Σε καθεστώς αβεβαιότητας παραμένει η επανεκκίνηση των ανασκαφικών εργασιών στον αρχαιολογικό χώρο του Αγίου Βασιλείου Ξηροκαμπίου, έναν από τους σημαντικότερους μυκηναϊκούς τόπους της χώρας. Η απάντηση του Υπουργείου Πολιτισμού σε σχετική κοινοβουλευτική ερώτηση της βουλευτού Λακωνίας Νάγιας Γρηγοράκου όχι μόνο δεν δίνει σαφές στίγμα για το μέλλον των ερευνών, αλλά αφήνει ανοιχτά κρίσιμα ζητήματα, προκαλώντας έντονο προβληματισμό.
Παρά τη σημασία του χώρου, ο οποίος έχει αποδώσει ευρήματα που τεκμηριώνουν την ύπαρξη ανακτορικού και διοικητικού κέντρου στη Λακωνία, η διαδικασία επανεκκίνησης των ανασκαφών φαίνεται να «κολλά» σε διοικητικά στάδια, χωρίς σαφές χρονοδιάγραμμα και χωρίς εμφανή πολιτική πρωτοβουλία.
Χωρίς δεσμεύσεις και με εκκρεμότητες
Σύμφωνα με την επίσημη απάντηση της υπουργού Λίνας Μενδώνη, η Εν Αθήναις Αρχαιολογική Εταιρεία υπέβαλε τον Δεκέμβριο του 2025 αίτημα για νέο πενταετές ερευνητικό πρόγραμμα (2026–2030). Ωστόσο, μέχρι σήμερα, ο σχετικός φάκελος βρίσκεται ακόμη υπό επεξεργασία από τις αρμόδιες υπηρεσίες, προκειμένου να εισαχθεί στο Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο για γνωμοδότηση.
Με απλά λόγια, η μοναδική «πρόοδος» που καταγράφεται είναι η συνέχιση μιας γραφειοκρατικής διαδικασίας, χωρίς καμία σαφή δέσμευση για το πότε, ή αν, θα γίνει επανεκκίνηση των ανασκαφών.
Η απουσία χρονοδιαγράμματος εντείνει την ανησυχία, καθώς πρόκειται για έναν χώρο με διεθνή επιστημονική σημασία. Παρά ταύτα, το Υπουργείο δεν φαίνεται να αναλαμβάνει ενεργό ρόλο στην επιτάχυνση των διαδικασιών, μεταθέτοντας ουσιαστικά την ευθύνη στον ερευνητικό φορέα.
Ερωτήματα για την προστασία
και τη διαχείριση του χώρου
Εξίσου ασαφής είναι και η εικόνα που δίνεται για την τρέχουσα κατάσταση του αρχαιολογικού χώρου. Το Υπουργείο περιορίζεται σε γενικές αναφορές περί «λήψης των απαραίτητων μέτρων ασφαλείας και προστασίας» στο τέλος κάθε ανασκαφικής περιόδου, χωρίς να διευκρινίζει ποια είναι η σημερινή κατάσταση των ευρημάτων, αν τα μέτρα αυτά επαρκούν μετά τη διακοπή των εργασιών και ποιες είναι οι νέες ανάγκες που έχουν προκύψει.
Η ευθύνη για τη συντήρηση και φύλαξη των αρχαιοτήτων αποδίδεται στην Αρχαιολογική Εταιρεία και τον διευθυντή του προγράμματος, σε συνεργασία με την Εφορεία Αρχαιοτήτων Λακωνίας. Ωστόσο, η απουσία συγκεκριμένων στοιχείων αφήνει ανοιχτά ερωτήματα για το κατά πόσο ο χώρος προστατεύεται επαρκώς σε αυτή τη μεταβατική περίοδο.
Η απάντηση του Υπουργείου
Αναλυτικά η επίσημη απάντηση, που υπογράφει η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, έχει ως εξής:
«Σε απάντηση της με αριθμ. πρωτ. 3412/25.2.2026 Ερώτησης της Βουλευτού κας Παναγιώτας (Νάγιας) Γρηγοράκου, και σύμφωνα με τα στοιχεία που έθεσαν υπόψη μας οι αρμόδιες Υπηρεσίες, σας γνωρίζουμε τα εξής:
Η Εν Αθήναις Αρχαιολογική Εταιρεία υπέβαλε, τον Δεκέμβριο του 2025, στην Εφορεία Αρχαιοτήτων Λακωνίας και στις συναρμόδιες Διευθύνσεις Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων και Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Αρχαιοτήτων, αίτημα έναρξης νέου πενταετούς ερευνητικού προγράμματος για την χρονική περίοδο 2026-2030, στον Άγιο Βασίλειο Λακωνίας, όπως προβλέπεται στην κείμενη διαδικασία διενέργειας συστηματικών αρχαιολογικών ερευνών στην Ελλάδα, σύμφωνα με το υπάρχον θεσμικό πλαίσιο- ν. 4858/2021, τα προβλεπόμενα στην ΥΠΠΟΑ/ΑΤΝΕΚΕ/97550/263/05.03.2018 Υ.Α (Β΄ 970) “Έννοια της αρχαιολογικής έρευνας πεδίου, προϋποθέσεις και διαδικασία αδειοδότησης συστηματικής αρχαιολογικής έρευνας και κανονισμός των συστηματικών ανασκαφών”, και στην ΥΠΠΟΑ/ ΓΔΑΠΚ/ ΔΙΠΚΑ/ ΤΕΕΑΕΙ/ 432596/ 309866/ 9548/ 1396/ 06.09.2018 εγκύκλιο “Όροι, προϋποθέσεις και διαδικασία για την αδειοδότηση συστηματικών αρχαιολογικών ερευνών στην Ελλάδα”.
Σύμφωνα με την Εφορεία Αρχαιοτήτων Λακωνίας, το νέο, προτεινόμενο, ερευνητικό πρόγραμμα της Εν Αθήναις Αρχαιολογικής Εταιρείας αφορά στη μελέτη ευρημάτων με στόχο την τελική δημοσίευση των ανασκαφικών δεδομένων, στη διενέργεια ανασκαφικής έρευνας και σε εργασίες επιστημονικής τεκμηρίωσης. Στην παρούσα φάση, ο φάκελος του προτεινόμενου προγράμματος βρίσκεται σε επεξεργασία στις αρμόδιες Υπηρεσίες, προκειμένου να εισαχθεί στο Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο, για την κατά νόμο γνωμοδότηση.
Αναφορικά με το τελευταίο ερώτημα της κας Βουλευτού, η συντήρηση, προστασία και φύλαξη των αποκαλυφθέντων αρχιτεκτονικών καταλοίπων εμπίπτει στην ευθύνη της Εν Αθήναις Αρχαιολογικής Εταιρείας και του διευθυντή του προγράμματος, σε συνεργασία με την Εφορεία Αρχαιοτήτων Λακωνίας. Σύμφωνα με την αρμόδια Εφορεία, στο πλαίσιο των πενταετών ερευνητικών προγραμμάτων του Αγίου Βασιλείου, με το τέλος κάθε ανασκαφικής-ερευνητικής περιόδου, λαμβάνονται τα απαραίτητα μέτρα ασφαλείας και προστασίας των αρχαιοτήτων του χώρου (αντιστηρίξεις λιθοδομών και πρανών, στερεώσεις οικοδομικών καταλοίπων και κάλυψη αυτών).»
Γρηγοράκου: «Κανένα σαφές
χρονοδιάγραμμα ολοκλήρωσης»
«Με άλλα λόγια, η μόνη εξέλιξη που καταγράφεται είναι μια διοικητική διαδικασία που εκκρεμεί, χωρίς κανένα σαφές χρονοδιάγραμμα ολοκλήρωσης και χωρίς καμία δέσμευση για το πότε θα επανεκκινήσει η ανασκαφή» σχολιάζει επί της απάντησης η βουλευτής Νάγια Γρηγοράκου. Και συμπληρώνει: «Ακόμη πιο προβληματικό είναι ότι το Υπουργείο δεν εμφανίζεται να έχει αναλάβει καμία πρωτοβουλία για τη συνέχιση της έρευνας, παρά τη σημασία του χώρου, μετακυλίοντας πλήρως την ευθύνη στον ερευνητικό φορέα».
Αναγκαίες αποφάσεις για έναν χώρο υψηλής σημασίας
Η υπόθεση του Αγίου Βασιλείου αναδεικνύει για ακόμη μία φορά το διαχρονικό ζήτημα της καθυστέρησης στην υλοποίηση αρχαιολογικών προγραμμάτων, ακόμη και σε περιπτώσεις υψηλής επιστημονικής και πολιτιστικής αξίας. Παρά το γεγονός ότι πρόκειται για έναν από τους σημαντικότερους μυκηναϊκούς χώρους της χώρας, η πορεία των εργασιών φαίνεται να εξαρτάται περισσότερο από τη διοικητική αδράνεια παρά από έναν σαφή σχεδιασμό με προτεραιότητες.
Την ίδια στιγμή, η παρατεταμένη εκκρεμότητα δημιουργεί εύλογες ανησυχίες τόσο για την προστασία και ανάδειξη των ευρημάτων όσο και για την αξιοποίηση της γνώσης που έχει ήδη παραχθεί. Με την τοπική κοινωνία και την επιστημονική κοινότητα να αναμένουν εξελίξεις, το ζητούμενο πλέον είναι σαφές: όχι άλλες καθυστερήσεις και διαδικαστικές εκκρεμότητες, αλλά συγκεκριμένες αποφάσεις, πολιτική βούληση και ένα δεσμευτικό χρονοδιάγραμμα για την επανεκκίνηση μιας ανασκαφής που μπορεί να φωτίσει κρίσιμες πτυχές της μυκηναϊκής Λακωνίας και να ενισχύσει τον ρόλο της περιοχής στον αρχαιολογικό χάρτη της χώρας.
