Πάνω από το ένα τρίτο του παγκόσμιου πληθυσμού εκτέθηκε σε επικίνδυνα υψηλά επίπεδα όζοντος στην επιφάνεια της Γης τους πρώτους οκτώ μήνες του 2026, σύμφωνα με έκθεση της ευρωπαϊκής υπηρεσίας Copernicus. Αλλεπάλληλοι καύσωνες, μεγάλες δασικές πυρκαγιές και εκπομπές από ανθρώπινες δραστηριότητες ενίσχυσαν το φαινόμενο, αναδεικνύοντας τη στενή σχέση της κλιματικής αλλαγής με την ατμοσφαιρική ρύπανση.
Η Ασία επλήγη περισσότερο, με το 53% του πληθυσμού της να εκτίθεται σε «εξαιρετικά υψηλά» επίπεδα ρύπανσης από όζον, σύμφωνα με την Υπηρεσία Παρακολούθησης της Ατμόσφαιρας (CAMS). Στη Βόρεια Αμερική, τα δύο τρίτα του πληθυσμού αντιμετώπισαν ποιότητα αέρα «κακή» έως «πολύ κακή», όπως και το 45% στην Ευρώπη.
Σε παγκόσμια κλίμακα, πάνω από το 34% του πληθυσμού εκτέθηκε σε «εξαιρετικά κακή» ποιότητα αέρα λόγω όζοντος και το 17% σε «πολύ κακή». Αντίθετα, μόλις το 5% ζούσε σε περιοχές με «καλά» επίπεδα και άλλο ένα 15% με «αποδεκτά». Η ανάλυση βασίζεται σε δορυφορικές και επίγειες παρατηρήσεις, σε συνδυασμό με ατμοσφαιρικά μοντέλα.
Πώς σχηματίζεται και γιατί είναι επικίνδυνο
Το όζον στην επιφάνεια της Γης σχηματίζεται μέσω χημικών αντιδράσεων, με την επίδραση της ηλιακής ακτινοβολίας. Βασικοί πρόδρομοι ρύποι είναι τα οξείδια του αζώτου και οι πτητικές οργανικές ενώσεις, που προέρχονται από τις μεταφορές, τη βιομηχανία, την καύση ορυκτών καυσίμων και τις πυρκαγιές.
Οι υψηλές θερμοκρασίες και οι εκτεταμένες πυρκαγιές στην Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική ευνόησαν φέτος την αύξηση των συγκεντρώσεών του. Παράλληλα, η μεταφορά των ρύπων σε μεγάλες αποστάσεις επιβάρυνε περιοχές μακριά από τις αρχικές πηγές εκπομπών.
Το όζον μπορεί να διεισδύσει βαθιά στο αναπνευστικό σύστημα, προκαλώντας βήχα και δυσκολία στην αναπνοή, ενώ επιδεινώνει το άσθμα και άλλες αναπνευστικές παθήσεις. Η ατμοσφαιρική ρύπανση παραμένει ένας από τους σημαντικότερους περιβαλλοντικούς κινδύνους για την ανθρώπινη υγεία, υπογράμμισε ο Ίαν Μάρναν, από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος.
Η διευθύντρια της CAMS, Λοράν Ρουίγ, επισήμανε ότι η ρύπανση δεν σταματά στα σύνορα: μπορεί να διανύσει χιλιάδες χιλιόμετρα, διασχίζοντας ηπείρους και ωκεανούς και υποβαθμίζοντας την ποιότητα του αέρα πολύ μακριά από την πηγή της.
Παρά τις βελτιώσεις των τελευταίων δεκαετιών στον περιορισμό ορισμένων ρύπων, ιδιαίτερα στην Ευρώπη, το Copernicus τονίζει ότι το όζον εξακολουθεί να αποτελεί σύνθετη παγκόσμια πρόκληση, με σοβαρές επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία και στα οικοσυστήματα.
