Η θεσμική θωράκιση του φυσικού πλούτου της Πελοποννήσου περνά πλέον σε μια νέα, καθοριστική φάση. Με απόφαση του Υπουργείου Περιβάλλοντος & Ενέργειας (ΥΠΕΝ), σε συνέχεια των σχετικών εξαγγελιών του υπουργού, Σταύρου Παπασταύρου, εγκρίθηκε η πολυαναμενόμενη Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη (ΕΠΜ) για τις περιοχές του Δικτύου Natura 2000 που εκτείνονται στην Περιφέρεια Πελοποννήσου. Η εξέλιξη αυτή αφορά άμεσα τη Λακωνία, αλλά και τις Περιφερειακές Ενότητες Αργολίδας, Αρκαδίας και Κορινθίας, θέτοντας τις βάσεις για ένα αυστηρό, αλλά ταυτόχρονα λειτουργικό πλαίσιο που επιχειρεί να γεφυρώσει το χάσμα ανάμεσα στην αυστηρή προστασία των οικοσυστημάτων και τη βιώσιμη οικονομική δραστηριότητα.
Το συγκεκριμένο βήμα θεωρείται στρατηγικής σημασίας για την κεντρική πολιτική σκηνή, καθώς αποτελεί τη 16η ΕΠΜ που λαμβάνει το «πράσινο φως» από το ΥΠΕΝ. Η έγκρισή της συνδέεται άρρηκτα με τον ευρύτερο σχεδιασμό για τη θεσμοθέτηση του Εθνικού Θαλάσσιου Πάρκου Ιονίου, γεγονός που δημιουργεί ένα ενιαίο και συνεκτικό μέτωπο προστασίας για χερσαία και θαλάσσια οικοσυστήματα ιδιαίτερης οικολογικής αξίας. Με τη συγκεκριμένη προσθήκη, ο χάρτης των εγκεκριμένων μελετών στη χώρα καλύπτει πλέον 311 περιοχές Natura, ποσοστό που αγγίζει το 73,35% της συνολικής προστατευόμενης έκτασης της ελληνικής επικράτειας.
Το γεωγραφικό και οικολογικό μωσαϊκό
Η μελέτη που εγκρίθηκε συνιστά ένα πολυσύνθετο επιστημονικό κείμενο που αποτυπώνει την πλούσια βιοποικιλότητα της νότιας Ελλάδας. Το πεδίο εφαρμογής εκτείνεται σε τέσσερις νομούς, ενώ ειδικά για τη θαλάσσια ζώνη του Κορινθιακού Κόλπου, η μελέτη αγγίζει διοικητικά και τις περιοχές της Βοιωτίας, της Φωκίδας, της Αττικής και της Αχαΐας.
Μέσα στα όρια της μελέτης περιλαμβάνονται μερικοί από τους πιο εμβληματικούς ορεινούς όγκους της χώρας, όπως ο Πάρνωνας, το Μαίναλο, τα Γεράνεια, η Ζήρεια και ο Ολίγυρτος. Αξίζει να σημειωθεί ότι ορισμένα από αυτά τα βουνά, με πιο πρόσφατο παράδειγμα το Χιονοβούνι στην ανατολική Λακωνία, έχουν ήδη χαρακτηριστεί επίσημα ως «απάτητα βουνά», καθεστώς που αποκλείει τη διάνοιξη νέων δρόμων και τις βαριές τεχνητές παρεμβάσεις. Παράλληλα, η μελέτη εστιάζει σε εξαιρετικά ευαίσθητα παράκτια και θαλάσσια συστήματα, όπως η Ακροναυπλία και η Λιμνοθάλασσα Μουστού, αλλά και σε σπουδαία εσωτερικά υγροτοπικά οικοσυστήματα, με κυρίαρχο παράδειγμα τη λίμνη Στυμφαλία.
Στο επίκεντρο η Λακωνία
και το οικολογικό της αποτύπωμα
Παρά το γεγονός ότι η Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη καλύπτει ένα μεγάλο μέρος της Περιφέρειας, η Λακωνία βρίσκεται στο επίκεντρο αυτής της περιβαλλοντικής θωράκισης, καθώς φιλοξενεί μερικά από τα πιο ευαίσθητα και παρθένα οικοσυστήματα της Μεσογείου. Η έγκριση της μελέτης φέρνει δομικές αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο η τοπική κοινωνία και η οικονομία θα αλληλεπιδρούν με το φυσικό περιβάλλον, επηρεάζοντας άμεσα τη διαχείριση εμβληματικών περιοχών του νομού.
Πρώτο και κύριο σημείο αναφοράς αποτελούν οι εκβολές του Ευρώτα. Ο ποταμός-σύμβολο της Λακωνίας διαθέτει ένα δέλτα μοναδικής οικολογικής σημασίας, το οποίο αποτελεί καταφύγιο για σπάνια είδη ορνιθοπανίδας και μεταναστευτικά πουλιά. Η ΕΠΜ έρχεται να βάλει τάξη στις πιέσεις που δέχεται η περιοχή από την άναρχη ανθρώπινη δραστηριότητα, ορίζοντας σαφείς ζώνες όπου η χρήση γης πρέπει να ακολουθεί αυστηρά βιώσιμες πρακτικές.
Λίγο νοτιότερα, η Ελαφόνησος και η ευρύτερη θαλάσσια και παράκτια ζώνη της, γνωστή παγκοσμίως για το απαράμιλλο φυσικό της κάλλος, αποκτά πλέον έναν μόνιμο μηχανισμό προστασίας. Αν και η μελέτη εξειδικεύει τους κανόνες σε επίπεδο ζωνών, η δημοσιογραφική καταγραφή επιβάλλει να σταθούμε στα δύο μεγάλα τοπόσημα της περιοχής που προφανώς επηρεάζονται από τις νέες ρυθμίσεις. Το πρώτο είναι η εμβληματική παραλία του Σίμου με τους ευαίσθητους σχηματισμούς των αμμοθινών, που κάθε καλοκαίρι αποτελεί πόλο έλξης για Έλληνες και ξένους επισκέπτες. Το δεύτερο είναι σαφώς το Παυλοπέτρι, η αποκαλούμενη και ως αρχαιότερη βυθισμένη πόλη του κόσμου, που κείτεται στον υποθαλάσσιο χώρο της λακωνικής ακτής. Η τουριστική πίεση που δέχεται το νησί κατά τους θερινούς μήνες καθιστούσε αναγκαία τη θεσμοθέτηση κανόνων. Με τη νέα μελέτη, καθορίζονται επακριβώς οι επιτρεπόμενες χρήσεις γης, περιορίζοντας την αυθαίρετη επέκταση δραστηριοτήτων που αλλοιώνουν το ευαίσθητο οικοσύστημα των ακτών.
Στην ανατολική πλευρά, η Μονεμβασιά κι ευρύτερα η χερσόνησος του Μαλέα εντάσσονται επίσης στο νέο καθεστώς προστασίας. Εδώ, το ενδιαφέρον εστιάζεται τόσο στην προστασία της χλωρίδας, που περιλαμβάνει σπάνια ενδημικά είδη φυτών, όσο και στη διατήρηση του ιδιαίτερου τοπίου που συνδυάζει την ιστορική κληρονομιά με το άγριο φυσικό περιβάλλον. Επιπλέον, ο ορεινός όγκος του Πάρνωνα, που μοιράζεται ανάμεσα στη Λακωνία και την Αρκαδία, καθώς και το πρόσφατα ενταχθέν Χιονοβούνι ως «απάτητο βουνό», θωρακίζονται απέναντι σε μεγάλης κλίμακας βιομηχανικές εγκαταστάσεις όπως οι ΑΠΕ, διασφαλίζοντας ότι η μελλοντική τοπική δραστηριότητα θα αναπτύσσεται σε απόλυτη αρμονία με τη φέρουσα ικανότητα του φυσικού περιβάλλοντος.
Οι πυλώνες των νέων ρυθμίσεων
Η μελέτη 10Β, η οποία ενσωματώνει συνολικά 19 περιοχές του δικτύου Natura 2000, δεν περιορίζεται σε γενικές κατευθύνσεις, αλλά προχωρά σε συγκεκριμένες κανονιστικές ρυθμίσεις. Στόχος είναι η προστασία των σπάνιων, ενδημικών και απειλούμενων ειδών ζώων και φυτών που παρουσιάζουν ιδιαίτερο βιογεωγραφικό ενδιαφέρον.
Η εφαρμογή της μελέτης βασίζεται σε τρεις κεντρικούς άξονες. Πρώτον, θεσπίζονται αυστηρές ζώνες προστασίας, οι οποίες διαβαθμίζονται ανάλογα με την κρισιμότητα και την ευαισθησία του κάθε οικοσυστήματος. Δεύτερον, ξεκαθαρίζουν οριστικά οι επιτρεπόμενες χρήσεις γης και οι οικονομικές δραστηριότητες, δίνοντας τέλος στην πολυνομία και την αβεβαιότητα που επικρατούσε μέχρι σήμερα για τους επενδυτές και τους κατοίκους. Τρίτον, εισάγονται συγκεκριμένα μέτρα διαχείρισης και προστασίας, τα οποία αποσκοπούν στη διατήρηση των οικοσυστημάτων σε συνθήκες ισορροπίας, επιτρέποντας παράλληλα μόνο ήπιες ανθρώπινες δραστηριότητες που δεν επιβαρύνουν το περιβάλλον.
Οι ζώνες που θωρακίζονται στη Λακωνία
Πιο λεπτομερώς, η ΕΠΜ αφορά στον χαρακτηρισμό των παρακάτω περιοχών του Δικτύου Natura 2000 της ανατολικής Λακωνίας:
- Περιοχή Προστασίας της Βιοποικιλότητας Πάρνωνα-Μουστού - Χαράδρας Λεωνιδίου
- Περιοχή Προστασίας της Βιοποικιλότητας Ανατολική Λακωνία - Ελαφόνησος και θαλάσσια περιοχή
- Περιοχή Προστασίας της Βιοποικιλότητας Περιοχής Βρονταμά - Εκβολών και θαλάσσιας περιοχής Ευρώτα (μέρος)
Το νέο status quo κατά ΥΠΕΝ
Επιγραμματικά, η έγκριση της μελέτης, σύμφωνα με το ΥΠΕΝ: 1) ενισχύει τη θεσμική θωράκιση των προστατευόμενων περιοχών της Πελοποννήσου, 2) παρέχει σαφές και συνεκτικό πλαίσιο για τις επιτρεπόμενες χρήσεις και δραστηριότητες, 3) προστατεύει σημαντικούς ορεινούς, παράκτιους και θαλάσσιους οικοτόπους, 4) αναδεικνύει περιοχές ιδιαίτερης οικολογικής σημασίας, 5) συμβάλλει στην ισορροπία μεταξύ προστασίας του περιβάλλοντος και βιώσιμης ανάπτυξης, 6) ενισχύει την εκπλήρωση των εθνικών και ευρωπαϊκών υποχρεώσεων της χώρας για τη βιοποικιλότητα.
Τα οφέλη και η επόμενη μέρα
Η ολοκλήρωση και η έγκριση αυτού του σχεδιασμού εκτιμάται ότι θα επιφέρει πολλαπλά οφέλη σε θεσμικό, περιβαλλοντικό και οικονομικό επίπεδο. Η Πελοπόννησος αποκτά μια ισχυρή θεσμική θωράκιση, η οποία προστατεύει τους ορεινούς, παράκτιους και θαλάσσιους οικοτόπους της, ενώ παράλληλα αναδεικνύει την οικολογική τους αξία σε διεθνές επίπεδο.
Η ύπαρξη ενός σαφούς και συνεκτικού πλαισίου κανόνων ευελπιστείται ότι θα λειτουργήσει θετικά και για την τοπική οικονομία, εξαλείφοντας λόγου χάρη τις δικαστικές εμπλοκές και τις καθυστερήσεις που προέκυπταν στο παρελθόν λόγω της έλλειψης ξεκάθαρων χρήσεων γης. Με τον τρόπο αυτό, η χώρα εκπληρώνει τις εθνικές και ευρωπαϊκές της υποχρεώσεις για τη διατήρηση της βιοποικιλότητας, αποδεικνύοντας ότι η προστασία της φύσης μπορεί να αποτελέσει το θεμέλιο για ένα βιώσιμο αναπτυξιακό μοντέλο.
Πτωχός: «Δεν είναι εμπόδιο στην ανάπτυξη,
αλλά προϋπόθεση για βιώσιμο και ανθεκτικό μέλλον»
Η ηγεσία της Περιφέρειας Πελοποννήσου υποδέχθηκε με ιδιαίτερη ικανοποίηση την έγκριση της μελέτης, θεωρώντας την ως ένα εργαλείο ανάπτυξης και όχι ως τροχοπέδη. Ο Δημήτρης Πτωχός προέβη στην ακόλουθη δήλωση: «Η έγκριση της Ειδικής Περιβαλλοντικής Μελέτης για τις περιοχές Natura 2000 της Πελοποννήσου από το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας και τον υπουργό κ. Σταύρο Παπασταύρου αποτελεί μια σημαντική θεσμική εξέλιξη για τον τόπο μας. Η προστασία του φυσικού περιβάλλοντος δεν είναι εμπόδιο στην ανάπτυξη, αλλά προϋπόθεση για ένα βιώσιμο και ανθεκτικό μέλλον. Μέσα από ένα σαφέστερο και πιο λειτουργικό πλαίσιο διαχείρισης και οργάνωσης των προστατευόμενων περιοχών, δημιουργούνται καλύτερες προϋποθέσεις για ισορροπημένη ανάπτυξη».
Κρητικός: «Συμπληρώνεται το πλαίσιο προστασίας
για Πάρνωνα και Ταΰγετο»
Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και η τοποθέτηση του Νεοκλή Κρητικού, ο οποίος εστίασε στη στρατηγική ολοκλήρωση του περιβαλλοντικού σχεδιασμού που καλύπτει πλέον απ’ άκρη σ’ άκρη τη λακωνική γη και ιδιαίτερα το ορεινό ανάγλυφο: «Η έγκριση της ΕΠΜ 10β, προστατεύει ένα μεγάλο τμήμα της Αν. Λακωνίας και μαζί με την εγκεκριμένη ΕΠΜ 10α (Δυτ. Λακωνία), συμπληρώνει το πλαίσιο προστασίας για Πάρνωνα και Ταΰγετο, θωρακίζοντας έτσι τα δύο βουνά μας».
