Πυκνώνουν το τελευταίο διάστημα οι τοποθετήσεις φορέων της Πολιτείας αναφορικά με την πρόοδο του νέου Αρχαιολογικού Μουσείου Σπάρτης στο διατηρητέο ΧΥΜΟΦΙΞ, μετά από 3 και πλέον δεκαετίες γραφειοκρατικών και άλλων αγκυλώσεων που «φρενάρουν» διαρκώς το πολυπόθητο έργο.
Ύστερα από τις πρόσφατες συναντήσεις της υπουργού Πολιτισμού, Λίνας Μενδώνη, με βουλευτές της Λακωνίας, όπου η πρώτη επανέλαβε την κυβερνητική δέσμευση -που είχε δώσει προσωπικά και ο πρωθυπουργός- ότι διερευνώνται οι δυνατότητες για ένταξη του μουσείου σε χρηματοδοτικά εργαλεία, την Πέμπτη (9/11) δημοσιεύτηκε έγγραφο του Υπουργείου Πολιτισμού αναφορικά με τη σύνθεση της αναθεωρημένης μελέτης.
Μελέτη σε δύο πυλώνες
Πιο λεπτομερώς, το υπουργείο γνωστοποίησε ότι με την προσθήκη επιπλέον παραμέτρων, οι οποίες σχετίζονται κυρίως με τα σημεία επαφής του περιβάλλοντος χώρου με το κτίριο, τροποποιείται η οριστική μελέτη, «διατηρώντας, όμως, ορατά και επισκέψιμα τα αρχιτεκτονικά κατάλοιπα που αποκαλύφθηκαν».
Η μελέτη (αρχιτεκτονική, στατική, ηλεκτρομαγνητικών εγκαταστάσεων) ακολουθεί δύο άξονες: α) την αποκατάσταση του παλαιού κελύφους του βιομηχανικού διατηρητέου κτιρίου του παλαιού εργοστασίου ΧΥΜΟΦΙΞ, προκειμένου να συμπεριλάβει τις λειτουργίες του νέου μουσείου, β) την προσθήκη, κατ' επέκταση διωρόφου κτιρίου με υπόγειο, ώστε το κτιριακό συγκρότημα να καλύπτει το σύνολο των λειτουργιών ενός σύγχρονου μουσείου, καθολικά προσβάσιμου.
Σιγουριά από Μενδώνη
Τη συγκρατημένη αισιοδοξία για την τύχη της μονάδας ενίσχυσαν οι δηλώσεις της υπουργού, Λίνας Μενδώνη, η οποία έδωσε τον τόνο ενόψει συνέχειας, επισημαίνοντας: «Μετά την έγκριση των οριστικών μελετών, οι οποίες εκπονήθηκαν στο πλαίσιο προγραμματικής σύμβασης πολιτιστικής ανάπτυξης με την Περιφέρεια Πελοποννήσου, προϋπολογισμού 2.750.000 ευρώ, το έργο της δημιουργίας του νέου Αρχαιολογικού Μουσείου Σπάρτης βρίσκεται στην τελική ευθεία», υποστήριξε η Λ. Μενδώνη, χωρίς ωστόσο να υπεισέλθει σε περισσότερες λεπτομέρειες για τις επόμενες φάσεις του πρότζεκτ, αλλά και να αναφερθεί στο κρίσιμο κομμάτι της χρηματοδότησης.
Σύμφωνα με την υπουργό, «στην αρχιτεκτονική προσέγγιση δόθηκε έμφαση στη διατήρηση και ανάδειξη της κύριας όψης του κτιρίου-μνημείου του βιομηχανικού συγκροτήματος της ΧΥΜΟΦΙΞ, το οποίο διασώζει τις αρχές του σχεδιασμού του κτιρίου (1957) από τον αρχιτέκτονα Τάκη Ζαννέτο και στη διατήρηση του εσωτερικού του κτιρίου, ώστε να υπενθυμίζει τον βιομηχανικό του χαρακτήρα. Ταυτόχρονα, επιτυγχάνεται η διατήρηση και η καλύτερη δυνατή θέαση των αρχαιοτήτων που αποκάλυψε η ανασκαφική έρευνα, εντός του περιγράμματος του υπογείου του νέου κτιρίου. Το νέο Αρχαιολογικό Μουσείο Σπάρτης σε συνδυασμό με τον εκσυγχρονισμό των υφιστάμενων υποδομών πολιτισμού -ολική αναβάθμιση του παλαιού Αρχαιολογικού Μουσείου Σπάρτης και αποκατάσταση της “Οικίας της Ευρώπης”- αναβαθμίζει περαιτέρω την πολιτιστική ταυτότητα της πόλης αναδεικνύοντας, με τρόπο σύγχρονο, το εξαιρετικά σημαντικό πολιτιστικό της απόθεμα, συμβάλλοντας συγχρόνως στην προώθηση και εμπέδωση ενός νέου, βιώσιμου αναπτυξιακού προτύπου για τη Λακεδαίμονα με επίκεντρο τον πολιτισμό», υπογράμμισε η Λ. Μενδώνη.
Οι σταθμοί του ακινήτου
σε διαδρομή 64 ετών
Το νέο Αρχαιολογικό Μουσείο χωροθετείται εντός του αρχαιολογικού χώρου της Σπάρτης, σε οικόπεδο έκτασης άνω των 20 στρεμμάτων, στο βόρειο άκρο της πόλης. Στη βάση των εγκεκριμένων μελετών, αξιοποιείται το ακίνητο του πρώην εργοστασίου ΧΥΜΟΦΙΞ, του οποίου το κυρίως κτίριο -χωρίς τα προσκτίσματα- έχει χαρακτηρισθεί μνημείο. Πρόκειται για αντιπροσωπευτικό δείγμα βιομηχανικού κτιρίου του μοντέρνου κινήματος. Το 1959 κατασκευάσθηκε το διώροφο και τριώροφο τμήμα του κτιρίου, δύο χρόνια αργότερα η μονώροφη επέκτασή του και στη συνέχεια έγινε η επέκτασή του σε μορφή προστεγάσματος. Το 2005, το ΥΠΠΟΑ αγόρασε το ακίνητο από την Εθνική Τράπεζα για τη χωροθέτηση του νέου Αρχαιολογικού Μουσείου Σπάρτης. Το 2020 εγκρίθηκε η αρχιτεκτονική προμελέτη, που περιελάμβανε το χαρακτηρισμένο ως μνημείο κτίριο του εργοστασίου ΧΥΜΟΦΙΞ, καθώς και νέες επεκτάσεις, σε επαφή με το μνημείο.
Στο πλαίσιο της ανασκαφικής έρευνας που πραγματοποιήθηκε στο υπόγειο του νέου μουσείου, σε συνολική έκταση 1.350 τμ, ήλθε στο φως ένας αδιατάρακτος, εκτεταμένος ορίζοντας χρήσης, της ύστερης αρχαϊκής και κλασικής περιόδου, όπως και σημαντικά αρχιτεκτονικά λείψανα, μεταξύ των οποίων κατασκευή με σειρά ορθογωνικών και τετράγωνων κροκαλοπαγών βάσεων κιόνων ή πεσσόσχημων στηριγμάτων, που πρέπει να ανήκουν σε ένα σημαντικό δημόσιο κτίριο, εντός αμιγώς αρχαϊκού στρώματος, σε διάταξη σχήματος Π.
Το «ανάγλυφο» των χώρων
Σε σχέση με την αρχική μελέτη και εξ αιτίας των αρχαιοτήτων επήλθαν τροποποιήσεις που αφορούν κυρίως στα σημεία επαφής του περιβάλλοντος χώρου με το ίδιο το κτίριο, στη δυτική και βόρεια πλευρά και εν μέρει στη νότια.
Ως προς τη λειτουργική οργάνωση των χώρων, το υπόγειο αναπτύσσεται σε δύο στάθμες:
- Στην κατώτερη στάθμη διαμορφώνονται, μεταξύ άλλων, τρεις διακριτοί βασικοί χώροι αποθήκευσης κεραμικών, ψηφιδωτών και γλυπτών, μικρότεροι χώροι αποθήκευσης ανασκαφικών ευρημάτων, ένα θησαυροφυλάκιο, ο κεντρικός ανελκυστήρας.
- Στη δεύτερη στάθμη τοποθετείται το μηχανοστάσιο κλιματισμού, το κεντρικό κλιμακοστάσιο, χώροι υγιεινής, το γραφείο του φυλακτικού προσωπικού και ο θάλαμος ελέγχου.
Το ισόγειο αναπτύσσεται, επίσης, σε δύο στάθμες:
- Στην κατώτερη στάθμη δημιουργούνται οι χώροι παράλληλων εκδηλώσεων και περιοδικών εκθέσεων, το καφέ, το πωλητήριο, χώροι εξυπηρέτησης του κοινού.
- Στην ανώτερη στάθμη του ισογείου αναπτύσσονται η κύρια αίθουσα εκθέσεων, χώροι μελέτης, εργαστήρια και χώροι υγιεινής, ενώ υπάρχει σύνδεση με τον εξωτερικό χώρο. Στον α' όροφο, στην προσθήκη του υφισταμένου εργοστασίου της ΧΥΜΟΦΙΞ, οι λειτουργίες περιλαμβάνουν τα τέσσερα κλιμακοστάσια, τους ανελκυστήρες, WC κοινού και ΑμεΑ, δύο αποθήκες εκθεσιακών αντικειμένων και χώρους μόνιμων εκθέσεων. Η προσθήκη συνδέεται με το όροφο του παλαιού εργοστασίου της ΧΥΜΟΦΙΞ. Ο α' όροφος της ΧΥΜΟΦΙΞ περιλαμβάνει αίθουσα εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων, WC γραφείων, κλιμακοστάσια και δύο ανελκυστήρες.
Τέλος, ο χώρος της υφισταμένης δεξαμενής φιλοξενεί μηχανολογικές εγκαταστάσεις. Η μελέτη προβλέπει την εκμετάλλευση του πρώην λεβητοστασίου της ΧΥΜΟΦΙΞ, το οποίο είναι ανεξάρτητη κατασκευή. Στο ισόγειό του διαμορφώνονται γραφεία, WC, κουζίνα, κλιμακοστάσιο και ανελκυστήρας. Στη στάθμη του ορόφου διαμορφώνονται ξενώνας, γραφεία, χώρος αρχείου επιστημονικών τεκμηριώσεων και κλιμακοστάσιο με ανελκυστήρα.
