Η Εθνική Επέτειος της 28ης Οκτωβρίου και η ανάγκη για Εθνική Ενότητα όλων των Ελλήνων σε μια εποχή ταχύτατων γεωπολιτικών και στρατηγικών αλλαγών οδηγεί κάθε χρόνο σε μια έξαρση πατριωτισμού και εξωραϊσμού μιας ιστορικής περιόδου της πατρίδας μας που έχει σελίδες τιμής και δόξας, αλλά και σκοτεινές σελίδες που αποσιωπούνται εντέχνως ενώ απ’ αυτές θα μπορούσαμε να διδαχτούμε και να καταργήσουμε τα λεγόμενα «εθνικά ελαττώματά μας» που τόσο κακό έχουν κάνει στον τόπο και το λαό μας.
Δεν είναι τυχαίο που την 28η Οκτωβρίου γιορτάζουμε την αρχή του πολέμου κι αποφεύγουμε να αναφερθούμε στα δύσκολα χρόνια της ξενικής κατοχής, στο φευγιό της τότε πολιτικής και πολιτειακής ηγεσίας, που ζήτησε καταφύγιο στην Αίγυπτο κι άφησε το λαό ακέφαλο, στη μεγαλειώδη αντίσταση των απλών Ελλήνων και στη σιχαμερή προδοσία των γερμανόφιλων και των άπληστων μαυραγοριτών, που πλούτισαν πουλώντας λίγο φαΐ στους πεινασμένους! Αλήθεια πολέμησαν όλοι τους κατακτητές; Τα ιστορικά ντοκουμέντα μιλάνε.
Ας ξεκινήσουμε πρώτα από τον όρκο που έδιναν όσοι εντάσσονταν στον ΕΛΑΣ (Ελληνικός Λαϊκός Απελευθερωτικός Στρατός), το στρατιωτικό σκέλος του ΕΑΜ (Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο):
Ο επίσημος «Όρκος του Ελασίτη», καθιερωμένος με απόφαση της ΠΕΕΑ (Πολιτική Επιτροπή Εθνικής Απελευθέρωσης) - "Κυβέρνησης του Βουνού", το 1944:
«Ορκίζομαι ότι θα αγωνιστώ έως την τελευταία σταγόνα του αίματός μου για την πλήρη απελευθέρωση, ακεραιότητα και ανεξαρτησία της πατρίδας, για την περιφρούρηση των συμφερόντων του ελληνικού λαού και την αποκατάσταση και κατοχύρωση των κυριαρχικών δικαιωμάτων του. Για τον σκοπό αυτό θα υπακούω στις πράξεις και αποφάσεις της ΠΕΕΑ και θα εκτελώ ευσυνείδητα και πειθαρχικά τις εντολές και οδηγίες των ανωτέρων μου και θα αποφεύγω κάθε πράξη που θα με ατιμάζει σαν άτομο και σαν αγωνιστή του ελληνικού λαού».
(Από τα βιβλία: Σπύρου Κωτσάκη «Εισφορά», σελ. 189, και «Στ' άρματα, στ' άρματα», σελ. 157).
Οι Γερμανοί Ναζί κατακτητές και οι Φασίστες Ιταλοί γνώριζαν ότι για να κρατήσουν υποταγμένο έναν ατίθασο λαό όπως οι Έλληνες θα έπρεπε να καλλιεργήσουν την κοινωνική διαίρεση, αξιοποιώντας την φοβική αντίθεση κομμουνισμός – αντικομμουνισμός κι αναζητώντας πρόθυμους συνεργάτες από τη συντηρητική δεξιά παράταξη, που ένα τμήμα της δεν έδινε σημασία στην ανυπόφορη ξενική κατοχή, αλλά στο ενδεχόμενο μεταπολεμικά να κυριαρχήσουν οι κομμουνιστές!
Έτσι, το 1943-44 η προδοτική κυβέρνηση του Κουίσλιγκ Ιωάννη Ράλλη συνεργάστηκε με τις κατοχικές αρχές για τη συγκρότηση ένοπλων τμημάτων «εθνικοφρόνων- αντικομμουνιστών» με την ονομασία «Τάγματα Ασφαλείας» ή «Τάγματα Ευζώνων» για την καταπολέμηση του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ. Σκοπός της δημιουργίας τους, σύμφωνα με τον τότε γερμανό στρατιωτικό διοικητή της Ελλάδος Αλεξάντερ Λέερ, ήταν «η εξοικονόμηση γερμανικού αίματος» και γι’ αυτό έπρεπε: «να χρησιμοποιηθεί πλήρως η αντικομμουνιστική μερίδα του ελληνικού λαού, για να εκδηλωθεί φανερά και να εξαναγκαστεί σε απροκάλυπτη εχθρότητα κατά της κομμουνιστικής μερίδας». Η διεύρυνση, με άλλα λόγια, των κατά τόπους συμμαχιών του κατοχικού μηχανισμού και η μετατροπή του πολέμου κατά της Αντίστασης σε εμφύλιο.
Το εγχείρημα υλοποιήθηκε με την συγκρότηση παραστρατιωτικών ομάδων σε δύο μορφές:
Εννέα (9) Ευζωνικά τάγματα οργανωμένα από την δoσιλογική κυβέρνηση Ράλλη, συνολικής δύναμης 5.725 ανδρών
Είκοσι δύο (22) εθελοντικά τάγματα, αυτοτελώς συγκροτημένα, συνολικής δύναμης 16.625 ανδρών.
Γενικός προϊστάμενος ήταν ο αντιστράτηγος των Waffen SS, Βάλτερ Σιμάνα. Στον ίδιο το Σιμάνα οφείλουμε και τον τελικό απολογισμό της δράσης των Ταγμάτων Ασφαλείας, λίγο μετά την αποχώρηση των Γερμανών από την Ελλάδα. Σε αναφορά του προς το Γενικό Επιτελείο των SS (2-11-1944), εκτιμά ότι τα μεν εθελοντικά τάγματα «ήταν πολύτιμες βοηθητικές μονάδες στην ενεργή καταπολέμηση των συμμοριών» από τη Βέρμαχτ, τα δε ευζωνικά τμήματα «πολέμησαν τον Κομμουνισμό και τις συμμορίες του ΕΛΑΣ με αξιοσημείωτη επιτυχία». Την εκτίμησή του θα συμμεριστεί, στην υπηρεσιακή του απάντηση την 10-11-1944 και ο αρχηγός των SS, Χάϊνριχ Χίμλερ με το εξής τηλεγράφημα:
«Σας εκφράζω τα συγχαρητήριά μου, επειδή κατορθώσατε να οργανώσετε τα υγιή και νομοταγή στοιχεία του Ελληνικού λαού στα τμήματα των Ελλήνων εθελοντών καθώς και των Ευζώνων, και να τα οδηγήσετε σε άψογη συνεργασία με τα δικά μας γερμανικά τμήματα στον αγώνα κατά των μπολσεβίκων συνωμοτών μέχρι την τελευταία μέρα».
Οι άντρες των Ταγμάτων Ασφαλείας αποτελούσαν τα κατακάθια της τότε Ελληνικής κοινωνίας. Βαρυποινίτες κατάδικοι και υπόδικοι, μαυραγορίτες, φανατικοί αντικομμουνιστές, βασανιστές της Μεταξικής περιόδου συγκρότησαν ομάδες εφόδου εφοδιασμένες με αμιγή Γερμανικό οπλισμό έχοντας στόχο την ΕΑΜική αντίσταση.
Το τραγικό είναι πως ένα τμήμα του αστικού πολιτικού κόσμου επέλεξε το δρόμο της ανοιχτής συνεργασίας με τους κατακτητές. ‘Ησαν οι γνωστοί Κουϊσλινγκ που σχημάτισαν τις κατοχικές κυβερνήσεις υπό τους Τσολάκογλου, Κορυζή, Λογοθετόπουλο και Ιωάννη Ράλλη. Με την αναίσχυντη συνεργασία αυτών των προδοτικών κυβερνήσεων και των Ναζί Γερμανών σχηματίστηκαν τα φασιστικά κόμματα «Εθνικοσοσιαλιστικό Κόμμα Ελλάδας», «Εθνική Σοσιαλιστική Πατριωτική Οργάνωσις» (ΕΣΠΟ), και «Οργάνωσις Εθνικών Δυνάμεων Ελλάδος» (ΟΕΔΕ).
Όπως ήταν αναμενόμενο, οι ταγματασφαλίτες ταυτίστηκαν με την πιο σκοτεινή πλευρά της δράσης των κατοχικών στρατευμάτων: Μπλόκα, κάψιμο χωριών, μαζικές εκτελέσεις αμάχων. Συχνά μάλιστα αποδείχθηκαν βασιλικότεροι του βασιλέως κατηγορώντας λ. χ. τους εκπροσώπους του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού σαν «τροφοδότες των συμμοριτών» ή διαμαρτυρόμενοι για την «επιείκεια» των Γερμανών απέναντι στους αιχμάλωτους «κομμουνιστές»!
Οι ταγματασφαλίτες, αφού ντύθηκαν τη γερμανική στολή και προσκύνησαν τη σβάστικα του Χίτλερ ορκίστηκαν πάνω στα όπλα που πήραν πως δεν θα στραφούν κατά των κατακτητών, παρά μόνον κατά εκείνων που ενεργούν κατά των στρατευμάτων κατοχής, δηλαδή κατά των Ελλήνων Αντιστασιακών. Με τον τρόπο αυτό κουρέλιασαν και ποδοπάτησαν κάθε ιερό και όσιο σύμβολο του ελληνικού λαού.
Η εικόνα που αποτυπώθηκε στη συλλογική μνήμη των Ελλήνων για τα Τάγματα Ασφαλείας ήταν τέτοια, ώστε η Πολιτεία ουδέποτε τόλμησε να προχωρήσει στην επίσημη πολιτική αποκατάστασή τους. Μολονότι τα επιζήσαντα στελέχη τους τιμήθηκαν ποικιλότροπα από το μεταπολεμικό κράτος των εθνικοφρόνων, αυτό έγινε με κάθε δυνατή διακριτικότητα.
Να ποιος ήταν ο όρκος που έδιναν οι ταγματασφαλίτες:
«Ορκίζομαι εις τον Θεόν τον άγιον τούτον όρκον, ότι θα υπακούω απολύτως εις τας διαταγάς του ανωτάτου αρχηγού του γερμανικού στρατού Αδόλφου Χίτλερ.
Θα εκτελώ πιστώς απάσας τας ανατεθησομένας μοι υπηρεσίας και θα υπακούω άνευ όρων εις τας διαταγάς των ανωτέρων μου.
Γνωρίζω καλώς ότι διά μιαν αντίρρησιν εναντίον των υποχρεώσεών μου, τας οποίας διά του παρόντος αναλαμβάνω, θέλω τιμωρηθή παρά των γερμανικών στρατιωτικών νόμων».
(Από το βιβλίο του Ηλία Παπαστεργιόπουλου «Ο Μωριάς στα όπλα»)
Οι γερμανόφιλοι ταγματασφαλίτες μετά την αποτυχημένη απόπειρα δολοφονίας του Αδόλφου Χίτλερ με βόμβα στις 20 Ιουλίου 1944 (γνωστή ως «Επιχείρηση Βαλκυρία»), ο συνταγματάρχης Διονύσιος Παπαδόγγονας, επικεφαλής των Ταγμάτων Ασφαλείας Πελοποννήσου, απέστειλε στον Χίτλερ το εξής συγχαρητήριο τηλεγράφημα:
«Οι 5.000 αξιωματικοί και άντρες των Ελληνικών εθελοντικών τμημάτων της Πελοποννήσου με το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού όπισθεν αυτών, εκφράζουν την βαθύτατη αγανάκτισή των δια την εναντίον σας απόπειρα σχεδιασθείσαν και επιχειρηθείσαν υπό υποκειμένων τα οποία δεν ήθελον να αναγνωρίσουν την αναγκαιότητα του αγώνος κατά του Κομμουνισμού και των πλουτοκρατών συνεργατών του.
Εκφράζουν την χαράν των δια την θαυμαστήν διάσωσή σας και κλίνουν με ευγνωμοσύνη το γόνυ ενώπιον του παντοδύναμου Θεού, όστις ήπλωσεν προσταευτική χείρα επάνω εις την ζωή σας, δια να διαφυλάξει εις το Γερμανικό έθνος και εις την εν αγώνι κατά της κομμουνιστικής πανώλης Ηνωμένην Ευρώπην. Διά τους Ελληνας εθελοντάς της Πελοποννήσου η ένδειξη αυτή είναι μία παρόρμησις, όπως συνεχίσουν δι όλων των δυνάμεων μέχρις εσχάτων τον αγώνα κατά των ξένων προς την χώραν Μπολσεβικών ορδών εν Ελλάδι.
Από της ιεράς γής της αρχαίας Σπάρτης εκ της οποίας προήλθε η δραξ των ηρώων του Λεωνίδου η οποία έσωσεν την Ευρωπαϊκόν πολιτισμόν, υψούται η προσευχή μας: Κύριε, διαφύλασσε τον Φύρερ»!
Στις 13 Αυγούστου 1944, δημοσιοποιήθηκε η απάντηση του Χάινριχ Χίμλερ εκ μέρους του Χίτλερ, ο οποίος ευχαρίστησε τον Παπαδόγκωνα και εξέφρασε την αναγνώρισή του για τον αγώνα των ελληνικών τμημάτων. Η ναζιστική ηγεσία υποσχέθηκε επιπλέον οπλισμό στα Τάγματα Ασφαλείας, καταδεικνύοντας την απόλυτη ιδεολογική και στρατιωτική ευθυγράμμισή τους με τις δυνάμεις Κατοχής λίγο πριν από την αποχώρηση της Βέρμαχτ.
Είναι χαρακτηριστική εξάλλου η εμπαθής απάνθρωπη στάση και απάντηση του Λεωνίδα Βρεττάκου, που ήταν διοικητής του κατοχικού τάγματος «ΛΕΩΝΙΔΑΣ», όταν έγιναν ενέργειες από τον τραγικό πατέρα Δημήτρη Τζιβανόπουλο για τη σωτηρία των τεσσάρων παιδιών του, που είχαν συλληφθεί και κρατούνταν στις φυλακές Τριπόλεως. Ο δύστυχος πατέρας στράφηκε στις γερμανικές αρχές, υποβάλλοντας αιτήσεις και έγγραφα για να επιτύχει την αποφυλάκιση και τη σωτηρία τους, αλλά οι Γερμανοί πριν αποφασίσουν ζήτησαν τη γνωμάτευση των τοπικών Ταγμάτων Ασφαλείας, δηλαδή του Βρεττάκου. Ο Βρεττάκος απέρριψε κάθε ενδεχόμενο χάρης! Κι έτσι τα τέσσερα Τζιβανοπουλάκια εκτελέστηκαν υπέρ πατρίδος στις 26 Νοεμβρίου 1943 στο Μονοδέντρι!
Υπάρχει καταγεγραμμένη μια ανεπίσημη ιστορική πληροφορία για την προσφορά γλυκών από επιφανείς οικογένειες (ή «μεγαλοκυρίες») της Σπάρτης στον Γερμανό διοικητή για την εκτέλεση των 118 πατριωτών Σπαρτιατών στο Μονοδέντρι. Λέγεται ότι κάποιος δικηγόρος της Σπάρτης που γνώριζε γερμανικά , επισκέφτηκε λίγο πριν από την εκτέλεση το Γερμανό διοικητή για να ζητήσει την απελευθέρωση συγγενικού του προσώπου κι αυτός άνοιξε μια πόρτα του γραφείου του και του έδειξε ένα δίσκο γεμάτο γλυκά και του είπε: «Τα βλέπεις αυτά τα γλυκά, αγαπητέ μου; Μας τα έστειλαν επιφανείς οικογένειες της Σπάρτης, για να μας ευχαριστήσουν για τις συλλήψεις που κάναμε. Πώς είναι, λοιπόν, δυνατόν να ελευθερωθεί κάποιος απ' αυτούς;».
Τα Τάγματα Ασφαλείας συμμετείχαν ενεργά σε δεκάδες αιματηρές εκκαθαριστικές επιχειρήσεις, μπλόκα και μαζικές εκτελέσεις Ελλήνων πολιτών και αντιστασιακών, δρώντας ως συνεργάτες των ναζιστικών δυνάμεων κατοχής.
Οι πιο γνωστές και πολύνεκρες περιπτώσεις εκτελέσεων και μαζικών εγκλημάτων στις οποίες έλαβαν μέρος περιλαμβάνουν:
Τα μπλόκα στην Αθήνα
- Το Μπλόκο της Κοκκινιάς (17 Αυγούστου 1944): Τα Τάγματα Ασφαλείας, υπό την ηγεσία των Ιωάννη Πλυτζανόπουλου και Γεωργίου Σγούρου, περικύκλωσαν την Κοκκινιά μαζί με τους Γερμανούς. Με τη βοήθεια κουκουλοφόρων δοσιλόγων, έγινε διαλογή εκατοντάδων Ελλήνων, εκ των οποίων περίπου 150 με 200 άτομα εκτελέστηκαν επιτόπου στη «Μάντρα της Κοκκινιάς», ενώ χιλιάδες άλλοι στάλθηκαν στο στρατόπεδο Χαϊδαρίου και στη Γερμανία.
- Το Μπλόκο του Βύρωνα και της Καισαριανής: Παρόμοιες επιχειρήσεις τρομοκρατίας και μαζικών εκτελέσεων αμάχων και μελών του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ στο πλαίσιο των γερμανικών αντιποίνων.
- Το Μπλόκο του Καλαμακίου: Εκτελέσεις πολιτών ως αντίποινα για σαμποτάζ των αντιστασιακών οργανώσεων.
Οι εκκαθαριστικές επιχειρήσεις στην Πελοπόννησο
Η Πελοπόννησος υπήρξε το κύριο προπύργιο των Ταγμάτων Ασφαλείας (υπό την ηγεσία του Διονυσίου Παπαδόγγονα). Εκεί, η δράση τους πήρε τη μορφή ολοκληρωτικού πολέμου κατά της υπαίθρου.
- Η Σφαγή των Καλαβρύτων (Δεκέμβριος 1943): Αν και η μαζική εκτέλεση του ανδρικού πληθυσμού έγινε από τη γερμανική 117η Μεραρχία Καταδρομών, τμήματα των Ταγμάτων Ασφαλείας συμμετείχαν στις προπαρασκευαστικές εκκαθαριστικές επιχειρήσεις («Επιχείρηση Καλάβρυτα») στην ευρύτερη περιοχή, βοηθώντας στον εντοπισμό και τη συγκέντρωση των θυμάτων.
- Οι Εκτελέσεις στην Τρίπολη (Στρατόπεδο Αγίου Αθανασίου): Τα Τάγματα Ασφαλείας της Τρίπολης προχώρησαν σε επανειλημμένες εκτελέσεις κρατουμένων αντιστασιακών ως αντίποινα για τις ενέργειες του ΕΛΑΣ στην Αρκαδία.
- Οι Σφαγές στη Λακωνία και τη Μεσσηνία: Κατά τις γερμανικές εκκαθαριστικές επιχειρήσεις του 1944, τα τοπικά Τάγματα Ασφαλείας συμμετείχαν σε εκτελέσεις αμάχων στα χωριά του Ταϋγέτου και της Μάνης.
Η Βόρεια Ελλάδα και τα φονικά μπλόκα
Στη Μακεδονία έδρασαν ιδιαίτερα σκληρά δωσιλογικά σώματα, όπως το «Σώμα Κυνηγών» του Αντώνη Δάγκουλα (Δαγκουλαίοι) και οι άνδρες του Γεωργίου Πούλου (Poulos Verband).
- Τα Μπλόκα της Θεσσαλονίκης (1944): Ο Δάγκουλας και οι άνδρες του αιματοκύλισαν προσφυγικές γειτονιές της Θεσσαλονίκης, όπως η Νέα Ευκαρπία, η Καλαμαριά και η Κάτω Τούμπα. Προχώρησαν σε άγριες δολοφονίες, βασανιστήρια και δημόσιες εκτελέσεις Ελλήνων με την κατηγορία ότι βοηθούσαν την Αντίσταση.
- Η Σφαγή του Χορτιάτη (2 Σεπτεμβρίου 1944): Το σώμα του διαβόητου Φριτς Σούμπερτ (Jagdkommando Schubert), που αποτελούνταν από Έλληνες δωσίλογους, μαζί με γερμανικές δυνάμεις, εκτέλεσε και έκαψε ζωντανούς 149 Έλληνες (ανάμεσά τους πολλές γυναίκες και παιδιά) στον Χορτιάτη.
- Η Σφαγή του Γιαννιτσών (14 Σεπτεμβρίου 1944): Οι άνδρες του Γεωργίου Πούλου, σε συνεργασία με τις γερμανικές αρχές, εκτέλεσαν περίπου 120 πολίτες στα Γιαννιτσά.
Οι εκτελέσεις στην Εύβοια και τη Στερεά Ελλάδα
- Το Μπλόκο της Χαλκίδας: Τα τοπικά Τάγματα Ασφαλείας συμμετείχαν ενεργά σε συλλήψεις και εκτελέσεις πατριωτών στην Εύβοια, λειτουργώντας ως συμπληρωματική δύναμη των Ες-Ες (SS).
- Επιχειρήσεις στη Φθιώτιδα: Συμμετοχή σε εκτελέσεις αμάχων και κάψιμο χωριών που θεωρούνταν «τροφοδότες» των ανταρτών του ΕΛΑΣ.
Ανώτατη Ηγεσία (Κεντρική)
Κι επειδή την Ιστορία την γράφουν τα πρόσωπα, ιδού ποιοι ήσαν οι εθνοπροδότες, που συνεργάστηκαν με τους Γερμανούς κατακτητές, ιδρύοντας και λειτουργώντας τα εγκληματικά Τάγματα Ασφαλείας:
Κεντρική διοίκηση
- Ιωάννης Ράλλης: Δωσίλογος Πρωθυπουργός που υπέγραψε την ίδρυσή τους (Νόμος 260/1943).
- Βασίλειος Ντερτιλής: Συνταγματάρχης και γενικός διοικητής των ευζωνικών Ταγμάτων Ασφαλείας (διαδέχθηκε άλλους προσωρινούς διοικητές).
- Γεώργιος Πλυτζανόπουλος: Συνταγματάρχης, επικεφαλής του 1ου Συντάγματος Ευζώνων Αθηνών.
- Δημοσθένης Διαλέτης: Πρώτος διοικητής του 1ου Τάγματος Ευζώνων (Μάιος 1943).
Επικεφαλής ανά περιοχή
Πελοπόννησος:
Διονύσιος Παπαδόγγονας: Συνταγματάρχης, εκ των βασικών διοικητών και οργανωτών των Ταγμάτων Ασφαλείας Πελοποννήσου.
Λεωνίδας Βρεττάκος: Διοικητής τμήματος/τάγματος στην Πελοπόννησο (π.χ. περιοχή Λακωνίας).
Τοπικοί διοικητές υπήρχαν σε πόλεις-έδρες, όπως στην Πάτρα και στο Γύθειο.
Αθήνα & Αττικοβοιωτία:
Βασίλειος Ντερτιλής και Γεώργιος Πλυτζανόπουλος (1ο Σύνταγμα Ευζώνων Αθηνών).
Νικόλαος Μπουραντάς: Αστυνομικός διευθυντής, επικεφαλής του Μηχανοκίνητου Τάγματος της Αστυνομίας Πόλεων.
Αλέξανδρος Λάμπου: Διευθυντής της Ειδικής Ασφάλειας.
Κωνσταντίνος Γκίνος: Υποστράτηγος, Αρχηγός της Ελληνικής Βασιλικής Χωροφυλακής.
Στερεά Ελλάδα & Εύβοια:
Στρατηγός Παπαθανασόπουλος: Επικεφαλής επιχειρήσεων στην περιοχή της Εύβοιας (1944).
Μακεδονία (συναφή δωσιλογικά σώματα & ομάδες):
Γεώργιος Πούλος: Επικεφαλής του λεγόμενου «Εθνικού Ελληνικού Στρατού» (Πουλικοί).
Φριτς Σούμπερτ (Fritz Schubert): Επικεφαλής της διαβόητης «Ομάδας Σούμπερτ» (ειδικό τμήμα καταδίωξης με δράση σε Μακεδονία και Κρήτη).
Αντώνης Δάγκουλας: Επικεφαλής ένοπλης αντικομμουνιστικής/δωσιλογικής ομάδας στη Θεσσαλονίκη.
Τα ιστορικά ντοκουμέντα μιλάνε! Κι αποδεικνύουν με στοιχεία ποιοι ήσαν πατριώτες και πολέμησαν άφοβα τον εχθρό και ποιοι συνεργάστηκαν μαζί του χύνοντας αδελφικό αίμα. Σελίδες μαύρες που κρύβονται πίσω από την εορταστική μεγαλοστομία των ημερών. Κι όμως μέσα από αυτήν την οδυνηρή αλήθεια μπορούμε ως λαός να βγάλουμε τα πικρά διδάγματα και να πορευτούμε στο μέλλον χωρίς να επαναλάβουμε τα ίδια λάθη. Το είπε ο Εθνικός μας ποιητής Διονύσιος Σολωμός: «Το έθνος πρέπει να μάθει να θεωρεί εθνικόν ό,τι είναι αληθές»!
