Στον κάμπο της Λακωνίας, η φετινή καλλιεργητική περίοδος εσπεριδοειδών δοκιμάζει τις αντοχές του Πρωτογενούς Τομέα και των παραγωγών εσπεριδοειδών. Η συσσώρευση μεγάλων ποσοτήτων αδιάθετων πορτοκαλιών και η κάθετη πτώση των τιμών παραγωγού έχουν φέρει τους καλλιεργητές σε οριακό σημείο και απόγνωση, καθώς τα έσοδα δεν επαρκούν ούτε για την κάλυψη του αυξημένου κόστους παραγωγής. Σε αυτόν τον ασφυκτικό κλοιό, η κατάσταση επιδεινώνεται από τον αθέμιτο ανταγωνισμό που προκαλούν οι μαζικές εισαγωγές ομοειδών προϊόντων από τρίτες χώρες -με προεξάρχουσα την Αίγυπτο-, οι οποίες εισέρχονται στην ευρωπαϊκή αγορά με συνθήκες συμπιεσμένου κόστους.
Στη Βουλή το αδιέξοδο
ην κραυγή αγωνίας των Λακώνων εσπεριδοκαλλιεργητών, οι οποίοι βρίσκονται αντιμέτωποι με ασφυκτικά αδιέξοδα, είχε μεταφέρει προ μηνός στη Βουλή ο πρόεδρος της Ελληνικής Λύσης, Κυριάκος Βελόπουλος, με ερώτηση που απηύθυνε προς το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων (ΥπΑΑΤ). Στην παρέμβασή του, είχε σκιαγραφήσει το ζοφερό τοπίο που έχει διαμορφωθεί στη Λακωνία, τονίζοντας πως οι φετινές σοδειές παραμένουν αδιάθετες ή εκποιούνται σε τιμές που δεν καλύπτουν ούτε το αυξημένο κόστος καλλιέργειας. Στο επίκεντρο της αγωνίας των παραγωγών βρέθηκε η διπλή πίεση που δέχεται ο κλάδος. Αφενός ο αθέμιτος ανταγωνισμός από εισαγόμενα πορτοκάλια τρίτων χωρών -κυρίως από Αίγυπτο- τα οποία εισέρχονται στην ευρωπαϊκή αγορά με συνθήκες χαμηλότερου κόστους, αφετέρου οι καθηλωμένες τιμές χυμοποίησης στα 0,12 ευρώ ανά κιλό, την ώρα που το βρώσιμο πορτοκάλι κινείται μεταξύ 0,25 και 0,30 ευρώ. Παράλληλα, είχε τεθεί επί τάπητος το ζήτημα της αυστηρότητας των φυτοϋγειονομικών ελέγχων στα εισαγόμενα προϊόντα και οι συνέπειες από την απώλεια κρίσιμων εξαγωγικών αγορών, όπως η ρωσική.
Η απάντηση του ΥπΑΑΤ
Η απάντηση του ΥπΑΑΤ ήρθε μέσω του υφυπουργού Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Ιωάννη Ανδριανού, που ήρθε να ξεδιπλώσει τον κυβερνητικό σχεδιασμό, επιβεβαιώνοντας ωστόσο τη στενότητα των μέτρων άμεσης στήριξης και παραπέμποντας κυρίως στις μακροπρόθεσμες παρεμβάσεις του Στρατηγικού Σχεδίου της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής 2023-2027. Ο υφυπουργός, αναλύοντας τα εργαλεία του Πρώτου Πυλώνα της ΚΑΠ, στάθηκε στη βασική και την αναδιανεμητική ενίσχυση για τις μόνιμες καλλιέργειες, καθώς και στη συνδεδεμένη εισοδηματική στήριξη για τα πορτοκάλια που οδηγούνται προς χυμοποίηση, υπογραμμίζοντας όμως ως απαραίτητη προϋπόθεση την τυπική παράδοση της πρώτης ύλης σε εγκεκριμένες βιομηχανίες. Επιπρόσθετα, έγινε εκτενής αναφορά στα οικολογικά προγράμματα, όπως το Κομφούζιο για τη μείωση των χημικών ψεκασμών στα εσπεριδοειδή, τη βιολογική γεωργία και τις λοιπές καλλιεργητικές πρακτικές μηχανικής ζιζανιοκτονίας, ενώ από την πλευρά του Δεύτερου Πυλώνα προτάχθηκαν τα Σχέδια Βελτίωσης, οι επενδύσεις εξοικονόμησης ύδατος, η κυκλική οικονομία και τα κίνητρα για τη σύσταση Ομάδων Παραγωγών.
Η αρχιτεκτονική των ενισχύσεων
Στην εκτενή του τοποθέτηση, ο κ. Ανδριανός επιχείρησε να αποτυπώσει το πλήρες πλέγμα των διαθέσιμων χρηματοδοτικών εργαλείων που ενεργοποιούνται μέσω του ΣΣ ΚΑΠ 2023-2027, εξηγώντας πώς κατανέμονται οι πόροι ανάμεσα στη βασική εισοδηματική στήριξη και τις επενδυτικές δαπάνες. Ειδικότερα, μέσω του Πρώτου Πυλώνα και του Ευρωπαϊκού Γεωργικού Ταμείου Εγγυήσεων, παρέχεται η ετήσια βασική ενίσχυση για τις μόνιμες καλλιέργειες βάσει δικαιωμάτων, η οποία συμπληρώνεται από την αναδιανεμητική ενίσχυση που στοχεύει στη στήριξη των μικρών και μεσαίων εκμεταλλεύσεων. Παράλληλα, ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στη συνδεδεμένη ενίσχυση για τη χυμοποίηση, η οποία λειτουργεί ως ανάχωμα για τους παραγωγούς που διοχετεύουν το προϊόν τους στη μεταποίηση, υπό την προϋπόθεση της προσκόμισης των προβλεπόμενων συμβάσεων και των αποδεικτικών παράδοσης. Στο ίδιο πεδίο, τα οικολογικά προγράμματα προσφέρουν επιπλέον κίνητρα για την εφαρμογή περιβαλλοντικά φιλικών πρακτικών, όπως η μέθοδος παρεμπόδισης σύζευξης εντόμων (Κομφούζιο), η διατήρηση της βιολογικής γεωργίας και η χρήση ψεκαστικών ακροφυσίων μειωμένης διασποράς.
Συνεχίζοντας την ανάλυση των παρεμβάσεων, ο υφυπουργός στάθηκε στα μέτρα του Δεύτερου Πυλώνα (Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης), τα οποία απευθύνονται στον εκσυγχρονισμό και τη μακροπρόθεσμη θωράκιση του Πρωτογενούς Τομέα. Σε αυτά περιλαμβάνονται τα Σχέδια Βελτίωσης για της γεωργικές εκμεταλλεύσεις, οι επενδύσεις για την εξοικονόμηση ύδατος και την αναβάθμιση των αρδευτικών συστημάτων, καθώς και τα προγράμματα κυκλικής οικονομίας και ενεργειακού συμψηφισμού. Επιπρόσθετα, προβλέπονται ειδικά καθεστώτα στήριξης για την εγκατάσταση νέων γεωργών, τη σύσταση Ομάδων και Οργανώσεων Παραγωγών, την ένταξη σε συστήματα ποιότητας, την υλοποίηση ερευνητικών προγραμμάτων μέσω της Ευρωπαϊκής Σύμπραξης Καινοτομίας, καθώς και η αξιοποίηση των τοπικών προγραμμάτων Leader για τη διασύνδεση της αγροτικής παραγωγής με τον τουρισμό και την τοπική μεταποίηση. Ακόμα, αναδείχθηκε ο ρόλος των χρηματοδοτικών εργαλείων, όπως τα ταμεία εγγυήσεων και μικροπιστώσεων, για την παροχή ρευστότητας με ευνοϊκούς όρους στους επαγγελματίες του κλάδου.
Το καθεστώς των ελέγχων,
το ΜΕΝΟ και η αυστηροποίηση στα σύνορα
Απαντώντας στο σκέλος της ερώτησης που αφορούσε την προστασία της εγχώριας αγοράς από εισαγόμενα προϊόντα αμφιβόλου ποιότητας και τα φαινόμενα «ελληνοποιήσεων», το ΥΠΑΑΤ παρέθεσε στοιχεία εποπτείας και ελέγχου. Η Διεύθυνση Ποιότητας και Ασφάλειας Τροφίμων, σε συνεργασία με τα Περιφερειακά Κέντρα Προστασίας Φυτών και τις τοπικές ΔΑΟΚ, αξιοποιεί το πληροφοριακό σύστημα Μητρώο Εμπόρων Νωπών Οπωροκηπευτικών (ΜΕΝΟ), το οποίο λειτουργεί ως ψηφιακός κόμβος αναγγελιών, ανάλυσης επικινδυνότητας και λήψης αποφάσεων για τη διενέργεια ελέγχων. Σύμφωνα με τα επίσημα δεδομένα που καλύπτουν την περίοδο από την 1η Ιανουαρίου 2024 έως τις 2 Ιουλίου 2026, αναγγέλθηκαν συνολικά 2.172 φορτία εσπεριδοειδών από τρίτες χώρες, συνολικής ποσότητας 74.219 τόνων, εκ των οποίων ελέγχθηκαν τα 943 φορτία, ποσοστό που αντιστοιχεί στο 43%.
Στο επίκεντρο των ελέγχων αυτών βρέθηκε σταθερά η Αίγυπτος, με το υπουργείο να διευκρινίζει ότι οι εισαγωγές αιγυπτιακών εσπεριδοειδών δεν ξεπερνούν τους 20.000 τόνους ετησίως και δεν εμφανίζουν αυξητική τάση, καθώς το 2024 ανήλθαν σε 7,47 τόνους, το 2025 σε 3,08 τόνους και το πρώτο εξάμηνο του 2026 σε 5,44 τόνους. Παράλληλα, στο πλαίσιο των γενικότερων ελέγχων στην εσωτερική αγορά, διενεργήθηκαν 1.361 έλεγχοι συμμόρφωσης με τα εμπορικά πρότυπα σε τυποποιητήρια, επιχειρήσεις χονδρικής και λιανικής, καθώς και σε οδικά δίκτυα και σημεία εξόδου, οι οποίοι απέδωσαν 280 διαπιστωμένες μη συμμορφώσεις και 146 άμεσες κυρώσεις.
Το εύρημα του iRASFF
και το ζήτημα των φυτοφαρμάκων
Ιδιαίτερη αίσθηση προκαλούν τα στοιχεία που αφορούν τους ελέγχους για τα υπολείμματα φυτοπροστατευτικών προϊόντων, τομέα στον οποίο εφαρμόζεται αυστηρό πλέγμα βάσει της ενωσιακής νομοθεσίας και του Κανονισμού (ΕΕ) 2019/1793. Τα πορτοκάλια προέλευσης Αιγύπτου υπάγονται εδώ και χρόνια σε καθεστώς αυξημένων ελέγχων, με το ποσοστό δειγματοληψίας στα εισερχόμενα φορτία να διαμορφώνεται αρχικά στο 20% και να προσαρμόζεται στο 10% από τον Φεβρουάριο του 2026. Ενώ το 2025 τα 17 δείγματα που εξετάστηκαν βρέθηκαν απόλυτα συμμορφούμενα, η εικόνα διαφοροποιήθηκε το 2026. Μέχρι τις αρχές Αυγούστου, από τα 16 δείγματα αιγυπτιακών πορτοκαλιών που υποβλήθηκαν σε εργαστηριακό έλεγχο, εντοπίστηκε ένα δείγμα το οποίο κρίθηκε μη συμμορφούμενο λόγω υπέρβασης των ανώτατων ορίων υπολειμμάτων, φέροντας πιθανή επικινδυνότητα για τη δημόσια υγεία. Το γεγονός αυτό κινητοποίησε άμεσα τις αρμόδιες υπηρεσίες του ΥΠΑΑΤ, οι οποίες προχώρησαν σε επίσημη κοινοποίηση του περιστατικού στο ευρωπαϊκό σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης iRASFF.
Χωρίς «ομπρέλα»: Απουσία Ομάδων Παραγωγών στη Λακωνία
Στο φινάλε της απάντησής του, ωστόσο, ο υφυπουργός Ι. Ανδριανός παραπέμπει στον θεσμό των Οργανώσεων Παραγωγών ως βασικό όχημα στήριξης, προώθησης, απόσυρσης προϊόντων και ένταξης στα επιχειρησιακά προγράμματα της νέας ΚΑΠ 2023-2027 –ένα πεδίο στο οποίο η Λακωνία καταγράφει κενό. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του Εθνικού Μητρώου Αγροτικών Συνεταιρισμών (ΕΜΑΣ) για το 2025, στο νομό μας δεν υπάρχει ούτε μία αναγνωρισμένη Οργάνωση Παραγωγών με τα πορτοκάλια μεταξύ των πιστοποιημένων προϊόντων της. Την ίδια στιγμή, τα επίσημα δεδομένα του ΟΣΔΕ 2025 αποτυπώνουν με τον πιο ανάγλυφο τρόπο το μεγάλο μέγεθος, αλλά και την ακάλυπτη θωράκιση της τοπικής εσπεριδοκαλλιέργειας. Στην ΠΕ Λακωνίας καταγράφονται συνολικά 6.655,64 εκτάρια καλλιεργημένης έκτασης με πορτοκαλιές και 8.863 παραγωγοί (με πλήθος ΑΦΜ), εκ των οποίων τα 838,82 εκτάρια και οι 1.809 παραγωγοί αφορούν αποκλειστικά πορτοκαλιές προς χυμοποίηση.
Στην πράξη, η απουσία συλλογικών σχημάτων, όπως επισημαίνει εμμέσως πλην σαφώς το ΥπΑΑΤ, στερεί από τους Λάκωνες παραγωγούς την πρόσβαση σε αυτά τα προνομιακά κοινοτικά κονδύλια και τα κρίσιμα εργαλεία αγοράς.
