Ο πρόσφατος, τραγικά πρόωρος θάνατος της Μαρζάν Σατραπί επαναφέρει στο προσκήνιο ένα σημαντικό έργο σύγχρονου graphic novel, ένα ιδιαίτερο είδος πολιτικής και ηθικής αφήγησης. Η Σατραπί δεν διηγείται μια ιστορία με την κλασική έννοια, αντιθέτως, τη διασπά σε μικρές μονάδες εμπειρίας, σε σκηνές που λειτουργούν περισσότερο ως τεκμήρια μιας υποκειμενικής συνείδησης παρά ως γραμμική ιστορική αναπαράσταση.

Η ουσία του «Persepolis» βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο τα γεγονότα οργανώνονται οπτικά και αφηγηματικά. Το ασπρόμαυρο σχέδιο λειτουργεί ως αισθητική επιλογή από τη μια, αλλά και ως γνωσιολογική στάση από την άλλη: αποκλείει τη ρητορική της απόχρωσης, της μέσης λύσης, και αναγκάζει τον αναγνώστη να κινηθεί μέσα σ’ ένα πεδίο καθαρών αντιθέσεων, όπου η ασάφεια μεταφέρεται από χρώμα στην ίδια την ερμηνεία. Σε αυτό το πλαίσιο, το αυτοβιογραφικό στοιχείο λειτουργεί ως μια μεθοδολογική εξομολόγηση. Η αφήγηση της παιδικής ηλικίας, της επανάστασης, του πολέμου και της εξορίας δεν συγκροτεί ένα ενιαίο ψυχολογικό πορτρέτο, αλλά ένα πεδίο όπου η υποκειμενικότητα δοκιμάζεται συνεχώς από τις ιδεολογικές κατασκευές που τη διακατέχουν. Η Σατραπί δεν ενδιαφέρεται ν’ αποκαταστήσει μια «αλήθεια» του βιώματος, περισσότερο ενδιαφέρεται να δείξει πώς το βίωμα παράγεται μέσα σε καθεστώτα αλήθειας που ήδη προϋπάρχουν.

Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει ο τρόπος με τον οποίο το έργο χειρίζεται την έννοια της ελευθερίας. Δεν εμφανίζεται ως αφηρημένη αξία ούτε ως τελικό αίτημα, αλλά ως μεταβαλλόμενη συνθήκη που επαναπροσδιορίζεται ανάλογα με το πολιτικό και πολιτισμικό πλαίσιο. Στο «Persepolis», η ελευθερία δεν είναι ποτέ πλήρης, είναι πάντα διακεκομμένη, διαπραγματεύσιμη και συχνά αντιφατική. Αυτή η αντίφαση δεν αίρεται, αλλά παραμένει ως δομικό στοιχείο της αφήγησης.

Εξίσου σημαντικό είναι το ζήτημα της ταυτότητας, η οποία στο «Persepolis» δεν παρουσιάζεται ως σταθερή έννοια αλλά ως προϊόν διαρκών μετακινήσεων. Η εξορία λειτουργεί ως μόνιμη ρήξη ανάμεσα σε ασύμβατους κόσμους. Έτσι, το έργο υπερβαίνει τα όρια της αυτοβιογραφίας και του πολιτικού graphic novel, μετατρέποντας την εικόνα σε εργαλείο κριτικής σκέψης. Η δύναμή του δεν βρίσκεται μόνο σε όσα αφηγείται, αλλά στον τρόπο με τον οποίο διερευνά πώς η εμπειρία μετατρέπεται σε αφήγηση και η ζωή σε καταγραφή της σύγχρονης ιστορίας.

| Από την εβδομαδιαία έντυπη έκδοση «Λακωνικός Τύπος Plus+»

> Κυκλοφορεί κάθε Δευτέρα στα περίπτερα και στην πόρτα σας.