Η συζήτηση για την περιφερειακή βιώσιμη ανάπτυξη, τη στήριξη των τοπικών προϊόντων και τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας βρίσκεται διαρκώς στο προσκήνιο. Ωστόσο, ένα από τα πιο σύγχρονα και επιδοτούμενα εργαλεία ανάπτυξης φαίνεται πως περνάει απαρατήρητο στην ευρύτερη περιοχή μας. Ο λόγος για την Κοινωνική και Αλληλέγγυα Οικονομία (Κ.ΑΛ.Ο.).
Ο θεσμός της Κ.ΑΛ.Ο. μετράει πλέον πάνω από μια δεκαετία ζωής στη χώρα μας, δίνοντας την ευκαιρία σε πολίτες να συνεργαστούν, να δημιουργήσουν Κοινωνικές Συνεταιριστικές Επιχειρήσεις (Κοιν.Σ.Επ.) και να ενισχύσουν τις τοπικές κοινωνίες. Πόσο, όμως, έχει αγκαλιαστεί αυτή η ευκαιρία στην οικεία Περιφέρεια;
Μια νέα, εμπεριστατωμένη έρευνα που εκπονήθηκε σε επίπεδο μεταπτυχιακού και αποτυπώνει την πορεία αυτών των επιχειρήσεων σε ολόκληρη την Περιφέρεια Πελοποννήσου για την περίοδο 2012-2024, έρχεται να αναδείξει μια δυναμική πραγματικότητα για κάποιους νομούς, αλλά και την αδυναμία διείσδυσης σε άλλους, όπως η Λακωνία, η οποία καταγράφει σοβαρή υστέρηση.
Τι είναι, όμως, οι ΚοινΣΕπ;
Ο θεσμός της Κοινωνικής και Αλληλέγγυας Οικονομίας (Κ.ΑΛ.Ο.) θεσπίστηκε στην Ελλάδα αρχικά το 2011 (Νόμος 4019), εισάγοντας τη νομική μορφή των Κοινωνικών Συνεταιριστικών Επιχειρήσεων (Κοιν.Σ.Επ.). Το πλαίσιο αυτό εκσυγχρονίστηκε το 2016 με τον Νόμο 4430, δημιουργώντας ένα πιο ευέλικτο και διαφανές περιβάλλον, με στόχο τη συλλογική ωφέλεια και την κοινωνική ένταξη.
Με απλά λόγια, πρόκειται για επιχειρήσεις όπου ομάδες πολιτών συνεργάζονται ισότιμα για να προσφέρουν υπηρεσίες ή προϊόντα, δίνοντας έμφαση όχι αποκλειστικά στο κέρδος, αλλά στο κοινωνικό όφελος. Μέσω αυτών, οι πολίτες μπορούν να διεκδικήσουν ευρωπαϊκές χρηματοδοτήσεις και να δημιουργήσουν βιώσιμες θέσεις εργασίας στον τόπο τους.
Η «ακτινογραφία» της Πελοποννήσου
Σε επίπεδο Περιφέρειας Πελοποννήσου, τα δεδομένα δείχνουν ότι η κοινωνική επιχειρηματικότητα έχει παρόν και μέλλον. Από το 2012 έως το τέλος του 2024 ιδρύθηκαν συνολικά 155 ΚοινΣΕπ. Ο ρυθμός ιδρύσεων γνώρισε μια εντυπωσιακή κορύφωση το 2018, με 25 νέες εγγραφές σε ένα μόλις έτος, και σε αυτό πιθανόν διαδραμάτισε ρόλο η αλλαγή και βελτίωση του νομικού πλαισίου.
Το πιο ενθαρρυντικό στοιχείο είναι η βιωσιμότητά τους: Από τις 155 επιχειρήσεις, οι 126 παραμένουν ενεργές (κατά το χρονικό εύρος της μελέτης), με το ποσοστό επιβίωσης να αγγίζει το 81,29%, αποδεικνύοντας ότι δεν πρόκειται για εγχειρήματα της «μίας ημέρας». Σε ποιους τομείς όμως δραστηριοποιούνται; Σύμφωνα με την έρευνα, η μερίδα του λέοντος αφορά τις Γενικές Υπηρεσίες (27,7%) , ενώ ακολουθούν ο Πολιτισμός & οι Τέχνες (16,8%) και η Αγροδιατροφή & το Εμπόριο (16,1%), με κλάδους όπως αυτός των ΜΜΕ να περιορίζονται σε μόλις 3,2%.
Εδώ αξίζει να γίνει μια σαφής διάκριση όσον αφορά τον χαρακτήρα των φορέων: Βάσει νομοθεσίας, οι ΚοινΣΕπ χωρίζονται σε δύο βασικές κατηγορίες: σε αυτές της «Συλλογικής & Κοινωνικής Ωφέλειας», που έχουν γενικότερο αναπτυξιακό και κοινωνικό σκοπό, και σε αυτές της «Ένταξης Ευάλωτων Ομάδων», που στοχεύουν αποκλειστικά στην εργασιακή ενσωμάτωση ευπαθών ομάδων, όπως τα ΑμεΑ. Εντούτοις, ένα στοιχείο προβληματισμού για όλη την Περιφέρεια είναι πως το 98,1% των φορέων ανήκει στην πρώτη κατηγορία (γενικού σκοπού), ενώ μόλις το 1,9% (3 επιχειρήσεις) αφορά την δεύτερη κατηγορία της ένταξης ευάλωτων κοινωνικών ομάδων, αφήνοντας ανεκμετάλλευτο έναν κρίσιμο πυλώνα του θεσμού.
Πελοπόννησος «δύο ταχυτήτων»
Εάν εξετάσουμε τα στοιχεία ανά νομό, αναδεικνύονται τεράστιες χωρικές ανισότητες. Για να υπάρξει δίκαιη σύγκριση, η έρευνα δεν στέκεται μόνο στους απόλυτους αριθμούς, αλλά χρησιμοποιεί τον «Δείκτη Διείσδυσης», δηλαδή πόσες επιχειρήσεις αναλογούν ανά 10.000 κατοίκους . Έτσι, η εικόνα στη διοικητική μας περιφέρεια διαμορφώνεται ως εξής:
Αργολίδα: Η πρωταθλήτρια της αναλογίας
Αν και μετράει 28 εγγραφές, η Αργολίδα πετυχαίνει τον υψηλότερο Δείκτη Διείσδυσης (2,98 επιχειρήσεις ανά 10.000 κατοίκους), έχοντας την πιο πυκνή παρουσία στον κοινωνικό της ιστό και λειτουργώντας ως ο απόλυτος συνδετικός κρίκος μεταξύ των ισχυρών νομών και εκείνων που υστερούν.
Κορινθία: Ο δυναμικός πόλος
Με 40 συνολικά ιδρύσεις (εκ των οποίων 32 ενεργές ως το 2024), η Κορινθία ακολουθεί σε απόσταση αναπνοής με Δείκτη 2,93. Η δυναμική της στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό σε «εκπλήξεις» της περιφέρειάς της, όπως οι Δήμοι Σικυωνίων και Λουτρακίου, οι οποίοι αν και δεν είναι πρωτεύουσες, καταγράφουν εντυπωσιακούς δείκτες διείσδυσης (4,88 και 4,66 αντίστοιχα).
Μεσσηνία: Η δυναμική της Καλαμάτας
Είναι πρώτη σε απόλυτους αριθμούς με 47 ιδρύσεις ΚοινΣΕπ και 38 ενεργές ως το 2024. Λόγω του μεγάλου πληθυσμού της, ο Δείκτης της διαμορφώνεται στο 2,90, παραμένοντας στην κορυφή των εξελίξεων. Ο Δήμος Καλαμάτας μάλιστα κυριαρχεί απόλυτα, διαθέτοντας από μόνος του 28 ιδρύσεις ΚοινΣΕπ, όσες δηλαδή έχει ολόκληρη η Αργολίδα.
Αρκαδία: Σε… ρηχά νερά
Παρουσιάζει σαφώς χαμηλότερη δυναμική με 21 ιδρύσεις (16 ενεργές) και Δείκτη 2,19. Το πιο ανησυχητικό εύρημα, ωστόσο, εντοπίζεται στην έδρα της. Ο Δήμος Τρίπολης, όχι μόνο διαθέτει περιορισμένο αριθμό ιδρύσεων, αλλά μέσα σε αυτή τη δωδεκαετία κατέγραψε απώλειες που αγγίζουν το 50% των εγγεγραμμένων φορέων του, υποδηλώνοντας ένα ισχυρό πρόβλημα βιωσιμότητας.
Ουραγός η Λακωνία
Όσον αφορά τον νομό μας, η Λακωνία καταγράφεται ως ο απόλυτος ουραγός στην Περιφέρεια Πελοποννήσου. Με μόλις 19 εγγραφές επιχειρήσεων (17 παραμένουν ενεργές ως το 2024) σε ολόκληρη τη δωδεκαετία, καταλαμβάνει την τελευταία θέση, τόσο σε απόλυτους αριθμούς, όσο και στον Δείκτη Διείσδυσης με το πενιχρό 2,18 ΚοινΣΕπ ανά 10.000 κατοίκους.
Η ανάλυση ανά Δήμο εντός της Λακωνίας είναι αποκαλυπτική της στασιμότητας. Η Σπάρτη, αν και αποτελεί την έδρα του νομού με σημαντικό πολιτιστικό και ιστορικό απόθεμα, καταγράφει κατά το διάστημα της μελέτης μόλις 9 ιδρύσεις ΚοινΣΕπ (Δείκτης 2,75). Για να γίνει αντιληπτό το χάσμα, ο Δήμος Καλαμάτας μετράει συνολικά 28 ιδρύσεις, υπερβαίνοντας μόνος του το σύνολο ολόκληρης της Π.Ε. Λακωνίας! Ακόμα και μικρότεροι περιφερειακοί δήμοι άλλων νομών, όπως ο Δήμος Σικυωνίων (Κιάτο) στην Κορινθία, ξεπερνούν τη λακωνική πρωτεύουσα, με 11 εγγραφές και 9 ενεργές επιχειρήσεις.
Στον Δήμο Μονεμβασίας η εικόνα είναι παρόμοια, με 5 καταγεγραμμένες επιχειρήσεις (Δείκτης 2,42). Το μοναδικό στατιστικό «παράδοξο» του νομού είναι ο Δήμος Ελαφονήσου. Ο νησιωτικός δήμος καταλαμβάνει την πρώτη θέση σε όλη την διοικητική Πελοπόννησο με τον θηριώδη Δείκτη 8,17, απλώς και μόνο επειδή η μία και μοναδική ΚοινΣΕπ που διαθέτει διαιρείται με τον πολύ μικρό πληθυσμό του νησιού, αποτελώντας επί της ουσίας «στατιστικό άκρο».
Η σύγκλιση δυνάμεων ως προϋπόθεση αξιοποίησης της Κ.ΑΛ.Ο.
Τι μας δείχνουν όλα αυτά τα νούμερα; Ότι ενώ γειτονικοί νομοί όπως η Μεσσηνία και η Κορινθία αξιοποιούν τη συνεργασία, την καινοτομία και τα ευρωπαϊκά κονδύλια για να στήσουν επιχειρήσεις πολιτισμού, τουρισμού και αγροδιατροφής, η Λακωνία παρακολουθεί τις εξελίξεις από… την κερκίδα.
Αν και η Λακωνία διαθέτει τεράστιο πλούτο σε τοπικά προϊόντα, φυσική ομορφιά και πολιτισμικό απόθεμα, οι πολίτες δεν φαίνεται να γνωρίζουν ή να μπορούν να αξιοποιήσουν τον θεσμό της Κοινωνικής Οικονομίας, ή αδυνατούν να συνεργαστούν και να συμπράξουν προς όφελος της τοπικής κοινωνίας και της βιώσιμης τοπικής ανάπτυξης. Σε αυτό πιθανόν σημαντικό ρόλο να παίζουν και οι οικείοι ΟΤΑ, οι οποίοι αδυνατούν να συνεργαστούν και να αξιοποιήσουν πρωτοβουλίες πολιτών που έχουν συσπειρωθεί κάτω από την ομπρέλα του μοντέλου της κοινωνικής επιχειρηματικότητας.
| Από την εβδομαδιαία έντυπη έκδοση «Λακωνικός Τύπος Plus+»
> Κυκλοφορεί κάθε Δευτέρα στα περίπτερα και στην πόρτα σας.
