Επιμέλεια: Χριστιάνα Χιώτη
Η πόλη της Σπάρτης βρίσκεται ενώπιον ενός σημαντικού οροσήμου της σύγχρονης ιστορίας της. Η επικείμενη συμπλήρωση δύο αιώνων από την έκδοση του Β.Δ. της 20ής Οκτωβρίου 1834 «Περί ανεγέρσεως της Παλαιάς Σπάρτης», αποτελεί μια σπουδαία ευκαιρία για την επιστημονική, την αυτοδιοικητική και εν γένει την τοπική κοινότητα να προσεγγίσει εκ νέου το παρελθόν και να αναδείξει άγνωστες όψεις της πόλης, προβάλλοντας το σημαντικό ιστορικό της αποτύπωμα, το οποίο δεν περιορίζεται στην αρχαία της φήμη, αλλά εκτείνεται δυναμικά μέχρι και τη σύγχρονη εποχή.
Σε αυτό το πλαίσιο, ενόψει της μεγάλης επετείου, ιδρύθηκε ο Φορέας Ιστορικής Έρευνας «Σπάρτη 2034». Μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα από τη σύστασή του, έχει αναδειχθεί σε κεντρικό εκφραστή αυτής της προσπάθειας, τόσο μέσω στοχευμένων επιστημονικών δράσεων όσο και με τη διαμόρφωση ενός ολιστικού σχεδίου για τη μελέτη και την ανάδειξη της νεότερης ιστορίας της λακωνικής πρωτεύουσας, συνδέοντας δημιουργικά τη συλλογική μνήμη με τις προκλήσεις του αύριο…
Το όραμα και οι σκοποί του Φορέα
Ο Φορέας Ιστορικής Έρευνας «Σπάρτη 2034» ιδρύθηκε τον Απρίλιο του 2023, ως προσωπικό όραμα του ιστορικού-ερευνητή Νίκου Ι. Καρμοίρη. Η επίσημη έναρξη της λειτουργίας του πραγματοποιήθηκε στις 30 Ιανουαρίου 2024, εγκαινιάζοντας μια νέα οργανωμένη προσπάθεια για τη συστηματική έρευνα της τοπικής ιστορίας. Κεντρικός σκοπός είναι η συγκέντρωση και αξιοποίηση της πληροφορίας, η ενίσχυση της γνώσης και η διαφύλαξη της συλλογικής μνήμης, αναδεικνύοντας όψεις της εξελικτικής πορείας της νέας Σπάρτης και της ευρύτερης Λακεδαίμονος σε κοινωνικό, πολιτικό, αρχιτεκτονικό, αθλητικό, πολιτισμικό και λαογραφικό επίπεδο.
Για την επίτευξη αυτού του οράματος, ο Φορέας έχει θέσει μια σειρά από επιστημονικούς πυλώνες, όπως η υλοποίηση ερευνητικών προγραμμάτων, η διοργάνωση συνεδρίων και ημερίδων, η έκδοση βιβλίων και μελετών, η καταγραφή προφορικών μαρτυριών, η δημιουργία ψηφιακού αποθετηρίου και η σύναψη στρατηγικών συνεργασιών με πανεπιστημιακά ιδρύματα.
Όπως έχει επισημάνει ο ιδρυτής του, η «Σπάρτη 2034» δεν αποσκοπεί να υποκαταστήσει τους υφιστάμενους θεσμικούς φορείς μελέτης της τοπικής ιστορίας. Αντιθέτως, επιδιώκει να λειτουργήσει επικουρικά στο έργο τους, συμβάλλοντας στην ανάδειξη της σύγχρονης ιστορίας της πόλης. Οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να ενημερωθούν αναλυτικά για τους σκοπούς και τις δράσεις του Φορέα μέσα από την επίσημη ιστοσελίδα του: sparti2034.gr.
Ο Παναγιώτης Κρεββατάς κεντρική μορφή
της εναρκτήριας (Α’) Επιστημονικής Ημερίδας
Η πρώτη δημόσια δράση του Φορέα, στις 30 Μαρτίου 2024, επικεντρώθηκε στην ανάδειξη της παραγνωρισμένης μορφής του αγωνιστή του 1821, Παν. Κρεββατά. Η επιστημονική ημερίδα με θέμα «Ο ρόλος και η συμβολή του Παναγιώτη Κρεββατά στην Επανάσταση» διεξήχθη στο Διοικητήριο Λακωνίας, παρουσία περισσότερων από 250 ατόμων και με ταυτόχρονη διαδικτυακή παρακολούθηση από 300 επιπλέον συμμετέχοντες. Μέσα από τις επιστημονικές εισηγήσεις, φωτίστηκε η εποχή, ο βίος, η στρατιωτική και πολιτική δράση, καθώς και τα σωζόμενα κειμήλια του προεστού του Μυστρά. Αξιοσημείωτο ήταν πως η εκδήλωση περιελάμβανε διερμηνεία στην Ελληνική Νοηματική Γλώσσα, εισάγοντας τη συγκεκριμένη πρακτική συμπερίληψης στις επιστημονικές διοργανώσεις της Λακωνίας.
Οι εργασίες της ημερίδας αποτυπώθηκαν λίγους μήνες αργότερα σε έναν τόμο πρακτικών 160 σελίδων, ο οποίος εκδόθηκε με την υποστήριξη του Υπουργείου Πολιτισμού και της Βουλής των Ελλήνων. Η έκδοση παρουσιάστηκε τον Μάρτιο του 2025 σε Αθήνα και Σπάρτη και διατίθεται δωρεάν. Επιπλέον, αντίτυπα εστάλησαν σε εθνικές, δημόσιες και ιδιωτικές βιβλιοθήκες, ερευνητικά κέντρα και πανεπιστημιακά ιδρύματα, με στόχο τον εμπλουτισμό των συλλογών τους και την απρόσκοπτη πρόσβαση ερευνητών και φοιτητών στο ιστορικό υλικό.
Τα αρχεία στο επίκεντρο
τού Α’ Επιστημονικού Συνεδρίου
Συνεχίζοντας δυναμικά τη δραστηριότητά του, ο Φορέας διοργάνωσε το διήμερο 21 και 22 Ιουνίου 2025 το Α’ Επιστημονικό Συνέδριο στον Μυστρά, με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Αρχείων. Με κεντρικό θέμα τη «Διάσωση και ψηφιοποίηση τεκμηρίων και αρχειακών συλλογών. Διερεύνηση τρόπων ανάδειξης του αρχειακού πλούτου της σύγχρονης Σπάρτης», το συνέδριο ανέπτυξε τις εργασίες του σε έξι εξειδικευμένες συνεδρίες, καταγράφηκε δε ως ένα από τα πλέον άρτια οργανωμένα συνέδρια στην Ελλάδα.
Η συμμετοχή υπήρξε ευρεία, καθώς επιστήμονες από διαφορετικούς χώρους (αρχειονόμοι, ιστορικοί, συντηρητές χαρτιού κ.ά.) από όλη τη χώρα είχαν την ευκαιρία να ανταλλάξουν απόψεις γύρω από ζητήματα προστασίας, ψηφιοποίησης και αξιοποίησης των αρχειακών συλλογών. Το βαθύτερο νόημα των διήμερων εργασιών συμπυκνώθηκε στη χαρακτηριστική αποστροφή του 92χρονου ερευνητή Μηνά Αναστασάκη, ο οποίος σημείωσε: «Στα αρχεία και τις συλλογές ακουμπάει η Ελλάδα. Μπράβο σε εσάς που περιποιείστε και φροντίζετε τα αρχεία».
Εντυπωσιακή συμμετοχή κορυφαίων επιστημονικών φορέων
Ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά της έως τώρα πορείας του Φορέα αποτελεί η ευρεία σύμπραξη με την επιστημονική και ακαδημαϊκή κοινότητα. Στις δράσεις του έχουν συμμετάσχει ενεργά κεντρικοί θεσμικοί οργανισμοί, ανάμεσα στους οποίους συγκαταλέγονται η Βιβλιοθήκη της Βουλής των Ελλήνων, η Εθνική Βιβλιοθήκη, τα Γενικά Αρχεία του Κράτους, το Εθνικό Ιστορικό Μουσείο, τα Ιστορικά Αρχεία οργανισμών και μέσων ενημέρωσης (ΕΡΤ, Alpha Bank, ΔΕΗ, Εκκλησία της Ελλάδος, «Το Βήμα» & «Τα Νέα», «Η Καθημερινή»), το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών και Μελετών «Ελευθέριος Κ. Βενιζέλος», καθώς και οι υπηρεσίες ιστορίας των Ενόπλων Δυνάμεων και του Υπουργείου Εξωτερικών.
Αντίστοιχα διευρυμένη είναι και η πανεπιστημιακή εκπροσώπηση, με ιδρύματα όπως το ΕΚΠΑ, το Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου, το Πανεπιστήμιο Κρήτης, το Διεθνές Πανεπιστήμιο της Ελλάδος και το Πανεπιστήμιο Πειραιώς, γεγονός που αποτυπώνει τον επιστημονικό προσανατολισμό των διοργανώσεων.
Παράλληλα, στις δράσεις του Φορέα έχουν συμβάλει πανεπιστημιακοί, ερευνητές και ειδικοί επιστήμονες, όπως ενδεικτικά οι Μ. Μελετόπουλος, Αθ. Φωτόπουλος, Γ. Τσουλόγιαννης, Άν. Κάνδια, Θ. Χρήστου, Άγ. Συρίγος, Ευ. Θεοδώρου, Αγ. Καραπάνου, Β. Μηνακάκης, Στ. Βαμιεδάκης, Εμ. Γαρουφάλλου, Δ. Βέργαδος κ.ά. Αξίζει να σημειωθεί πως η δραστηριότητα του Φορέα αναγνωρίστηκε από την αρχειακή κοινότητα, όταν τον Μάρτιο του 2026 έγινε δεκτός ως μέλος της Ελληνικής Αρχειακής Εταιρείας.
Ισχυρή θεσμική στήριξη
Η σοβαρότητα και η επιστημονική προσέγγιση του Φορέα «Σπάρτη 2034» αντανακλώνται στην αμέριστη θεσμική υποστήριξη που λαμβάνει. Οι δράσεις του τελούν υπό την αιγίδα κεντρικών πολιτειακών θεσμών, όπως η Βουλή των Ελλήνων, το Υπουργείο Πολιτισμού, το Υπουργείο Παιδείας, το Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης, το Υπουργείο Εσωτερικών και η Ένωση Περιφερειών Ελλάδας. Ταυτόχρονα, σε αυτοδιοικητικό επίπεδο, η Περιφέρεια Πελοποννήσου και ο Δήμος Σπάρτης στέκονται σταθεροί αρωγοί της προσπάθειας.
Η ανεκτίμητη δωρεά Γάββαρη
Η αποστολή του Φορέα ενισχύθηκε σημαντικά στις 9 Μαΐου 2026 με την υπογραφή ιδιωτικού συμφωνητικού, μέσω του οποίου επικυρώθηκε η πρόθεση δωρεάς της ιδιωτικής συλλογής του συλλέκτη Γεωργίου Γάββαρη. Πρόκειται για ένα ιδιαίτερα σημαντικό αρχείο, το οποίο περιλαμβάνει περισσότερους από 300 τίτλους βιβλίων λακωνικής θεματολογίας, 200 ιστορικές καρτ ποστάλ της Σπάρτης και περίπου 80 τίτλους τοπικών εφημερίδων. Η πρωτοβουλία διασφαλίζει ότι η συλλεκτική προσπάθεια δεκαετιών του κ. Γάββαρη θα αποτελέσει πλέον κοινό κτήμα της τοπικής κοινωνίας. Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, η συλλογή προορίζεται να αποτελέσει τον κεντρικό πυρήνα για τη δημιουργία μιας θεματικής Βιβλιοθήκης Νεότερης και Σύγχρονης Ιστορίας – Πολιτισμικού Κέντρου εντός της Σπάρτης.
Προς αναζήτηση στέγης…
Βασική προϋπόθεση του δωρητή για την παραχώρηση της συλλογής αποτελεί, ωστόσο, η εξεύρεση και διαμόρφωση ενός κατάλληλου φυσικού χώρου, ο οποίος θα τη φιλοξενήσει, ώστε να τεθεί στη διάθεση των ερευνητών. Προς αυτή την κατεύθυνση, ο Φορέας απευθύνει ανοιχτή πρόσκληση συνεργασίας προς την Τοπική Αυτοδιοίκηση και τον ιδιωτικό τομέα, επιδιώκοντας τη δημιουργία μίας νέας εστίας μελέτης και πολιτισμού.
Το «Ψηφιακό Αρχείο Σύγχρονης Σπάρτης»
Ένας από τους βασικούς στόχους του Φορέα είναι η δημιουργία του «Ψηφιακού Αρχείου Σύγχρονης Σπάρτης», πρόταση η οποία παρουσιάστηκε αναλυτικά στο πλαίσιο του Α’ Επιστημονικού Συνεδρίου. Ο σχεδιασμός προβλέπει τη συγκρότηση μιας ανοιχτής βάσης δεδομένων –ενός σύγχρονου ψηφιακού αποθετηρίου και ευρετηρίου– η οποία θα συγκεντρώνει, θα διασυνδέει και θα καθιστά προσβάσιμα στο ευρύ κοινό έγγραφα, μελέτες και τεκμήρια που αφορούν τη σύγχρονη ζωή της πόλης. Κατά τη διάρκεια της παρουσίασης, επιδείχθηκε μια λειτουργική δοκιμαστική έκδοση (demo), αποτυπώνοντας στην πράξη τις δυνατότητες και τον τρόπο λειτουργίας του εγχειρήματος. Στόχος είναι η πλατφόρμα να λειτουργήσει ως ψηφιακή πύλη διασύνδεσης μεταξύ τοπικών και εθνικών αρχειακών φορέων, προάγοντας τη συνεργασία προς όφελος της τοπικής ιστορίας.
Η προσεχής δράση του Φορέα
Η επόμενη δράση του Φορέα έχει προγραμματιστεί για το ερχόμενο Σάββατο, 24 Οκτωβρίου. Πρόκειται για τη Β’ Επιστημονική Ημερίδα Ιστορίας με τίτλο: «Αθήνα - Σπάρτη: 200 Χρόνια Βίοι Παράλληλοι». Η επιστημονική συνάντηση λαμβάνει ως ιστορική αφετηρία το κοινό έτος αναφοράς των δύο πόλεων, καθώς το 1834, βάσει βασιλικών διαταγμάτων, η μεν Αθήνα ανακηρύχθηκε πρωτεύουσα του νεοσύστατου κράτους, η δε Σπάρτη επανιδρύθηκε. Στο πλαίσιο των εργασιών της, η ημερίδα θα ιχνηλατήσει τις συγκλίνουσες και αποκλίνουσες πορείες τους, εμβαθύνοντας στον νεοκλασικισμό, τον αρχιτεκτονικό σχεδιασμό και την εξέλιξη των μουσειακών χώρων. Παράλληλα, θα αναλυθεί ο τρόπος με τον οποίο το αρχαίο δίπολο των δύο πόλεων λειτούργησε ως ισχυρό σύμβολο για τη συγκρότηση της εθνικής και αστικής ταυτότητας στο νέο ελληνικό κράτος.
| Από την εβδομαδιαία έντυπη έκδοση «Λακωνικός Τύπος Plus+»
> Κυκλοφορεί κάθε Δευτέρα στα περίπτερα και στην πόρτα σας.
