Ένα πολύτιμο ταξίδι στη μνήμη της ελληνικής εκπαίδευσης και στους ανθρώπους που τη στήριξαν σε δύσκολους καιρούς επιχειρεί το νέο βιβλίο της Γιούλας Μυλωνάκου-Σαϊτάκη, τ. Πανεπιστημιακού και πρώην Σχολικής Συμβούλου Φιλολόγων Ν. Λακωνίας, που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Παπαζήση με τίτλο «Οι παλιοί μας δάσκαλοι, πνευματικοί ακρίτες του Ελληνισμού και 56 προσωπικές μαρτυρίες».
Το ογκώδες έργο των 764 σελίδων δεν αποτελεί απλώς μια ιστορική καταγραφή, αλλά μια βαθιά βιωματική και συγκινητική κατάθεση ψυχής αφιερωμένη στους ανθρώπους που υπηρέτησαν τη δημόσια εκπαίδευση σε δύσκολες εποχές, κυρίως κατά τις δεκαετίες του 1950 και του 1960. Δασκάλες και δάσκαλοι που βρέθηκαν στις πιο απομακρυσμένες γωνιές της ελληνικής επαρχίας, συχνά κάτω από ιδιαίτερα αντίξοες συνθήκες, κουβαλώντας μαζί τους όχι μόνο βιβλία και τετράδια, αλλά και την ίδια την ελπίδα της γνώσης.
Με αφετηρία τη βαθιά προσωπική της σχέση με τον χώρο της εκπαίδευσης, καθώς υπήρξε «δασκαλοπαίδι», μεγαλωμένη μέσα στο περιβάλλον δύο εκπαιδευτικών γονέων, η συγγραφέας ξεφυλλίζει μνήμες, πρόσωπα και γεγονότα που συνθέτουν το πορτρέτο μιας ολόκληρης εποχής. Μέσα από ενδελεχή έρευνα και αξιοποίηση σπάνιου αρχειακού υλικού, ιστορικών φωτογραφιών, εγγράφων, πρακτικών και αξιολογικών εκθέσεων, φωτίζεται η δύσβατη πορεία των παλαιών δημοδιδασκάλων και αναδεικνύεται η πολύπλευρη προσφορά τους όχι μόνο στην Παιδεία, αλλά και στην ίδια την κοινωνική συνοχή της χώρας.
Το βιβλίο επιχειρεί παράλληλα μια ιστορική αναδρομή στον θεσμό του «δημοδιδασκάλου» από τα πρώτα χρόνια του νεοσύστατου ελληνικού κράτους, καταγράφοντας τις μεταβολές, τις παιδαγωγικές αντιλήψεις και ακόμη και τις αυστηρές παιδονομικές πρακτικές άλλων εποχών, που σήμερα μοιάζουν μακρινές αλλά αποτελούν μέρος της ιστορίας της ελληνικής εκπαίδευσης.
Ιδιαίτερη βαρύτητα αποκτά το δεύτερο μέρος της έκδοσης, όπου 56 δασκάλες και δάσκαλοι αφηγούνται αυτούσιες τις προσωπικές τους μαρτυρίες από τα πρώτα χρόνια της υπηρεσίας τους. Μέσα από τις εξομολογήσεις τους αναδύεται ανάγλυφα η εικόνα μιας Ελλάδας διαφορετικής: σχολεία σε ορεινά χωριά, δύσκολες μετακινήσεις, στερήσεις, αλλά και πίστη στο λειτούργημα του εκπαιδευτικού. Οι αφηγήσεις αυτές λειτουργούν όχι μόνο ως ιστορικά τεκμήρια, αλλά και ως ζωντανές υπενθυμίσεις της αφοσίωσης, της υπομονής και του ιδεαλισμού που χαρακτήριζαν τους παλαιότερους δασκάλους.
Ξεχωριστό συμβολισμό φέρει και η φωτογραφία του εξωφύλλου. Ο νεαρός δάσκαλος που διακρίνεται να παίζει ακορντεόν σε σχολική εκδρομή είναι ο πατέρας της συγγραφέως, ο αείμνηστος Σταύρος Λ. Μυλωνάκος, κατά τη θητεία του στο Μονοθέσιο Δημοτικό Σχολείο Βασιλακίου Άνω Τάραψας το σχολικό έτος 1957-1958. Μια εικόνα που μοιάζει να συμπυκνώνει ολόκληρο το πνεύμα του βιβλίου: τον δάσκαλο όχι μόνο ως φορέα γνώσης, αλλά και ως άνθρωπο που στάθηκε συνοδοιπόρος, εμψυχωτής και πνευματικός φάρος για μικρές κοινωνίες της ελληνικής περιφέρειας.
