμόζονται μόνο υπό αυστηρά καθορισμένες προϋποθέσεις και κυρίως σε εξαιρετικές ιατρικές ή προσωπικές περιστάσεις, καθώς θεωρούνται πιο σύνθετες διαδικαστικά και συχνά λιγότερο αποδοτικές σε σχέση με το γενικευμένο σύστημα εθελοντικής αιμοδοσίας. Αν και σε ορισμένες χώρες επιτρέπονται υπό όρους, συνολικά αποθαρρύνονται από τις υγειονομικές αρχές, καθώς περιορίζουν τη διαθεσιμότητα αίματος και δυσχεραίνουν την ομαλή λειτουργία των τραπεζών αίματος.
Σε αρκετές από τις καταγεγραμμένες περιπτώσεις, οι συγκεκριμένες απαιτήσεις οδήγησαν σε καθυστερήσεις στην παροχή αίματος, γεγονός που σε ορισμένους ασθενείς επιδείνωσε την κλινική τους εικόνα. Έχουν αναφερθεί περιστατικά όπου τα επίπεδα αιμοσφαιρίνης μειώθηκαν σε κρίσιμα όρια, ενώ άλλοι ασθενείς εμφάνισαν σοβαρή αναιμία, αναδεικνύοντας τον άμεσο κίνδυνο που μπορεί να προκύψει όταν η πρόσβαση σε αίμα καθυστερεί.
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι οι κατευθυνόμενες δωρεές, πέρα από το διοικητικό και οργανωτικό βάρος που δημιουργούν στα συστήματα υγείας, ενδέχεται να αυξάνουν και τον συνολικό υγειονομικό κίνδυνο, καθώς βασίζονται σε περιορισμένο αριθμό δοτών και δεν εκμεταλλεύονται τη μεγαλύτερη δεξαμενή ασφαλών, ελεγμένων εθελοντών.
Το φαινόμενο δεν είναι εντελώς καινούριο, καθώς παρόμοιες ανησυχίες είχαν εμφανιστεί και στο παρελθόν, ιδιαίτερα κατά την περίοδο της επιδημίας HIV/AIDS, όταν η ασφάλεια του αίματος είχε βρεθεί στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης. Με την πανδημία της Covid-19 και την ανάπτυξη των mRNA εμβολίων, επανήλθαν αντίστοιχες θεωρίες και ανησυχίες, παρά το γεγονός ότι τα εμβόλια αυτά έχουν σχεδιαστεί ώστε να ενεργοποιούν το ανοσοποιητικό σύστημα μέσω της παραγωγής μιας πρωτεΐνης του ιού και δεν επηρεάζουν τη σύσταση ή την ασφάλεια του αίματος.
Ωστόσο, πλήθος επιστημονικών μελετών έχει καταλήξει στο συμπέρασμα ότι τα εμβόλια κατά της Covid-19 είναι ασφαλή και αποτελεσματικά, χωρίς καμία ένδειξη ότι επηρεάζουν τη διαδικασία των μεταγγίσεων. Αντιθέτως, έρευνες που δημοσιεύτηκαν το 2025 επιβεβαιώνουν ότι οι μεταγγίσεις από εμβολιασμένους δότες είναι απολύτως ασφαλείς και ισοδύναμες με κάθε άλλη μονάδα αίματος.
Παρά το γεγονός ότι το φαινόμενο καταγράφεται κυρίως στις ΗΠΑ, ανάλογα αιτήματα έχουν αναφερθεί και σε άλλες χώρες, όπως στην Ουαλία, ενώ στο Ηνωμένο Βασίλειο απορρίφθηκαν προτάσεις για διαχωρισμό των αποθεμάτων αίματος με βάση το εμβολιαστικό καθεστώς. Σε ορισμένες πολιτείες, όπως η Οκλαχόμα, έχουν επίσης κατατεθεί ή συζητηθεί σχετικές νομοθετικές πρωτοβουλίες, χωρίς ωστόσο να έχουν υιοθετηθεί ευρέως.
Οι ειδικοί καταλήγουν ότι τέτοιες πρακτικές δεν επιβαρύνουν μόνο τα συστήματα υγείας σε επίπεδο οργάνωσης και διαθεσιμότητας αίματος, αλλά συμβάλλουν και στη διάδοση παραπληροφόρησης, η οποία μπορεί να επηρεάσει κρίσιμες ιατρικές αποφάσεις. Για τον λόγο αυτό υπογραμμίζουν την ανάγκη για συνεχή, αξιόπιστη ενημέρωση του κοινού και ενίσχυση της εμπιστοσύνης στην επιστημονική τεκμηρίωση και στις διαδικασίες αιμοδοσίας.
