Θετική μεν επί της αρχής, πλην όμως με δομικές επισημάνσεις σε κρίσιμα σημεία που αφορούν τη μεθοδολογία και την αποτύπωση των τοπικών ιδιαιτεροτήτων, εμφανίζεται η Περιφέρεια Πελοποννήσου έναντι του προσχεδίου της Κοινής Υπουργικής Απόφασης για το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο (ΕΧΠ) για τον Τουρισμό.
Κατά την πρόσφατη συνεδρίασή της, η Περιφερειακή Επιτροπή Περιβάλλοντος και Χωροταξίας ενέκρινε κατά πλειοψηφία μια εμπεριστατωμένη εισήγηση, η οποία αποστέλλεται ήδη προς τα συναρμόδια υπουργεία. Το έγγραφο των απόψεων και παρατηρήσεων, το οποίο συνυπογράφουν οι αντιπεριφερειάρχες Αναστάσιος Αδαμόπουλος (Ενέργειας, Περιβάλλοντος & Κυκλικής Οικονομίας), Θάνος Μιχελόγγονας (Τουρισμού) και Σπύρος Τζινιέρης (Χωρικού Σχεδιασμού & Διαχείρισης Ακίνητης Περιουσίας) και παρουσιάζει σήμερα ο «ΛΤ», λειτουργεί ως μια γόνιμη συμβολή. Αφενός χαιρετίζει την προσπάθεια για τη χωρική οργάνωση του Τουρισμού, αφετέρου εισφέρει συγκεκριμένες διορθωτικές προτάσεις για την αποτροπή μελλοντικών αναπτυξιακών ανισοτήτων στην πελοποννησιακή ύπαιθρο.
Η απαραίτητη μεταρρύθμιση
και τα θετικά πρόσημα
Η Περιφέρεια Πελοποννήσου θεωρεί κατ’ αρχάς «ιδιαίτερα σημαντική τη θεσμοθέτηση του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τον Τουρισμό, που επιχειρεί να θέσει μακροπρόθεσμους και μεσοπρόθεσμους στόχους, αλλά και στρατηγικές κατευθύνσεις σε εθνικό επίπεδο για τη χωρική διάρθρωση του τομέα τουρισμού». Η ανάγκη αυτή κρίνεται επιτακτική, δεδομένου ότι «η χώρα στερείται επί μακρόν ενός σύγχρονου και λειτουργικού πλαισίου χωρικής οργάνωσης της τουριστικής ανάπτυξης».
Το νέο ΕΧΠ αξιολογείται ότι κινείται συνολικά προς θετική κατεύθυνση, καθότι ενισχύει περισσότερο από προηγούμενες προσεγγίσεις: Τη λογική της βιωσιμότητας και της αειφορίας, τη σύνδεση με την κλιματική ανθεκτικότητα, τη σημασία της φέρουσας ικανότητας, την ανάγκη παρακολούθησης και διαχείρισης των προορισμών. Και συναφώς, τη στοχευμένη αντιμετώπιση κάθε επιμέρους χωρικής ενότητας σύμφωνα με τα ειδικά τουριστικά χαρακτηριστικά της (Κατηγοριοποίηση Εθνικού Χώρου), σε ένα θεσμοθετημένο κανονιστικό πλαίσιο με οριζόντια ισχύ.
Παράλληλα, η Επιτροπή αποτιμά θετικά την ενσωμάτωση αναφορών σε Σχέδια Διαχείρισης Τουριστικών Προορισμών, τη λογική ενεργητικής παρέμβασης και αναβάθμισης των προορισμών, την αναφορά σε clusters και συνεργατικά δίκτυα προορισμών, καθώς και τη μεγαλύτερη έμφαση που αποδίδεται στις ειδικές μορφές τουρισμού και στις εμπειρικές δραστηριότητες. «Η συνολική αυτή κατεύθυνση συνάδει απόλυτα με τη διεθνή μετάβαση από ένα μοντέλο απλής τουριστικής ανάπτυξης σε ένα μοντέλο ενεργητικής διαχείρισης προορισμών», επισημαίνεται.
Η εξισορρόπηση των μεθοδολογικών δεικτών
Ωστόσο, παρά τις ορθές αυτές κατευθύνσεις, η Περιφέρεια θεωρεί ότι εξακολουθούν να υφίστανται ουσιαστικά ζητήματα μεθοδολογίας, χρήσης δεδομένων και χωρικής κατηγοριοποίησης των προορισμών, τα οποία απαιτούν περαιτέρω επεξεργασία.
Η βασική ένσταση εστιάζεται στο γεγονός ότι η μεθοδολογία κατηγοριοποίησης εξακολουθεί να βασίζεται κυρίως σε στατικούς και ποσοτικούς δείκτες. Έτσι, δεν ενσωματώνονται επαρκώς κρίσιμες παράμετροι όπως η ορεινότητα, η αναδυόμενη δυναμική των ειδικών μορφών τουρισμού, το πολιτιστικό και φυσικό απόθεμα, οι ημερήσιες ροές επισκεπτών, η βραχυχρόνια μίσθωση και η δυνατότητα ανάπτυξης βιώσιμων εμπειρικών προϊόντων. Επιπροσθέτως, θεωρείται ότι, η χρήση της Δημοτικής Ενότητας ως βασικής μονάδας κατηγοριοποίησης οδηγεί συχνά σε «στρεβλές αντιλήψεις». Τούτο συμβαίνει ιδιαιτέρα σε περιοχές όπως η Πελοπόννησος, όπου εντός των ιδίων διοικητικών ορίων συνυπάρχουν αστικές, παράκτιες, ορεινές, πολιτιστικές και φυσιολατρικές ενότητες με εντελώς διαφορετικά χαρακτηριστικά και προοπτικές ανάπτυξης.
Το έλλειμμα τεκμηρίωσης
και η ανάγκη πρόσβασης στα δεδομένα
Ένα εξαιρετικά προβληματικό στοιχείο, σύμφωνα με την εισήγηση, αποτελεί το γεγονός ότι δεν υπάρχει ουσιαστική πρόσβαση στα πρωτογενή δεδομένα, στις επιμέρους παραδοχές, στους δείκτες αξιολόγησης και στον ακριβή τρόπο με τον οποίο προέκυψε η κατάταξη των Δημοτικών Ενοτήτων στις επιμέρους κατηγορίες του ΕΧΠ.
Διαπιστώνεται δε, ότι η περιορισμένη αυτή τεκμηριωτική επάρκεια της μεθοδολογίας δυσχεραίνει σημαντικά: Την τεχνική αξιολόγηση των αποτελεσμάτων, την τεκμηριωμένη διεξαγωγή της διαβούλευσης, την ουσιαστική ευθυγράμμιση των Περιφερειακών και Ειδικών Χωροταξικών Σχεδιασμών, των Τοπικών και Ειδικών Πολεοδομικών Σχεδίων, των Περιφερειακών Παρατηρητηρίων Βιώσιμης Τουριστικής Ανάπτυξης, καθώς και των Σχεδίων Διαχείρισης Τουριστικών Προορισμών.
Για τους λόγους αυτούς, η Περιφέρεια κρίνει αναγκαία την καλύτερη τεκμηρίωση της μεθοδολογίας, την πρόσβαση στα δεδομένα και τη συμπληρωματική αξιολόγηση των περιοχών με βάση ειδικότερα χωρικά και λειτουργικά χαρακτηριστικά. Προς τούτο, προτείνεται η αξιοποίηση της σχετικής οδηγίας, η οποία παρέχει τη δυνατότητα τροποποίησης της εν λόγω κατάταξης μέσω του Περιφερειακού Χωροταξικού Πλαισίου κατά μία το πολύ βαθμίδα, εφόσον αυτό δικαιολογείται από τα στοιχεία της ανάλυσης.
Ασυμβατότητες στις κατευθύνσεις του πλαισίου
Ενώ η Περιφέρεια Πελοποννήσου θεωρεί ιδιαίτερα θετικό το γεγονός ότι το νέο ΕΧΠ ενισχύει τη λογική της ολοκληρωμένης διαχείρισης προορισμών, επισημαίνει ότι οι σχετικές κατευθύνσεις θα πρέπει να εφαρμόζονται οριζόντια σε όλες τις κατηγορίες περιοχών. Παρά ταύτα, διαπιστώνεται έλλειμμα επαρκούς ευθυγράμμισης ή και συμπληρωματικότητας με τις ήδη υλοποιηθείσες πολιτικές, οι οποίες συνδέονται με τους Πρότυπους Τουριστικούς Προορισμούς, τα Σχέδια Διαχείρισης Προορισμών και τα Περιφερειακά Παρατηρητήρια Βιώσιμης Τουριστικής Ανάπτυξης. Στο πλαίσιο αυτό, κατατίθεται συγκεκριμένη πρόταση για την προσαρμογή άρθρων του σχεδίου.
Το λακωνικό ενδιαφέρον
και οι γεωγραφικές προσαρμογές
Η Περιφέρεια Πελοποννήσου αποτελεί έναν ιδιαίτερα σύνθετο και πολυθεματικό προορισμό, με έντονη διαφοροποίηση μεταξύ παράκτιων, ορεινών, αγροτικών και πολιτιστικών περιοχών. Καθώς -όπως παρατηρεί η Επιτροπή- η υφιστάμενη μεθοδολογία αδυνατεί να αποτυπώσει επαρκώς το φυσικό και πολιτιστικό απόθεμα, αλλά και την αναδυόμενη δυναμική των ειδικών μορφών τουρισμού, ζητείται επανεξέταση της κατηγοριοποίησης για συγκεκριμένες Δημοτικές Ενότητες που διαθέτουν ισχυρά πλεονεκτήματα.
Στη Λακωνία, η παρέμβαση επικεντρώνεται στις εξής περιοχές:
- Στις ΔΕ Έλους, Κροκεών και Μολάων, λόγω του έντονου παράκτιου χαρακτήρα τους και των προοπτικών ανάπτυξης ειδικών μορφών τουρισμού.
- Στις ΔΕ Καρυών, Οινούντος, Πελλάνας και Φάριδος, λόγω του καθαρά ορεινού τους χαρακτήρα, καθώς και του πλούσιου φυσικού και πολιτιστικού τους αποθέματος.
Αντίστοιχα αιτήματα επανεξέτασης διατυπώνονται και για τους υπόλοιπους νομούς της Περιφέρειας. Στην Αρκαδία, αναφέρονται οι ΔΕ Γόρτυνος, Ηραίας, Κοντοβαζαίνης, Κλείτορος και Τροπαίων (λόγω ορεινού χαρακτήρα και δυναμικού για δραστηριότητες υπαίθρου), καθώς και η Μαντινεία (λόγω γαστρονομίας και οινικού τουρισμού). Στην Κορινθία, ζητείται επανεξέταση για τις ΔΕ Ευρωστίνης και Σικυωνίων (λόγω παράκτου και αναδυόμενου τουριστικού δυναμικού), για τον Φενεό, τη Στυμφαλία (λόγω ορεινού και φυσιολατρικού χαρακτήρα) και για τη Νεμέα (λόγω οινοτουρισμού και πολιτιστικού αποθέματος). Στη Μεσσηνία, επισημαίνεται η ΔΕ Είρας, λόγω του ορεινού της χαρακτήρα και των προοπτικών για την ανάπτυξη μοντέλων ήπιας τουριστικής ανάπτυξης.
Όλες οι προαναφερθείσες περιοχές απαιτούν, κατά την Περιφέρεια, μια σαφώς πιο εξειδικευμένη και πολυπαραγοντική αξιολόγηση, συμβατή με τη λογική της βιώσιμης και διαφοροποιημένης ανάπτυξης.
Δυναμικός μηχανισμός παρακολούθησης
έναντι της 15ετούς ακαμψίας
Ένα άλλο σημείο που προκαλεί αντιρρήσεις αφορά την προτεινόμενη διάρκεια ισχύος των όρων του ΕΧΠ, η οποία ορίζεται στα 15 έτη, με την πρόβλεψη ότι η κατάταξη των Δημοτικών Ενοτήτων θα αναθεωρείται μόνο κατόπιν της συνολικής αναθεώρησης του πλαισίου. Η Επιτροπή προειδοποιεί με νόημα ότι μια περιοχή που αναπτύσσεται ραγδαία τουριστικά κινδυνεύει να παραμείνει εγκλωβισμένη σε εσφαλμένη κατηγορία για μακρό χρονικό διάστημα. Ως εκ τούτου, στον προτεινόμενο μηχανισμό παρακολούθησης, τίθεται η εισήγηση για θεσμοθέτηση «προδρομικών δεικτών τάσης». Στοιχεία όπως ο ρυθμός αύξησης των κλινών, οι εκδοθείσες οικοδομικές άδειες τουριστικής χρήσης, οι νέοι αριθμοί μητρώου (ΑΜΑ) βραχυχρόνιας μίσθωσης και οι υποβολές επενδυτικών σχεδίων, πρέπει να διαθέτουν συγκεκριμένα κατώφλια ενεργοποίησης. Η κάλυψη αυτών των ορίων θα δρομολογεί την αυτόματη επανεξέταση της κατηγορίας μιας περιοχής, αποδεσμεύοντας την τοπική ανάπτυξη από τη δυσκαμψία του 15ετούς κύκλου, εκτιμά η Επιτροπή
Διασφάλιση των αντιδιαβρωτικών έργων
με λακωνικά παραδείγματα
Σοβαρές είναι, τέλος, οι επισημάνσεις για την εξαίρεση των αντιδιαβρωτικών έργων στην παράκτια ζώνη. Το προσχέδιο ορίζει ζώνη αποκλεισμού 25 μέτρων από την ακτογραμμή. Ωστόσο, όπως εξηγείται, στις περιοχές που πλήττονται από διάβρωση, η ακτογραμμή είναι «κινούμενη», γεγονός που προκαλεί έντονη ανασφάλεια δικαίου.
Η Επιτροπή ζητά:
- Η ζώνη των 25 μέτρων να μετράται αποκλειστικά από μια σταθερή γραμμή αναφοράς (τον νομίμως οριοθετημένο αιγιαλό) και όχι από τη στιγμιαία ακτογραμμή.
- Να υπάρξει ρητή διευκρίνιση ότι η απαγόρευση δεν εμποδίζει την εκτέλεση αντιδιαβρωτικών έργων και την τεχνητή αναπλήρωση της παραλίας (τα οποία είναι ήδη επιτρεπτά δυνάμει του νόμου 2971/2001).
Το ζήτημα αυτό χαρακτηρίζεται ως υψίστης προτεραιότητας για τις ήδη χαρτογραφημένες πληττόμενες από διάβρωση ακτές της Λακωνικής Μάνης, καθώς και της ανατολικής Λακωνίας και Μεσσηνίας.
