Γράφει ο Νεοκλής Κρητικός, Βουλευτής Π.Ε. Λακωνίας
Με βαθιά εκτίμηση προς το θεσμικό ρόλο και βαθιά πίστη τόσο στην ιστορία όσο και στις αναπτυξιακές δυνατότητες του Δήμου Ανατολικής Μάνης, έθεσα υπόψη της Δημοτικής Αρχής καθώς και του Προέδρου του Δημοτικού Συμβουλίου Δήμου Ανατολικής Μάνης, μία ολοκληρωμένη πρόταση στρατηγικής συνεργασίας και θεσμικής αδελφοποίησης της Μάνης με την ιστορική περιοχή Svaneti της Γεωργίας.
Την περασμένη Δευτέρα, επισκέφτηκα την αντιδήμαρχο Αν. Μάνης, Γεωργία Λυροφώνη, θέτοντας υπόψη της ολοκληρωμένο φάκελο και παρουσιάζοντάς της αναλυτικά την παραπάνω ιδέα. Είχε προηγηθεί επιστολή μου προς τον δήμαρχο Αν. Μάνης, Πέτρο Ανδρεάκο, με αντικείμενο πρόταση συνεργασίας (και αδελφοποίησης) της περιοχής Svaneti της Γεωργίας με τη Μάνη.
Svaneti (Γεωργία) και Μάνη (Ελλάδα): Κοινά χαρακτηριστικά
Το Svaneti και η Μάνη μοιράζονται αρκετά σημαντικά χαρακτηριστικά, τα οποία συνδέονται κυρίως με γεωγραφικές, ιστορικές και πολιτιστικές ιδιαιτερότητες.
- Γεωγραφική απομόνωση και ορεινό τοπίο
Svaneti: Είναι μία από τις πιο ορεινές περιοχές της Γεωργίας, όπου τα ψηλά βουνά και το δύσβατο ανάγλυφο προκαλούσαν την απομόνωση του πληθυσμού.
Μάνη: Είναι μία από τις πλέον απρόσιτες περιοχές της Ελλάδας που βρίσκεται στο νότιο τμήμα της Πελοποννήσου και χαρακτηρίζεται από την τραχιά, βραχώδη φύση της. Λόγω του δύσκολου ανάγλυφου και οι δύο περιοχές διατήρησαν για μεγάλο χρονικό διάστημα την ανεξαρτησία τους και την ιδιαίτερη πολιτιστική ταυτότητά τους.
- Ανεξαρτησία πληθυσμού και μαχητικός χαρακτήρας
Οι Σβάνοι: Ιστορικά, οι Σβάνοι ήταν ένας μαχητικός λαός που για μεγάλο διάστημα αντιμετώπιζε τους εισβολείς για να υπερασπιστεί την επικράτειά του. Διατήρησαν τις παραδοσιακές πολεμικές τακτικές και μια ισχυρή κοινοτική δομή.
Οι Μανιάτες: Ο πληθυσμός της Μάνης ήταν ένας από τους πιο ανυπότακτους λαούς του ελληνικού κόσμου. Οι Οθωμανοί και άλλοι κατακτητές δεν κατάφεραν να τους υποτάξουν πλήρως, καθώς οι Μανιάτες εκμεταλλεύονταν επιδέξια το ορεινό τοπίο για την άμυνά τους.
- Πυργοειδής αρχιτεκτονική
Και οι δύο περιοχές είναι γνωστές για την πυργοειδή αρχιτεκτονική τους, η οποία χρησιμοποιήθηκε για άμυνα:
Πύργοι στο Svaneti: Στο Svaneti σώζονται ακόμη μεσαιωνικοί πύργοι, που χρησιμοποιούνταν για την άμυνα από τους εχθρούς και ως κατοικίες οικογενειών.
Πύργοι της Μάνης: Οι Μανιάτες έχτιζαν ψηλά, πυργοειδή κτίσματα γύρω από τα σπίτια τους ως μέρος της αμυντικής τακτικής τους.
- Παραδοσιακά έθιμα και ο ρόλος της οικογένειας
Σε αμφότερες τις περιοχές, η οικογενειακή και κοινοτική δομή έπαιζε σημαντικό ρόλο.
Στο Svaneti, οι γενεαλογικές παραδόσεις και η αρχή της βεντέτας (αιματηρής εκδίκησης) ήταν σημαντικές.
Στη Μάνη, επίσης, υπήρχε ισχυρή παράδοση της βεντέτας (γδικιωμός), όπου η εκδίκηση μεταξύ των οικογενειών μπορούσε να διαρκέσει για γενιές.
- Μοναδικότητα γλώσσας και πολιτισμού
Και οι δύο περιοχές διακρίνονται για τον μοναδικό πολιτισμό τους και τα μερικώς διαφορετικά διαλεκτικά τους ιδιώματα:
Σβανική γλώσσα: Μία από τις αρχαιότερες καυκάσιες γλώσσες, ξεχωριστή από τη Γεωργιανή.
Μανιάτικο ιδίωμα: Μια από τις αρχαϊκές παραλλαγές της ελληνικής γλώσσας, που προέρχεται από την αρχαία Ελληνική και διατηρεί μοναδικά χαρακτηριστικά μέχρι σήμερα.
- Χριστιανική κληρονομιά και παραδοσιακή πίστη
Και οι δύο περιοχές, βασίζονται στη Χριστιανική κουλτούρα:
Στο Svaneti, υπάρχουν πολυάριθμες μεσαιωνικές εκκλησίες και χριστιανικές εικόνες.
Στη Μάνη, σώζονται πολλές Βυζαντινές εκκλησίες και μοναστήρια.
- Το μοιρολόι
Το μοιρολόι, επίσης, αποτελεί και στις δυο περιοχές αυθεντικό στοιχείο του πολιτισμού τους, αποτελώντας ένα είδος ιεροτελεστίας, αυτοσχέδιας ποίησης και μουσικής έκφρασης που συνοδεύει τον θάνατο.
Αυτές οι ομοιότητες οφείλονται στο ότι και οι δύο περιοχές έζησαν ιστορικά σε δύσκολα γεωγραφικά και πολιτικά περιβάλλοντα, διατηρώντας έτσι, έως σήμερα, τη μοναδικότητά τους.
Γεωργία: Χώρα με βαθιές χριστιανικές ρίζες
Σε αυτό το σημείο αξίζει να επισημανθεί πως η Γεωργία είναι μια χώρα με βαθιές χριστιανικές ρίζες, όπου πάνω από το 80-85% του πληθυσμού είναι Χριστιανοί Ορθόδοξοι, με την Εκκλησία να κατέχει κυρίαρχο ρόλο. Ο Χριστιανισμός ανακηρύχθηκε επίσημη θρησκεία το 326 μ.Χ. Η Γεωργιανή Ορθόδοξη Εκκλησία είναι αυτοκέφαλη, όπως και η Αποστολική Εκκλησία, αφού ιδρύθηκε τον 1ο αιώνα από τον ίδιο τον Απόστολο Ανδρέα. Είναι το πιο ισχυρό και επιδραστικό θεσμικό όργανο στη χώρα. Η θρησκεία στη Γεωργία είναι συνυφασμένη με την εθνική ταυτότητα.
Διευρυμένες επαφές προς επίρρωση της ιδέας
Η κατάθεση φακέλου ήλθε ως απόρροια σχετικών με το θέμα συναντήσεων που είχα τον τελευταίο καιρό με επιφανείς ανθρώπους της Γεωργίας, όπως: ο πρέσβης της στην Ελλάδα, Levan Beridze και η πολυβραβευμένη Γεωργιανή παραγωγός και φίλη της Ελλάδας, Nino Bajelidze. Επίσης, είχα σχετική επικοινωνία με βουλευτές της Γεωργίας που κατάγονται από την περιοχή Svaneti, ενώ συζήτησα και με τον Yφυπουργό Εξωτερικών για θέματα απόδημου ελληνισμού, Γιάννη Λοβέρδο.
Συγχρόνως συναντήθηκα, με τον γνωστό στη Μάνη Έλληνα αρχιτέκτονα, πολεοδόμο και εθνολόγο, Ιωάννη Σαΐτα. Είναι εκείνος που πρώτος «ανακάλυψε» την ομοιότητα των πύργων, έχει επισκεφθεί το Svaneti και κατέχει ένα τεράστιο σε όγκο υλικό.
Απαρχή ιδέας μέσω του ντοκιμαντέρ για Μάνη - Svaneti
Η απαρχή της ιδέας μου συνέπεσε με την παρακολούθηση του επιστημονικού, μεγάλου μήκους ντοκιμαντέρ με τίτλο «Από τη Μάνη στο Svaneti», με δημιουργό και παραγωγό τη Bαjelidze (2025). Εκεί, απεικονίζεται με εντυπωσιακό τρόπο η ταυτότητα δύο περιοχών τόσο μακρινών, αλλά συγχρόνως με τόσες ομοιότητες σε πολιτιστικά, κοινωνικά, γεωμορφικά, θρησκευτικά και εθιμικά χαρακτηριστικά, της Μάνης και του Svaneti. Όσοι παρακολουθήσουν το ντοκιμαντέρ θα διαπιστώσουν πόσο συνδέονται η Μάνη και το Svaneti.
Στο ντοκιμαντέρ συμμετέχουν δύο προσωπικότητες οικείες και σεβαστές στη Μάνη, οι οποίοι δίνουν προστιθέμενη αξία στην ταινία: ο αείμνηστος ιστορικός, συγγραφέας και ζωγράφος Κυριακός Κάσσης και ο αρχιτέκτονας και εθνολόγος, Ιωάννης Σαΐτας. Σε αμφότερες τις περιοχές έχει πραγματοποιηθεί οδοιπορικό στο οποίο, εκτός από τους Σαΐτα και Κάσση, συμμετέχουν επιστήμονες, καθώς και ντόπια πρόσωπα τρίτης ηλικίας.
Όπως περιγράφει ο ίδιος ο Σαΐτας στο ντοκιμαντέρ, είδε για πρώτη φορά το 1970 στην Αμερική ένα βιβλίο που είχε εκδοθεί το 1964, με τίτλο «Architecture Without Architects» (Αρχιτεκτονική Χωρίς Αρχιτέκτονες). Το βιβλίο αυτό προέκυψε από μία έκθεση στην Αμερική με αρχιτεκτονικά κτίσματα από όλον τον κόσμο, όπου υπήρχαν φωτογραφίες των πύργων της Μάνης και της περιοχής Svaneti δίπλα-δίπλα.
Από τότε, ο Σαΐτας (ο οποίος είχε κάνει το διδακτορικό του στο Harvard και δίδασκε εκεί) ενδιαφέρθηκε για την προοπτική επαφής των δύο περιοχών και επισκέφθηκε τη Γεωργία αρκετές φορές. Επίσης, πραγματοποιήθηκε κοινή διάσκεψη στην Αθήνα, όπου συμμετείχαν ιστορικοί από τη Γεωργία. Δυστυχώς, η τελευταία επίσκεψη του Σαΐτα ήταν το 2008, κατά τη διάρκεια του τότε πολέμου, καθώς ταξίδευε από την Τιφλίδα στo Svaneti. Ως εκ τούτου, δεν μπόρεσε να ολοκληρώσει αυτό το έργο. Για την προοπτική επαφής εργάστηκε και η Γεωργιανή Φιλόλογος Ελληνικής Γλώσσας και Διπλωμάτης, η Ani Udzilauri, υπό την καθοδήγηση του Ιωάννη Σαΐτα.
Στρατηγική συνεργασία & θεσμική αδελφοποίηση σε διακριτούς άξονες με πολλά οφέλη
Άλλωστε, πριν από πολλά χρόνια, είχαν πραγματοποιηθεί συναντήσεις και υπήρξε μια κινητικότητα ανάμεσα στις δύο περιοχές, όμως σήμερα την όλη πρόταση έρχεται να ενισχύσει σημαντικά η ύπαρξη του ντοκιμαντέρ.
Η προτεινόμενη συνεργασία-αδελφοποίηση θα μπορούσε να μην περιοριστεί σε μία συμβολική πράξη αδελφοποίησης, αλλά να στοχεύσει στη διαμόρφωση ενός σταθερού και μακροπρόθεσμου πλαισίου συνεργειών με πολιτιστικό, τουριστικό, εκπαιδευτικό και αναπτυξιακό πρόσημο. Επιπλέον, πιστεύω ότι μια τέτοια πρωτοβουλία μπορεί ν’ αναδείξει ακόμη περισσότερο τον διεθνή χαρακτήρα και την ιστορία της Μάνης, να ενισχύσει το πολιτιστικό αποτύπωμά της και να δημιουργήσει νέες προοπτικές βιώσιμης ανάπτυξης.
Συγκεκριμένα, η πρόταση θα μπορούσε ν’ αναπτυχθεί και στους ακόλουθους άξονες:
Πρώτον, στην ενίσχυση της πολιτιστικής συνεργασίας μέσω ανταλλαγών εκδηλώσεων, συνδιοργάνωσης φεστιβάλ παραδοσιακής μουσικής και γαστρονομίας, καθώς και εκθέσεων με θεματικό άξονα, την αρχιτεκτονική των πύργων και την πολιτιστική κληρονομιά.
Δεύτερον, στην ανάπτυξη θεματικού και βιώσιμου τουρισμού, με τη δημιουργία κοινών αφηγηματικών διαδρομών και την ανταλλαγή τεχνογνωσίας, στον τομέα του ορεινού και πολιτιστικού τουρισμού, ενισχύοντας τη διεθνή προβολή της Μάνης.
Τρίτον, στην προώθηση εκπαιδευτικών και νεανικών ανταλλαγών, μέσα από συνεργασίες σχολείων και πολιτιστικών φορέων, καλλιεργώντας τη διαπολιτισμική κατανόηση και την εξωστρέφεια της νέας γενιάς.
Τέταρτον, στη διερεύνηση δυνατοτήτων οικονομικής συνεργασίας, ιδίως στον τομέα των αγροτικών και τοπικών προϊόντων, με στόχο την ενίσχυση της εξαγωγικής προοπτικής και της τοπικής επιχειρηματικότητας.
Η υλοποίηση, θα μπορούσε να ακολουθήσει ένα τριετές πλαίσιο: αρχικά με τη σύσταση κοινής επιτροπής και την υπογραφή Πρωτοκόλλου Συνεργασίας, στη συνέχεια με την εφαρμογή πιλοτικών δράσεων πολιτισμού και εκπαίδευσης και, σε τρίτη φάση, με την εδραίωση τουριστικών και οικονομικών συνεργειών και τη διεθνή προβολή των αποτελεσμάτων.
Η χρηματοδότηση δύναται ν’ αναζητηθεί και μέσω ευρωπαϊκών προγραμμάτων συνεργασίας κρατών-μελών με τρίτες χώρες, καθώς και μέσω δημοτικών πόρων και ιδιωτικών χορηγιών, με στόχο τη βέλτιστη αξιοποίηση διαθέσιμων εργαλείων, χωρίς υπέρμετρη επιβάρυνση του Δήμου.
Επιπρόσθετα, μια τέτοια κίνηση αδελφοποίησης και συνεργασίας των δυο περιοχών θ’ αποκτήσει και γενικότερο ενδιαφέρον για Ελλάδα και Γεωργία αφού, όπως είναι γνωστό, έως και τη μακρινή αυτή περιοχή έφτασε ο Β’ Ελληνικός αποικισμός της αρχαιότητας. Σύμφωνα δε με αρχαίες Ελληνικές πηγές, η Κολχίδα στην οποία έφτασε ο Ιάσονας κατά την Αργοναυτική Εκστρατεία (Μήδεια, Χρυσόμαλλο Δέρας), βρισκόταν στη σημερινή Δυτική Γεωργία.
Ειδικοί μελετητές τεκμηριώνουν την άποψη πως οι δύο χώρες, λόγω της Αργοναυτικής Εκστρατείας, συνδέονται γλωσσολογικά με λέξεις που έχουν διασωθεί έως και σήμερα. Ένα μικρό παράδειγμα η λέξη «Φάσις» (σβανέτικης καταγωγής), ονομασία μιας οροσειράς στον Καύκασο, από την οποία πηγάζει ο ποταμός Ριόνι. Δεκάδες επιστημονικές μελέτες και συνέδρια έχουν ασχοληθεί σχετικά με το τι συνδέει τους δυο πολιτισμούς Ελλάδας και Γεωργίας. Μάλιστα, στη Βιβλιοθήκη της Βουλής, υπάρχει ένα εντυπωσιακό βιβλίο, αποτέλεσμα ενός συνεδρίου του 2008, για τη σύνδεση -πολιτιστική και ιστορική- των δύο χωρών. Συνεπώς, όπως γίνεται εύκολα αντιληπτό, προσδοκώ η παραπάνω πρόταση να τύχει της έγκρισης του Δημοτικού Συμβουλίου Δήμου Αν. Μάνης!
Υ.Γ. (Από την επίσημη σελίδα Facebook του Κ. Κρητικού)
Το ντοκιμαντέρ «Άπο τη Μάνη στο Svaneti» διεκδικεί διάκριση ανάμεσα σε 1285 ταινίες! Προκρίθηκε στο 13ο Διεθνές Φεστιβάλ Αρχαιολογικού & Πολιτιστικού Ντοκιμαντέρ «ΑΓΩΝ 2026».
Το εν λόγω Φεστιβάλ, που θα διεξαχθεί από τις 25-30 Μαΐου, στην Ταινιοθήκη της Ελλάδος στην Αθήνα, είναι ένας καταξιωμένος θεσμός που αναδεικνύει μέσα από σύγχρονες οπτικές την αρχαιολογία, την πολιτιστική κληρονομιά, τις λαϊκές παραδόσεις και το περιβάλλον. Συγχρόνως, δίνει έμφαση σε ντοκιμαντέρ που αφορούν στην πολιτιστική κληρονομιά, την αρχαιότητα, τη μετανάστευση και τον μεσαίωνα.
Χαρακτηριστικό είναι πως το «From Mani to Svaneti», γεωργιανής παραγωγής της Bajelidze και του Shengelia, συγκαταλέγεται πια στις 62 ταινίες (από 27 χώρες) οι οποίες προκρίθηκαν μεταξύ 1.285 υποψήφιων ταινιών από 114 χώρες. Έχοντας, λοιπόν, ήδη έχει μια πρώτη μεγάλη επιτυχία, ευχόμαστε να είναι εκείνο που τελικά θα αποσπάσει μια από τις βραβεύσεις, κάτι που θα έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον και για τη Μάνη.
Στο ντοκιμαντέρ συμμετέχουν δύο μεγάλες προσωπικότητες, πολύ γνωστές στους Μανιάτες, που έχουν προσφέρει πολλά, αφού έχουν αφιερώσει ένα μεγάλο μέρος της ζωής τους στη Μάνη: ο αείμνηστος Κυριάκος Κάσσης και ο αρχιτέκτονας Ιωάννης Σαΐτας. Σημαντική, όμως, είναι και η συμμετοχή ντόπιων ηλικιωμένων Μανιατών.
Στο φιλμ αναδεικνύονται βαθείς και συχνά άγνωστοι ιστορικοί και πολιτιστικοί δεσμοί, οι οποίοι συνδέουν την Ελλάδα με τη Γεωργία από την αρχαιότητα (να επισημάνουμε απλώς και, προκειμένου να κεντρίσουμε το ενδιαφέρον, πως 3.250 χρόνια πριν σ’ αυτή την περιοχή του Καυκάσου, έφτασε ο Ιάσωνας με τους Αργοναύτες και την Αργώ τους, προκειμένου να φέρουν το Χρυσόμαλλο Δέρας).
Το φιλμ εστιάζει στο Svaneti, μια απομονωμένη, τραχιά και ορεινή περιοχή της βορειοδυτικής Γεωργίας στον Καύκασο, η οποία λόγω της αρχιτεκτονικής της (εμβληματικοί πέτρινοι πύργοι-οχυρά) και της περήφανης τοπικής κουλτούρας συχνά αποκαλείται «η Μάνη του Καυκάσου». Επιπλέον, αναδεικνύει πώς δύο γεωγραφικά απομακρυσμένες περιοχές μοιράζονται εντυπωσιακές ομοιότητες στην παράδοση, την άμυνα, την αρχιτεκτονική και την ανάγκη διατήρησης της ιστορικής μνήμης.
Πληθώρα κοινών αναφορών με τη Μάνη
Η ομοιότητα της τραχιάς πέτρας, των αμυντικών πύργων, της απομόνωσης, των ηθών και εθίμων και του αδούλωτου χαρακτήρα των κατοίκων, προκάλεσε το ενδιαφέρον των δημιουργών, οι οποίοι αποφάσισαν να μας κάνουν κοινωνούς της ιδέας τους.
Στην ουσία, η ταινία είναι σαν να συνεχίζει, υπενθυμίζει, την προ εικοσαετίας προσπάθεια του Ιωάννη Σαΐτα να φέρει σ’ επαφή και να αναδείξει τις εντυπωσιακές ομοιότητες μεταξύ των δύο περιοχών· μια προσπάθεια, η οποία δεν ολοκληρώθηκε, λόγω του πολέμου της Νότιας Οσσετίας.
Ίσως η ταινία μάς δώσει την αφορμή να ξαναπιάσουμε το νήμα από εκεί που το άφησε ο ιδιαίτερα αγαπητός στους Μανιάτες, Ιωάννης Σαΐτας.
H ταινία θα προβληθεί την Πέμπτη, 28 Μαΐου, στις 20:45, στην Ταινιοθήκη της Ελλάδος. Θα είμαστε εκεί, ελπίζοντας να βραβευτεί! Αυτή η προοπτική θα αποτελέσει και την κατάλληλη αφορμή, ώστε να γίνει πράξη η πρόταση συνεργασίας και αδελφοποίησης. Άλλωστε, όλα τα μέρη με τα οποία έχουμε έλθει σ’ επαφή -η πρεσβεία της Γεωργίας, η Τοπική Αυτοδιοίκηση και ο τοπικός Βουλευτής της περιοχής του Svaneti- το επιθυμούν. Καλή επιτυχία σε μια ταινία, που εάν βραβευτεί κιόλας, θα γίνει πρεσβευτής της Μάνης διεθνώς.
