Σε μια εποχή που περνάμε μεγάλο μέρος της ημέρας μπροστά σε οθόνες, το άνοιγμα ενός βιβλίου μοιάζει σχεδόν με πολυτέλεια. Κι όμως, ακόμη και λίγα λεπτά ανάγνωσης μπορούν να μας βοηθήσουν να χαλαρώσουμε και να δώσουμε στον εγκέφαλό μας ένα διαφορετικό ερέθισμα.
Επιστήμονες από το Τμήμα Ψυχιατρικής του University of Cambridge, σε συνεργασία με το The Queen’s Reading Room, τον λογοτεχνικό οργανισμό που δημιούργησε η Καμίλα, εξέτασαν τα διαθέσιμα στοιχεία για τα οφέλη της ανάγνωσης στη λειτουργία του εγκεφάλου, τις γνωστικές δεξιότητες και την ψυχική υγεία, καθώς και τον πιθανό ρόλο της στην αντιμετώπιση της μοναξιάς.
Στη μελέτη τους, που δημοσιεύτηκε στο Psychological Medicine, οι ερευνητές επισημαίνουν ότι μεγαλύτερη σημασία από το τι ή πώς διαβάζουμε έχει να το κάνουμε επειδή το απολαμβάνουμε. Όταν μάλιστα η ανάγνωση μοιράζεται με άλλους, όπως σε μια λέσχη βιβλίου ή ανάμεσα σε γονιό και παιδί, μπορεί να προσφέρει και κοινωνικά οφέλη.
Ακόμη και 5 λεπτά
μπορούν να κάνουν διαφορά
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία αφορά το πόσο γρήγορα μπορεί να λειτουργήσει το διάβασμα ως μια μικρή «παύση» από το στρες. Νευροεπιστημονική μελέτη που πραγματοποιήθηκε για το The Queen’s Reading Room το 2024 διαπίστωσε ότι μόλις πέντε λεπτά ανάγνωσης μυθοπλασίας μπορούν να μειώσουν το στρες έως και κατά 20%. Παράλληλα, συνδέθηκαν με καλύτερη συγκέντρωση και ικανότητα επίλυσης προβλημάτων, αλλά και με μικρότερο αίσθημα μοναξιάς.
Μάλιστα, σε άλλη έρευνα, το 35% των συμμετεχόντων δήλωσε ότι στρέφεται στα βιβλία για παρηγοριά, ποσοστό μεγαλύτερο από εκείνους που επιλέγουν ένα ποτήρι κρασί (31%) ή ένα ζεστό μπάνιο (10%).
Τι συμβαίνει όταν αρχίζουμε
να διαβάζουμε από παιδιά
Τα πιθανά οφέλη φαίνεται ότι ξεκινούν από πολύ μικρή ηλικία. Σε μελέτη περισσότερων από 10.000 νέων, τα παιδιά που άρχισαν νωρίς να διαβάζουν για ευχαρίστηση παρουσίασαν καλύτερη προσοχή, μνήμη και εκτελεστικές λειτουργίες, καθώς και υψηλότερες ακαδημαϊκές επιδόσεις.
Οι ερευνητές παρατήρησαν επίσης λιγότερα προβλήματα ψυχικής υγείας και πιο υγιεινές καθημερινές συνήθειες, όπως περισσότερες ώρες ύπνου και λιγότερο χρόνο μπροστά σε οθόνες. Και τα οφέλη δεν φαίνεται να σταματούν στην παιδική ηλικία. Έρευνες σε ενήλικες έχουν συνδέσει το διάβασμα για ευχαρίστηση με μείωση του στρες, μεγαλύτερη χαλάρωση, περισσότερη ενσυναίσθηση και καλύτερη κατανόηση διαφορετικών απόψεων.
Το διάβασμα και η υγεία
του εγκεφάλου όσο μεγαλώνουμε
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν και τα ευρήματα σχετικά με τη γνωστική υγεία στις μεγαλύτερες ηλικίες. Δραστηριότητες που ενεργοποιούν τον εγκέφαλο και ειδικά η ανάγνωση έχουν συσχετιστεί με βραδύτερη γνωστική έκπτωση και χαμηλότερο κίνδυνο άνοιας.
Σε μελέτη σχεδόν 5.500 ενηλίκων ηλικίας 55 ετών και άνω, όσοι ασχολούνταν συχνά με δραστηριότητες όπως το διάβασμα είχαν σημαντικά μικρότερη πιθανότητα να εμφανίσουν γνωστική εξασθένηση κατά τη διάρκεια πενταετούς παρακολούθησης. Άλλη έρευνα συνέδεσε την ανάγνωση εφημερίδων, περιοδικών και βιβλίων με 33% χαμηλότερο κίνδυνο εμφάνισης νόσου Alzheimer.
Μελέτες απεικόνισης του εγκεφάλου έχουν επίσης εντοπίσει συσχετίσεις ανάμεσα στην ανάγνωση και σε διαφορές στη δομή του εγκεφάλου, μεταξύ άλλων σε περιοχές που σχετίζονται με τη γλώσσα, τη μάθηση, τη συναισθηματική ρύθμιση και τις εκτελεστικές λειτουργίες.
Ένα βιβλίο μπορεί να μας φέρει
και πιο κοντά
Υπάρχει, τέλος, και η κοινωνική πλευρά της ανάγνωσης. Οι λέσχες βιβλίου και οι ομάδες κοινής ανάγνωσης μπορούν να αποτελέσουν μια σημαντική ευκαιρία κοινωνικής επαφής, ιδιαίτερα για τους μεγαλύτερους ανθρώπους.
«Οι ομάδες κοινής ανάγνωσης και οι λέσχες βιβλίου φαίνεται να προσφέρουν επιπλέον οφέλη μέσω της κοινωνικής αλληλεπίδρασης», εξηγεί η καθηγήτρια Barbara Sahakian. «Μπορούν να βοηθήσουν τους ανθρώπους να αισθάνονται λιγότερο απομονωμένοι και περισσότερο συνδεδεμένοι με τους άλλους».
Κι ενώ το διάβασμα για ευχαρίστηση φαίνεται να χάνει έδαφος τα τελευταία χρόνια, τα παραπάνω ευρήματα μας δίνουν έναν ακόμη λόγο να αφήσουμε για λίγο το κινητό στην άκρη και να ανοίξουμε ένα βιβλίο. Ακόμη και πέντε λεπτά μπορεί να είναι μια καλή αρχή.
