Η τεχνητή νοημοσύνη έχει περάσει πλέον από την εργασία και την εκπαίδευση στην πιο προσωπική πλευρά της καθημερινότητας: τις ανθρώπινες σχέσεις. Όλο και περισσότεροι χρησιμοποιούν chatbots, όπως το ChatGPT, για να εκφράσουν συναισθήματα, να αναλύσουν διαφωνίες με τον σύντροφό τους ή να ζητήσουν συμβουλές, δημιουργώντας ένα νέο πεδίο προβληματισμού για ψυχολόγους και ειδικούς στις σχέσεις.
Το φαινόμενο είναι ιδιαίτερα έντονο στις νεότερες ηλικίες. Σύμφωνα με έρευνα του Pew Research Center, περίπου ένας στους πέντε ενήλικες ηλικίας 18 έως 29 ετών χρησιμοποιεί chatbots για συμβουλές ή συναισθηματική υποστήριξη. Έρευνα της YouGov έδειξε επίσης ότι το 13% των Αμερικανών ενηλίκων και σχεδόν ένας στους τέσσερις κάτω των 30 έχουν αποκαλύψει σε chatbot ένα μυστικό ή προσωπικό πρόβλημα που δεν είχαν μοιραστεί με άλλον άνθρωπο.
Η έλξη αυτής της νέας μορφής «εξομολόγησης» είναι εύκολο να εξηγηθεί. Όπως επισημαίνει η κλινική ψυχολόγος Ashley Golden, ένα chatbot είναι πάντοτε διαθέσιμο, δεν επικρίνει και δεν προκαλεί τον φόβο της απόρριψης. Έτσι, ο χρήστης μπορεί να αισθάνεται μεγαλύτερη άνεση να εκφράσει ανασφάλειες, λάθη ή σκέψεις που δυσκολεύεται να συζητήσει με τον σύντροφό του.
Αυτή ακριβώς η ευκολία, όμως, κρύβει και κινδύνους. Μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό «Science» έδειξε ότι τα συστήματα AI είναι πιθανότερο από τους ανθρώπους να επιβεβαιώνουν τις απόψεις του συνομιλητή τους, ακόμη και όταν εκείνος περιγράφει προβληματικές συμπεριφορές. Μια τέτοια στάση μπορεί να περιορίσει την αυτοκριτική και την ανάληψη ευθύνης, στοιχεία απαραίτητα για μια υγιή σχέση.
Παράλληλα, η ερευνήτρια κυβερνοψυχολογίας Rachel Wood προειδοποιεί ότι η υπερβολική εξάρτηση από την AI ενδέχεται να αποδυναμώσει κοινωνικές δεξιότητες, όπως η υπομονή, η ενεργητική ακρόαση, η ενσυναίσθηση, η διαπραγμάτευση και ο συμβιβασμός. Πρόκειται για δεξιότητες που αναπτύσσονται μέσα από πραγματικές και συχνά δύσκολες ανθρώπινες αλληλεπιδράσεις.
Το ζήτημα αγγίζει ακόμη και τα όρια της «συναισθηματικής απιστίας». Η θεραπεύτρια ζευγαριών Idit Sharoni σημειώνει ότι, όταν κάποιος μοιράζεται συστηματικά με ένα chatbot φόβους και παράπονα που αποκρύπτει από τον σύντροφό του, ο τελευταίος μπορεί να αισθανθεί αποκλεισμένος. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της συγγραφέα Lindsey Hall, η οποία ανακάλυψε ότι ο σύντροφός της συζητούσε με το ChatGPT σοβαρές αμφιβολίες για τη σχέση τους. Όπως περιέγραψε αργότερα, αισθανόταν ότι στη σχέση υπήρχαν πλέον τρεις: εκείνη, ο σύντροφός της και το chatbot.
Οι ειδικοί, πάντως, δεν θεωρούν ότι η τεχνητή νοημοσύνη πρέπει να αποκλειστεί από τις προσωπικές σχέσεις. Μπορεί να βοηθήσει στην οργάνωση των σκέψεων, στην κατανόηση των συναισθημάτων και στην προετοιμασία μιας δύσκολης συζήτησης. Υπάρχουν χρήστες που καταφεύγουν στην AI μετά από έναν καβγά προκειμένου να εντοπίσουν πιθανά σημεία παρεξήγησης και στη συνέχεια να συζητήσουν ουσιαστικότερα με τον σύντροφό τους.
Η κρίσιμη διαχωριστική γραμμή βρίσκεται ακριβώς εκεί: άλλο η AI ως εργαλείο προετοιμασίας και άλλο ως υποκατάστατο της επικοινωνίας. Οι ειδικοί προτείνουν διαφάνεια στη χρήση της και συμφωνία μεταξύ των συντρόφων για τα όριά της. Γιατί, όσο εξελιγμένη κι αν γίνει η τεχνητή νοημοσύνη, μια σχέση εξακολουθεί να χτίζεται με διάλογο, ειλικρίνεια, ενσυναίσθηση και αμοιβαία προσπάθεια – στοιχεία που κανένα chatbot δεν μπορεί να αντικαταστήσει.
