Γράφει ο Κώστας Παπαϊωάννου, μέλος της Λ.Α.Σ.
Την 20ή Οκτωβρίου, η Λέσχη Ανάγνωσης Σπάρτης ασχολήθηκε με το βιβλίο της Τζόχα Αλχάρθι «Οι κόρες της σελήνης» (Διεθνές Βραβείο BOOKER 2019), σε μετάφραση της Ε. Καπετανάκη, απ’ τις εκδόσεις Gutenberg.
Η Τζόχα Αλχάρθι, συγγραφέας και Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Κλασικής Αραβικής Λογοτεχνίας στο πανεπιστήμιο Σουλτάν Καμπούς της Μουσκάτ, πρωτεύουσας του Ομάν, μας ξεναγεί, μέσα από τις ιλαροτραγικές ιστορίες τριών ηρωίδων και άλλων εννέα ατόμων που κινούνται δορυφορικά γύρω τους, στην ιστορία, τον Πολιτισμό και την κοινωνική διαστρωμάτωση, κάνοντας εκτεταμένες αναφορές στο παρελθόν, στο Παρόν και στο Μέλλον του Ομάν, ενός κρατιδίου στον Νοτιοανατολικό αντίποδα των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, με γειτνίαση με την Υεμένη στα Δυτικά, με τη Σαουδική Αραβία στον Βορρά και Ανατολικά με το στενό του Ορμούζ στον Περσικό κόλπο.1
Στο μυθιστόρημα «Οι κόρες της σελήνης», η συγγραφέας δεν ακολουθεί μια γραμμική χρονολογική αφήγηση. Μετακινείται ανάμεσα σε διαφορετικές γενιές, αναμνήσεις και χρονικές περιόδους. Επομένως, χρειάζεται να διακρίνουμε δύο πράγματα:
Το Παρελθόν: πρόσωπα και γεγονότα που ανήκουν στην παλαιότερη κοινωνία του Ομάν, με τις παραδοσιακές οικογενειακές ιεραρχίες και τη δουλεία. Από τους τρεις κεντρικούς ήρωες και τους υπόλοιπους εννέα δευτερεύοντες χαρακτήρες, ο Σουλεϊμάν, η Ζαρίφα και η Νατζίγια εκπροσωπούν την εποχή της δουλείας, της κοινωνικής ιεραρχίας, της εξάρτησης και των απαγορευμένων ερωτικών σχέσεων. Ο Αμπντάλα, ο Αζάν και η Σαλίμα συνδέουν τον παλιό κόσμο με τον νεότερο. Οι αναμνήσεις, οι επιλογές και οι οικογενειακές τους σχέσεις καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό τη ζωή των νεότερων.
Το Παρόν: τη νεότερη γενιά, η οποία βιώνει τις αλλαγές στην εκπαίδευση, στον γάμο, στην κοινωνική θέση και στην προσωπική ελευθερία. Η Μάγια, η Άσμα, η Χάουλα, ο Χάλιντ, ο Νάσερ και η Λάντον αντιμετωπίζουν τις αντιφάσεις μιας κοινωνίας που εκσυγχρονίζεται, χωρίς να έχει αποβάλει τις παλιές αντιλήψεις για τον γάμο, την οικογένεια και τη θέση της γυναίκας.
Με αυτά τα δεδομένα, μέσα σε μια κοινωνία που διαρκώς αλλάζει, η συγγραφέας τοποθετεί τους ήρωές της και θέτει ερωτηματικά σχετικά με την κατάκτηση της ατομικής ελευθερίας μέσα από την προσπάθεια των ανθρώπων να απελευθερωθούν από διαφορετικές μορφές εξάρτησης: την πατριαρχική εξουσία, την οικογενειακή επιβολή, τη συναισθηματική υποταγή, την καταπίεση και τη θυματοποίηση μέσα από τα κατάλοιπα που έχουν δημιουργήσει η οικογενειοκρατία και η δουλεία.
Στοιχείο σημαντικό του βιβλίου είναι ότι οι ήρωες δεν έχουν απλώς διαφορετικούς στόχους. Οι ήρωες κουβαλούν εντός τους ο ένας τη ζωή του άλλου: αυτή είναι και η βαθύτερη σύνδεση ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν του μυθιστορήματος. Ο Σουλεϊμάν διαμορφώνει τη ζωή του Αμπντάλα και της Ζαρίφα. Η Ζαρίφα επηρεάζει βαθιά την ψυχοσύνθεση του Αμπντάλα. Ο Αζάν και η Νατζίγια αποκαλύπτουν τη σύγκρουση ανάμεσα στον κοινωνικό ρόλο και την προσωπική επιθυμία. Η Σαλίμα μεταφέρει στις κόρες της τις αντιλήψεις και τις πληγές της δικής της εποχής. Οι τρεις κόρες εκφράζουν διαφορετικές προσπάθειες υπέρβασης αυτής της κληρονομιάς. Η Λάντον αποτελεί την επόμενη γενιά, με νέες δυνατότητες αλλά και με προβλήματα που δεν έχουν εξαφανιστεί.
Το μυθιστόρημα δεν μιλά απλώς για ανθρώπους που αναζητούν την ευτυχία. Μιλά για ανθρώπους που προσπαθούν να προσδιορίσουν ποιοι είναι μέσα σε έναν κόσμο που τους έχει ήδη αποδώσει συγκεκριμένους ρόλους. Το ερωτηματικό για τους ήρωες δεν είναι ότι δεν καταφέρνουν να αποκτήσουν αυτό που επιθυμούν, αλλά ότι μερικές φορές, ακόμη και όταν το αποκτούν, ανακαλύπτουν πως δεν είναι αυτό που πραγματικά χρειάζονταν.
Αυτό φαίνεται ιδιαίτερα στη Χάουλα, που περιμένει χρόνια τον Νάσερ, αλλά και στον Αμπντάλα, που παντρεύεται τη γυναίκα που αγαπά χωρίς να καταφέρνει να εξασφαλίσει την αγάπη της. Η συγγραφέας θέλει να μας δείξει επίσης ότι δεν υπάρχει ένας μοναδικός δρόμος προς την ελευθερία: οι τρεις αδελφές ακολουθούν διαφορετικούς δρόμους, αλλά καμία δεν μπορεί να εξασφαλίσει απόλυτα την ευτυχία της.
- Το Ομάν, στην ουσία ένα Αραβικό κρατίδιο από τότε που κυριάρχησαν οι αραβικές φυλές, ήταν Πορτογαλικό και αργότερα Βρετανικό προτεκτοράτο έως το 1971, από οπότε κυβερνάται από Σουλτάνο, με πολίτευμα την απόλυτη μοναρχία. Τον πληθυσμό αποτελούν κυρίως Μουσουλμάνοι σε μεγάλο ποσοστό, ενώ το υπόλοιπο ποσοστό αποτελούν ομάδες Ινδουιστών, Βουδιστών, Ζωροαστρών, Σιχ, Μπάχα και Χριστιανών. Ο τόπος είναι γνωστός από την αρχαιότητα ως η Λιβανοφόρος χώρα, λόγω των δέντρων που φύτρωναν στα βουνά, όπως και ως τόπος διεθνούς δουλεμπορίου. Μόλις το 1970 η δουλεία καταργήθηκε με νόμο! Από εξωτερικές πηγές παίρνουμε πληροφορίες ότι οι κάτοικοι του Ομάν απολαμβάνουν ένα καλό επίπεδο ζωής λόγω της εξόρυξης πετρελαίου, αν και το μέλλον διαγράφεται αβέβαιο με τα περιορισμένα αποθέματα πετρελαίου της χώρας. Άλλες πηγές εθνικού εισοδήματος, η γεωργία και η τοπική βιομηχανία, είναι σχετικά μικρές σε σύγκριση με το πετρέλαιο. Με την πτώση των τιμών του πετρελαίου το 1998, το Ομάν ξεκίνησε τον σχεδιασμό για τη διαφοροποίηση της οικονομίας του και έδωσε έμφαση σε άλλες μορφές βιομηχανίας, όπως τον τουρισμό και το φυσικό αέριο.
