Η Λακωνία απέτισε τον οφειλόμενο φόρο τιμής στον ακούραστο «Λακωνόγαμπρο» της Τέχνης και του Πολιτισμού, τον σκηνοθέτη-οραματιστή Μανούσο Μανουσάκη, του οποίου η πνοή και η πνευματική παρακαταθήκη εξακολουθούν να διαπνέουν τους ορίζοντες της Λακεδαίμονος.  Παρά τις κρητικές και κορινθιακές του ρίζες, ο ίδιος αγκάλιασε τη λακωνική γη με πάθος και αφοσίωση, υιοθετώντας τη Σπάρτη και τη Σελλασία ως την «πατρίδα» της καρδιάς του.

Με τη συμπλήρωση δύο ετών από τον θάνατο του σπουδαίου δημιουργού, η τελετή αποκαλυπτηρίων του μνημείου αφιερωμένου σε εκείνον και τη συμβολή του στα ελληνικά και λακωνικά πολιτιστικά δρώμενα, αποτέλεσε μια βιωματική αναφορά. Πλάι στον ΙΝ Παναγίας της Ελαιοβρύτισσας, μέσα στη μυρωδιά της λακωνικής γης, ο τόπος απέδωσε την αναγκαία αναγνώριση σε ένα ανήσυχο πνεύμα, που ένωσε την υψηλή οπτικοακουστική αισθητική με την τοπική ιστορία, τα προϊόντα και την ίδια την ψυχή της περιοχής.

Πλήθος κόσμου συγκεντρώθηκε το Σάββατο (24/10) στο Κτήμα Μανούσου & Μαρίας Μανουσάκη, τιμής ένεκεν στη μνήμη και τη διαχρονική προσφορά του εκλιπόντος. Η ημέρα ξεκίνησε το πρωί με Θεία Λειτουργία και επιμνημόσυνη δέηση στον ΙΝ Παναγίας Ελαιοβρύτισσας, ενώ ακολούθως έγιναν τα αποκαλυπτήρια του γλυπτού.

Το αποτύπωμα του Μανουσάκη
στη συνείδηση του τόπου
Ο δήμαρχος Μιχάλης Βακαλόπουλος, συνοδευόμενος από την εντεταλμένη δημοτική σύμβουλο, Ευγενία Σοφού-Παπαστάθη, υπογράμμισε πως τα αποκαλυπτήρια συνιστούν «πράξη ευγνωμοσύνης απέναντι σε έναν άνθρωπο που υπηρέτησε με συνέπεια, ήθος και αφοσίωση την Τέχνη, αναδεικνύοντας μέσα από τις δημιουργίες του τις διαχρονικές αξίες της ανθρωπιάς, της ελευθερίας, της αγάπης και της ιστορικής μνήμης». Υπενθύμισε, μάλιστα, ότι ο εκλιπών διετέλεσε δημοτικός σύμβουλος και πρόεδρος του Νομικού Προσώπου Πολιτισμού του δήμου (σσ επί Δημαρχίας Ευ. Βαλιώτη), ενώ απευθυνόμενος προς την οικογένεια Μανουσάκη, εξέφρασε τον σεβασμό και την εκτίμησή του για την προσωπικότητα και την προσφορά του, λέγοντας πως «οι μεγάλοι δημιουργοί δεν χάνονται, αλλά παραμένουν ζωντανοί μέσα από το έργο τους και μέσα στις καρδιές όλων μας».

Μνήμες και δεσμοί προσφοράς
Συναισθηματικά φορτισμένη ήταν η τοποθέτηση του τέως δημάρχου, Ευάγγελου Βαλιώτη, ο οποίος ανέφερε μεταξύ άλλων: «Με ιδιαίτερη συγκίνηση και βαθιά αισθήματα τιμής κι ευγνωμοσύνης βρισκόμαστε στη Σελλασία, για να τιμήσουμε τη μνήμη ενός ξεχωριστού ανθρώπου, ενός σπουδαίου δημιουργού που αγάπησε τον τόπο μας και συνδέθηκε μαζί του με δεσμούς ουσιαστικής προσφοράς». Ο κ. Βαλιώτης, φωτίζοντας τη γόνιμη κοινή θητεία και τη στενή συνεργασία τους στον δήμο, στάθηκε ιδιαίτερα στη σύλληψη και καθιέρωση της Γιορτής Ελιάς & Λαδιού, μιας πρωτοβουλίας-πνοής που εμπνεύστηκε ο σκηνοθέτης, σημειώνοντας ότι «ο Μ. Μανουσάκης αντιλήφθηκε ότι η ελιά και το λάδι δεν αποτελούν μόνο βασικά στοιχεία της τοπικής οικονομίας, αλλά και αναπόσπαστα κομμάτια της ιστορίας, της παράδοσης και της ψυχής του τόπου μας». 

Στη σημασία του καλλιτεχνικού έργου του και την αγάπη του για τη Σπάρτη αναφέρθηκαν ο υιός του Μ. Μανουσάκη, Μανώλης, καθώς και οι Θανάσης Βλάχος και Χρήστος Σεφερλής. Η εικαστικός Λήδα Στάμου, που φιλοτέχνησε το μνημείο, αναφέρθηκε στην προσπάθεια να συνδυάσει την καλλιτεχνική δημιουργικότητα του Μ. Μανουσάκη με τον περιβάλλοντα ελαιώνα της Σελλασίας.

Στην εκδήλωση έδωσαν το «παρών», μεταξύ άλλων, οι δημοτικές σύμβουλοι Αναστασία Κανελλοπούλου και Μαρία Τσιρώνη, καθώς και ο πρόεδρος της Κοινότητας, Γιάννης Νικολόπουλος. 

Το μνημείο Μανουσάκη θα στέκεται πλέον στη γη που αγάπησε ο ίδιος, διαλαλώντας πως οι μεγάλες μορφές παραμένουν ζωντανές αιώνια μέσα από τα έργα και τα δημιουργήματά τους.

Βαλιώτης: «Αγάπησε τον τόπο μας
και συνδέθηκε μαζί του»
Ακολουθεί ολόκληρη η ομιλία του Ευ. Βαλιώτη στην τελετή αποκαλυπτηρίων του μνημείου Μανουσάκη:

«Με ιδιαίτερη συγκίνηση και βαθιά αισθήματα τιμής και ευγνωμοσύνης βρισκόμαστε σήμερα εδώ, στη Σελλασία, για να τιμήσουμε τη μνήμη ενός ξεχωριστού ανθρώπου, ενός σπουδαίου δημιουργού που αγάπησε τον τόπο μας και συνδέθηκε μαζί του με δεσμούς ουσιαστικής προσφοράς. Του Μανούσου Μανουσάκη.

Η σημερινή ημέρα δεν είναι απλώς μια στιγμή αποκαλυπτηρίων ενός μνημείου. Είναι μια πράξη αναγνώρισης και ένας ελάχιστος φόρος τιμής σε έναν άνθρωπο που άφησε ανεξίτηλο το αποτύπωμά του στον ελληνικό πολιτισμό, αλλά και στην κοινωνική και πολιτιστική ζωή του τόπου μας.

Ο Μανούσος Μανουσάκης υπήρξε ένας από τους σημαντικούς σκηνοθέτες του ελληνικού κινηματογράφου και της τηλεόρασης. Με τη χαρακτηριστική σκηνοθετική του ματιά, την ευαισθησία και τη δημιουργική του δύναμη, αφηγήθηκε ιστορίες που συγκίνησαν και προβλημάτισαν το κοινό, αγγίζοντας βαθιά ζητήματα της ανθρώπινης ζωής και των κοινωνικών σχέσεων.

Σειρές όπως οι "Ψίθυροι Καρδιάς", το "Άγγιγμα Ψυχής", το "Κόκκινο Ποτάμι", "Τα Κρυφά Μονοπάτια" μαζί με τη συνολική καλλιτεχνική του διαδρομή, αποτελούν σημαντικό μέρος της σύγχρονης ελληνικής οπτικοακουστικής δημιουργίας.

Το έργο του ξεπέρασε τα όρια της ψυχαγωγίας. Ανέδειξε κοινωνικά ζητήματα, φώτισε ιστορικές μνήμες και απέδειξε ότι η τέχνη μπορεί να συγκινεί, να προβληματίζει και να δημιουργεί ουσιαστικούς δεσμούς με τους ανθρώπους.

Γιατί οι μεγάλοι δημιουργοί παραμένουν ζωντανοί μέσα από τα έργα τους, ακόμη κι όταν οι ίδιοι δεν βρίσκονται πια κοντά μας.

Το μνημείο, εδώ, στο κτήμα της Σελλασίας, αποτελεί σύμβολο μνήμης, αγάπης και δημιουργίας. Ένα σύμβολο άρρηκτα συνδεδεμένο με τον ίδιο, με την αγαπημένη του σύζυγο, Μαρία και με τον χώρο που δημιούργησαν μαζί, με μεράκι, όραμα και αγάπη για τη φύση, την παράδοση και τους ανθρώπους.

Το κτήμα αυτό δεν είναι απλώς ένας όμορφος τόπος. Είναι η ζωντανή αποτύπωση της κοινής τους πορείας και της βαθιάς σχέσης τους με τη Σελλασία. Και είναι ιδιαίτερα συγκινητικό το γεγονός ότι το μνημείο αυτό θα βρίσκεται πλέον εδώ, στον τόπο που τόσο αγάπησε, για να θυμίζει στις επόμενες γενιές τον άνθρωπο, το έργο και την προσφορά του.

Για μένα, όμως, η σημερινή ημέρα έχει και έναν ιδιαίτερα προσωπικό χαρακτήρα. Είχα την τιμή και τη χαρά να συνεργαστώ με τον Μανούσο Μανουσάκη σε δύο σημαντικές περιόδους της αυτοδιοικητικής μου διαδρομής: αρχικά, ως δήμαρχος Οινούντος και στη συνέχεια, ως δήμαρχος Σπάρτης.

Μέσα από αυτή τη συνεργασία γνώρισα από κοντά όχι μόνο τον σπουδαίο δημιουργό, αλλά και τον άνθρωπο που πίστευε στις δυνατότητες του τόπου μας, που διέθετε όραμα και αναζητούσε τρόπους να μετατρέπει τις ιδέες σε πράξη.

Ως δήμαρχος Οινούντος, είχα τη χαρά να συνεργαστώ μαζί του σε μια περίοδο κατά την οποία η Σελλασία διεκδικούσε τη δική της ξεχωριστή θέση στον πολιτιστικό και αγροδιατροφικό χάρτη της Λακωνίας.

Ξεχωριστή θέση σε εκείνη τη συνεργασία κατέχει η Γιορτή Ελιάς και Λαδιού, μια διοργάνωση δικής του έμπνευσης, που πραγματοποιήθηκε για πολλά χρόνια στη Σελλασία και άφησε σημαντικό αποτύπωμα στην περιοχή μας.

Ο Μανούσος Μανουσάκης αντιλήφθηκε ότι η ελιά και το λάδι δεν αποτελούν μόνο βασικά στοιχεία της τοπικής οικονομίας, αλλά και αναπόσπαστα κομμάτια της ιστορίας, της παράδοσης και της ψυχής του τόπου μας.

Με το όραμά του, η Γιορτή έγινε σημείο αναφοράς για τη Σελλασία και ολόκληρη τη Λακωνία. Έφερε κοντά παραγωγούς, φορείς, επισκέπτες και ανθρώπους του πολιτισμού, ανέδειξε την ποιότητα των προϊόντων της λακωνικής γης και ενίσχυσε την εξωστρέφεια της περιοχής μας.

Αυτή ήταν και η ξεχωριστή του προσέγγιση: να συνδέει τον πολιτισμό με την καθημερινή ζωή, την τοπική παράδοση και την ανάπτυξη, δημιουργώντας προοπτικές για το μέλλον.

Η συνεργασία μας συνεχίστηκε αργότερα στον Δήμο Σπάρτης, όπου, κατά τη θητεία μου ως δημάρχου, ο Μανούσος Μανουσάκης υπηρέτησε ως πρόεδρος του Νομικού Προσώπου Πολιτισμού του δήμου.

Από αυτή τη θέση προσέφερε τις γνώσεις, την εμπειρία και τη δημιουργικότητά του, συμβάλλοντας στην πολιτιστική ζωή της πόλης μας και στην προσπάθεια να αποκτήσει η Σπάρτη μια ζωντανή και δυναμική πολιτιστική παρουσία, αντάξια της ιστορίας και της ακτινοβολίας της.

Για εκείνον, ο πολιτισμός δεν ήταν μια τυπική διοικητική υποχρέωση ούτε μια πολυτέλεια. Ήταν παιδεία, συλλογική μνήμη, δημιουργία και δύναμη που ενώνει τις γενιές και δίνει προοπτική στις κοινωνίες μας.

Από την συνεργασία μας, κρατώ την εκτίμηση για έναν άνθρωπο με δημιουργική σκέψη, προσωπικό όραμα και ουσιαστική διάθεση προσφοράς. Έναν άνθρωπο που πίστευε ότι οι τοπικές κοινωνίες μπορούν να προχωρήσουν μπροστά, όταν αξιοποιούν τους ανθρώπους, την ιστορία και τις δυνατότητές τους.

Γι’ αυτό και σήμερα δεν αναφέρομαι μόνο σε έναν σπουδαίο σκηνοθέτη που τίμησε τον ελληνικό πολιτισμό. Αναφέρομαι και σε έναν συνεργάτη με τον οποίο μοιραστήκαμε κοινούς στόχους, προβληματισμούς και την επιθυμία να προσφέρουμε στον τόπο μας. Έναν άνθρωπο του οποίου η προσφορά υπήρξε για μένα προσωπικά αντικείμενο εκτίμησης και σεβασμού.

Θα ήθελα, επίσης, να εκφράσω τον βαθύ σεβασμό και την εκτίμησή μου προς τη Μαρία, την αγαπημένη του σύζυγο, με την οποία μοιράστηκε μια κοινή πορεία ζωής, αγάπης και δημιουργίας.

Το κτήμα αυτό συμβολίζει την κοινή τους προσπάθεια, την αγάπη τους για τη Σελλασία και τη βαθιά σύνδεσή τους με τη γη και τους ανθρώπους της. Η σημερινή πρωτοβουλία τιμά τον Μανούσο, αλλά ταυτόχρονα αναδεικνύει την αξία αυτής της κοινής διαδρομής.

Το μνημείο που αποκαλύπτουμε σήμερα θα στέκει εδώ ως διαρκής υπενθύμιση ότι οι άνθρωποι που προσφέρουν στον τόπο τους δεν χάνονται από τη συλλογική μας μνήμη. Παραμένουν παρόντες μέσα από το έργο τους, τις ιδέες τους, τους θεσμούς που εμπνέουν και τις καρδιές εκείνων που τους γνώρισαν και συνεργάστηκαν μαζί τους.

Ας γίνει, λοιπόν, αυτό το μνημείο ένας τόπος μνήμης και πολιτισμού, αλλά και μια αφορμή για τις νεότερες γενιές να γνωρίσουν τον Μανούσο Μανουσάκη και να κατανοήσουν ότι η πραγματική αξία ενός ανθρώπου δεν βρίσκεται μόνο σε όσα δημιουργεί, αλλά και σε όσα προσφέρει στους συνανθρώπους του και στον τόπο του.

Μανούσο, σε ευχαριστούμε για το σπουδαίο έργο σου, για την αγάπη σου για τη Σελλασία, για το όραμά σου που έγινε πράξη μέσα από τη Γιορτή Ελιάς και Λαδιού και για την πολύτιμη συμβολή σου στον πολιτισμό της Σπάρτης.

Για μένα προσωπικά, η σημερινή ημέρα είναι και μια ευκαιρία να σε ευχαριστήσω για τη συνεργασία μας, για όσα μοιραστήκαμε στην κοινή μας πορεία και για όσα προσέφερες  σ΄αυτόν εδώ τον τόπο που  είχα την τιμή  να υπηρετήσω ως δήμαρχος.

Το μνημείο αυτό θα βρίσκεται πλέον εδώ, στη γη που αγάπησες, κοντά στον χώρο που δημιούργησες μαζί με τη Μαρία. Και η μνήμη σου θα συνεχίσει να μας συντροφεύει, όχι μόνο μέσα από την τέχνη σου, αλλά και μέσα από την αγάπη και την προσφορά σου στον τόπο μας.

Αιωνία σου η μνήμη».