Επιμέλεια: Νίκος Ι. Καρμοίρης
Δεκαπέντε χρόνια συνεχούς και στοχευμένης λειτουργίας συμπλήρωσε την περασμένη χρονιά το Ινστιτούτο Σπάρτης, το οποίο συνεχίζει δυναμικά και ανανεωμένο τη δράση του, καταγράφοντας μια πορεία απόλυτα συνυφασμένη με τη διεκδίκηση της ανάπτυξης και την ανάδειξη της ιστορικής και πολιτιστικής κληρονομιάς της λακωνικής πρωτεύουσας.
Ιδρυθέν τον Μάιο του 2010, ως ένας μη κερδοσκοπικός οργανισμός βασισμένος στην εθελοντική εργασία, το Ινστιτούτο έθεσε εξαρχής ως στόχο την υπέρβαση της αδράνειας, αναλαμβάνοντας πρωτοβουλίες που εκτείνονται από την επιστημονική έρευνα και την προστασία των μνημείων, έως την παγκόσμια δικτύωση και την κινητοποίηση της κοινωνίας των πολιτών.
Κεντρικό άξονα της φιλοσοφίας του φορέα αποτέλεσε η συγκριτική προσέγγιση των αρχών της σπαρτιατικής κοσμοθεωρίας σε σχέση με το σύγχρονο μοντέλο ζωής, αντιμετωπίζοντας τις αξίες του παρελθόντος ως εν δυνάμει απαντήσεις στα αδιέξοδα του σύγχρονου ανθρώπου. Με αυστηρή προσήλωση στο καταστατικό του, το Ινστιτούτο Σπάρτης δομήθηκε πάνω σε διακριτούς θεματικούς άξονες, παρουσιάζοντας μέχρι σήμερα ένα συμπαγές, ομαδοποιημένο έργο.
Διεκδικήσεις τοπικής ανάπτυξης
Από την πρώτη κιόλας Γενική του Συνέλευση τον Σεπτέμβριο του 2010, το Ινστιτούτο Σπάρτης ανέδειξε τις κτιριακές και αναπτυξιακές υποδομές ως ζητήματα πρώτης γραμμής. Η διεκδίκηση της δημιουργίας του Νέου Αρχαιολογικού Μουσείου Σπάρτης στον χώρο του παλαιού εργοστασίου «ΧΥΜΟΦΙΞ» αποτέλεσε την αιχμή του δόρατος, με το Ινστιτούτο να λειτουργεί συχνά ως καταλύτης εξελίξεων, πραγματοποιώντας αλλεπάλληλες συναντήσεις με την ηγεσία του Υπουργείου Πολιτισμού και τις τοπικές αυτοδιοικητικές αρχές για την απεμπλοκή των μελετών και τη δημοπράτηση του έργου.
Παράλληλα, καθοριστική υπήρξε η θεσμική του παρέμβαση για τη διάσωση και αξιοποίηση εμβληματικών κτιρίων της πόλης. Από την καμπάνια για τη μη κατεδάφιση και την αποκατάσταση του πρώην ξενοδοχείου «Ξενία» έως τις πιέσεις για την άρση των γραφειοκρατικών αγκυλώσεων γύρω από το Παλαιό Πρωτοδικείο, ο φορέας άσκησε συνεχή πίεση στους αρμόδιους. Η δράση του, ωστόσο, δεν περιορίστηκε μόνο στον αστικό ιστό, αλλά επεκτάθηκε και στις υποδομές του πρωτογενούς τομέα, φέρνοντας επανειλημμένα στο προσκήνιο την αναγκαιότητα ολοκλήρωσης του Φράγματος της Κελεφίνας για την άρδευση της περιοχής του πρώην Δήμου Οινούντος, καθώς και ζητήματα ενεργειακής φτώχειας μέσω στοχευμένων ημερίδων.
Ακαδημαϊκές συνέργειες και επιστημονικό έργο
Μία από τις σημαντικότερες κατακτήσεις του Ινστιτούτου υπήρξε η αναβάθμιση του ακαδημαϊκού διαλόγου γύρω από την αρχαία ιστορία της πόλης. Κορωνίδα αυτής της προσπάθειας αποτελεί η στρατηγική συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Sapienza της Ρώμης. Μέσα από αυτή τη σύμπραξη εκδίδεται το μοναδικό διεθνές επιστημονικό περιοδικό για την πόλη, το «The Historical Review of Sparta», εξασφαλίζοντας την επιστημονική εγκυρότητα και τη διάχυση της έρευνας παγκοσμίως.
Επιπλέον, η καθιέρωση των Διεθνών Επιστημονικών Συνεδρίων για τη Σπάρτη –τα οποία κάλυψαν κορυφαίες θεματικές όπως το οικονομικό μοντέλο, το νομικό πλαίσιο, οι διεθνείς σχέσεις και η θρησκεία της αρχαίας Σπάρτης– μετέτρεψε την πόλη σε ακαδημαϊκό κόμβο. Η διεξαγωγή μάλιστα του 3ου Διεθνούς Συνεδρίου στις εγκαταστάσεις του Sapienza στη Ρώμη και η φιλοξενία των επόμενων στην Ελλάδα, με τη συνδρομή ιδρυμάτων όπως το Πανεπιστήμιο Πειραιώς και η Ακαδημία Αθηνών, πιστοποιούν το κύρος του θεσμού. Στην ίδια κατεύθυνση κινήθηκε και η θεσμοθέτηση των Θερινών Σχολείων σε συνεργασία με τα Πανεπιστήμια Πελοποννήσου και Sapienza, καθώς και η διοργάνωση του «Mystras Forum», εστιάζοντας στη φιλοσοφική παρακαταθήκη του Γεωργίου Πλήθωνα Γεμιστού.
Spartanet: Ένα παγκόσμιο δίκτυο εξωστρέφειας
Εφαρμόζοντας στην πράξη την καταστατική του αρχή για δικτύωση, το Ινστιτούτο προχώρησε στη θεμελίωση του SPARTANET (Sparta Global Network). Πρόκειται για ένα καινοτόμο εγχείρημα εντοπισμού, επικοινωνίας και διασύνδεσης όλων των πόλεων, οργανισμών, πανεπιστημίων και αθλητικών σωματείων ανά τον κόσμο που φέρουν το όνομα «Σπάρτη».
Το όραμα έλαβε σάρκα και οστά με ορόσημο την πρώτη διαδικτυακή συνάντηση τον Οκτώβριο του 2025, στην οποία συμμετείχαν δήμαρχοι και εκπρόσωποι αμερικανικών πόλεων όπως η Sparta του Wisconsin, της Georgia, του Illinois και του New Jersey. Η πρωτοβουλία αυτή αποσκοπεί στη δημιουργία μιας δεξαμενής συνεργατών και δυνητικών επισκεπτών, μετατρέποντας το ιστορικό όνομα της Σπάρτης σε ενεργό δίκτυο σύγχρονης πολιτιστικής και τουριστικής διπλωματίας.
Παράλληλα με το SPARTANET, το Ινστιτούτο επένδυσε στρατηγικά στη νέα γενιά μέσω των ευρωπαϊκών προγραμμάτων ανταλλαγής Erasmus+. Με αποστολές δεκάδων νέων από τη Λακωνία σε χώρες όπως η Ισπανία και η Γαλλία, μέσα από προγράμματα όπως τα «Greenderaction», «Don’t eat your planet» και «GREENVEP», ενισχύθηκε η νεανική εξωστρέφεια, η περιβαλλοντική συνείδηση και η βιωματική εκπαίδευση.
Πολιτιστική παραγωγή και ιστορική μνήμη
Το Ινστιτούτο δεν περιορίστηκε στη θεωρητική προσέγγιση, αλλά προχώρησε στην παραγωγή χειροπιαστού πολιτιστικού και οπτικοακουστικού υλικού. Ξεχωρίζει η μεγάλη συμπαραγωγή ντοκιμαντέρ με το τηλεοπτικό κανάλι COSMOTE HISTORY TV με τίτλο: «Η Μάχη της Σελλασίας 222 π.Χ. - Ορόσημο της τελευταίας αναλαμπής της Σπάρτης», το οποίο δημιουργήθηκε σε συνεργασία με τον Πολιτιστικό Σύλλογο Σελλασίας, οπτικοποιώντας με σύγχρονα μέσα ένα κομβικό ιστορικό γεγονός.
Ταυτόχρονα, το Ινστιτούτο άφησε το αποτύπωμά του στις εκδόσεις με το εμβληματικό λεύκωμα «Το ταξίδι της Ευρώπης στον κόσμο», προβάλλοντας τη διαχρονικότητα του μύθου με αφορμή το διάσημο ρωμαϊκό ψηφιδωτό της Σπάρτης, καθώς και με την έκδοση του παιδικού παραμυθιού «Μια Ιστορία για την Ελευθερία», προσεγγίζοντας βιωματικά την έννοια της δημοκρατίας για τους νεότερους.
Σε επίπεδο άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς, η πολυετής συστηματική έρευνα του Ινστιτούτου απέδωσε καρπούς τον Ιούλιο του 2024, όταν το «Μανιάτικο Μοιρολόι» εντάχθηκε επισήμως στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς του Υπουργείου Πολιτισμού.
Σχεδιάζοντας την επόμενη δεκαπενταετία
Το Ινστιτούτο Σπάρτης, διανύοντας πλέον τη δεύτερη δεκαετία της ζωής του, έχει καταφέρει να εδραιωθεί ως ένας διαπρεπής και παρεμβατικός θεσμός, χρησιμοποιώντας το καταστατικό του ως οδικό χάρτη, για να υπηρετήσει την ιδέα ότι η αρχαιότητα και ο σύγχρονος πολιτισμός μπορούν να συμβιώνουν αρμονικά.
Με την πολύτιμη συνδρομή πλήθους αρωγών, επίτιμων μελών και εθελοντών, και με ανανεωμένο πλέον το ανθρώπινο δυναμικό του, ο φορέας διανύει και οραματίζεται τη νέα 15ετία του. Οι στόχοι παραμένουν δυναμικοί και υψηλοί, όπως η ένταξη της Σπάρτης στα Μνημεία Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO και η θεσμοθέτηση Πανεπιστημιακού Τμήματος Σπαρτιατικών Σπουδών, έως την περαιτέρω ενδυνάμωση του δικτύου SPARTANET. Συνεχίζει, παράλληλα, το επιστημονικό του έργο, διοργανώνοντας προσεχώς το πέμπτο κατά σειρά Διεθνές Συνέδριο για τη Σπάρτη, το οποίο θα λάβει χώρα στη λακωνική πρωτεύουσα από τις 11 έως τις 13 Σεπτεμβρίου με θεματική το δίκαιο και την εκπαίδευση στην αρχαία Λακεδαίμονα.
Το σημερινό Διοικητικό Συμβούλιο του Ινστιτούτου
• Πρόεδρος: Αναστασία Κανελλοπούλου
• Αντιπρόεδρος: Κωνσταντίνα Τζαβιδοπούλου
• Γραμματέας & Υπεύθυνη Διοργάνωσης Εκδηλώσεων: Αθανασία Αντωνίου-Αραχωβίτη
• Ταμίας: Γεωργία Κοσμά
• Υπεύθυνος Πληροφορικής, Ιστοσελίδας και ΜΚΔ: Κώστας Ζαχαράκης
• Υπεύθυνος Διασύνδεσης με την Επιχειρηματικότητα: Σωτήρης Ροϊνός
• Υπεύθυνος Τεχνικής Υποστήριξης: Παναγιώτης Γεωργανές
• Υπεύθυνη Συνεργασίας με το Παν/μιο Sapienza: Αναστασία Γκικνούρη
• Μέλη: Dr Rita Sassu, Δρ Αθανάσιος Γραμμένος
| Από την εβδομαδιαία έντυπη έκδοση «Λακωνικός Τύπος Plus+»
> Κυκλοφορεί κάθε Δευτέρα στα περίπτερα και στην πόρτα σας.
