Σημαντική αύξηση παρουσιάζουν τα τελευταία χρόνια οι διαγνώσεις αυτισμού και διαταραχής ελλειμματικής προσοχής και υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ). Νέα επιστημονική μελέτη δείχνει ότι πίσω από αυτή την εξέλιξη δεν βρίσκονται μόνο η μεγαλύτερη ενημέρωση και η ευκολότερη πρόσβαση σε αξιολόγηση, αλλά και η διεύρυνση του προφίλ των παιδιών που λαμβάνουν διάγνωση.
Ερευνητές του Πανεπιστημίου του Aarhus εξέτασαν στοιχεία για περίπου 71.300 παιδιά στη Δανία, τα οποία διαγνώστηκαν με αυτισμό ή ΔΕΠΥ από το 2012 έως το 2022. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, που δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό «JAMA Psychiatry», οι ετήσιες διαγνώσεις αυξήθηκαν από 4.944 σε 9.179, καταγράφοντας άνοδο περίπου 86%.
Παρόμοια εικόνα καταγράφεται και σε άλλες χώρες. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, οι διαγνώσεις ΔΕΠΥ έχουν αυξηθεί θεαματικά τις τελευταίες δύο δεκαετίες, ενώ οι παραπομπές σε ειδικούς ενισχύθηκαν κατά περίπου 20% μέσα σε έναν χρόνο. Προγενέστερη έρευνα είχε καταγράψει, επίσης, αύξηση 787% στις διαγνώσεις αυτισμού κατά την περίοδο 1998-2018.
Οι επιστήμονες διαπίστωσαν, παράλληλα, ότι τα παιδιά που διαγιγνώσκονται σήμερα μοιάζουν περισσότερο, σε ορισμένα μετρήσιμα χαρακτηριστικά, με τους συνομηλίκους τους που δεν έχουν κάποια αντίστοιχη διάγνωση. Παραδοσιακοί παράγοντες, όπως το χαμηλό βάρος γέννησης και το κοινωνικοοικονομικό υπόβαθρο, εμφανίζουν πλέον μικρότερη προγνωστική αξία.
Ενδεικτικά, το 2012 τα παιδιά με χαμηλό βάρος γέννησης είχαν 54% περισσότερες πιθανότητες να διαγνωστούν με αυτισμό ή ΔΕΠΥ. Το 2022 η διαφορά είχε περιοριστεί στο 17%. Αντίστοιχα, μειώθηκε αισθητά το ποσοστό των παιδιών με ΔΕΠΥ των οποίων οι μητέρες είχαν χαμηλό μορφωτικό επίπεδο.
Διευρύνεται το φάσμα των διαγνώσεων
Τα ευρήματα πιθανότατα αντανακλούν αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο αναγνωρίζονται και αξιολογούνται οι νευροαναπτυξιακές δυσκολίες. Συμπεριφορές που στο παρελθόν μπορεί να μην οδηγούσαν σε διάγνωση εξετάζονται σήμερα διαφορετικά, με αποτέλεσμα να εντοπίζονται περισσότερες περιπτώσεις με ηπιότερα χαρακτηριστικά.
Όπως επισημαίνει η διακεκριμένη ερευνήτρια του αυτισμού Dame Uta Frith, η έννοια του αυτιστικού φάσματος έχει διευρυνθεί σημαντικά. Ενώ αρχικά αφορούσε κυρίως παιδιά με σοβαρές δυσκολίες στην επικοινωνία, την κοινωνική αλληλεπίδραση και τη συμπεριφορά, σήμερα περιλαμβάνει και ανθρώπους χωρίς γλωσσικές ή μαθησιακές δυσκολίες.
Ο αυτισμός και η ΔΕΠΥ αποτελούν διαφορετικές νευροαναπτυξιακές διαταραχές, αν και σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να συνυπάρχουν. Ο αυτισμός επηρεάζει κυρίως την επικοινωνία, την κοινωνική αλληλεπίδραση και τον τρόπο επεξεργασίας του περιβάλλοντος, ενώ η ΔΕΠΥ συνδέεται περισσότερο με δυσκολίες στην προσοχή, την υπερκινητικότητα και τον έλεγχο των παρορμήσεων.
Η αύξηση των διαγνώσεων δεν σημαίνει ότι ο αυτισμός ή η ΔΕΠΥ έχουν γίνει λιγότερο σοβαρές καταστάσεις ούτε ότι οι σύγχρονες διαγνώσεις είναι αβάσιμες. Αντίθετα, αποτυπώνει ένα διαγνωστικό τοπίο που μεταβάλλεται, προσφέροντας υποστήριξη σε περισσότερους ανθρώπους. Οι ερευνητές τονίζουν, ωστόσο, ότι δεν πρέπει να περνούν σε δεύτερη μοίρα όσοι αντιμετωπίζουν σοβαρότερες και πιο σύνθετες ανάγκες.
