Η υπόθεση του Ινστιτούτου Έρευνας Βυζαντινού Πολιτισμού στον Μυστρά εξελίσσεται σε ένα θλιβερό ακαδημαϊκό θρίλερ, με τοπικές κοινωνικές και πολιτικές προεκτάσεις. Ενώ η τοπική κοινωνία και οι φορείς παρακολουθούν με αγωνία, η εκκωφαντική «αφωνία» της Διοίκησης του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου γεννά σοβαρά ερωτηματικά.
Γιατί ένα Πανεπιστημιακό Ίδρυμα, που αγκαλιάστηκε και στηρίχθηκε από την πρώτη στιγμή από τη λακωνική κοινωνία και τις τοπικές Αρχές, αφέθηκε σκόπιμα να ρημάξει διοικητικά, ειδικά μετά τον θάνατο του Διευθυντή του, Καθηγητή Νικόλαου Ζαχαριά, τον Μάρτιο του 2024; Ποιοι είναι υπεύθυνοι για την απαξίωσή του; Ποιοι, πρακτικά, το έθεσαν σε καθεστώς διοικητικής ομηρίας; Ποιοι επέλεξαν και προωθούν τη λύση της «τεχνητής» κατάργησης; Υπάρχουν νομικές ευθύνες για τους υπαίτιους;
Ένα ερευνητικό και ακαδημαϊκό «στολίδι», που προοριζόταν να ακτινοβολεί παγκοσμίως κάτω από τη βαριά σκιά της βυζαντινής καστροπολιτείας του Μυστρά, πλέον βρίσκεται αντιμέτωπο με το φάσμα της οριστικής του κατάργησης. Σήμερα, εν έτει 2026, το ΙΝΕΒΥΠ ακροβατεί κυριολεκτικά σε ένα επικίνδυνα τεντωμένο σχοινί.
Όντας χωρίς διοίκηση από τον Μάρτιο του 2024, αδυνατεί να υποβάλει τον κρίσιμο φάκελο αξιολόγησης στην Εθνική Αρχή Ανώτατης Εκπαίδευσης, μια διαδικασία για την οποία έχει «παράταση ζωής» έως τις 31 Δεκεμβρίου, μονάχα στην περίπτωση που οριστεί άμεσα το απαιτούμενο διοικητικό σχήμα από το ΠΑΠΕΛ.
Ενόψει, μάλιστα, της λήξης του ως πανεπιστημιακής οντότητας, σύμφωνα με το ΦΕΚ ίδρυσής του, σε λιγότερο από έναν χρόνο, φαίνεται να προκρίνεται η βολική «λύση» της απορρόφησής του από τον Ειδικό Λογαριασμό Κονδυλίων Έρευνας του ΠΑΠΕΛ. Σε αυτή την περίπτωση οι συνέπειες θα είναι μη αναστρέψιμες.
Ύστερα από την δημοσίευση του ιστορικού του ΙΝΕΒΥΠ στο φύλλο της 27/4 του «ΛΤ plus+», ο «ΛΤ» επανέρχεται και κρατά ανοιχτό τον «Φάκελο ΙΝΕΒΥΠ», επιχειρώντας μια πολυεπίπεδη ανάλυση των δεδομένων, από τα οποία προκύπτουν τέσσερα ξεκάθαρα σενάρια για το μέλλον του Ινστιτούτου. Μόνο ένα από αυτά οδηγεί στη διάσωσή του…
Σενάριο 1ο. Η προβλεπόμενη διαδικασία και η αυτονόητη (;) διάσωση
Η λύση είναι τόσο απλή που η μη εφαρμογή της προκαλεί εύλογα ερωτηματικά. Η Διοίκηση του Πανεπιστημίου, εκπληρώνοντας την εκ του νόμου υποχρέωσή της, ορίζει άμεσα Διοικητικό Συμβούλιο, Διευθυντή και Υποδιευθυντή. Έτσι, το Ινστιτούτο επανεκκινεί ουσιαστικά και συνεχίζει απρόσκοπτα τις δραστηριότητές του. Έως το τέλος του τρέχοντος έτους κατατίθεται ο φάκελος με τα απαιτούμενα για την αξιολόγησή του δικαιολογητικά. Σε περίπτωση που ο πεπιεσμένος χρόνος δεν επαρκεί για την υποβολή του φακέλου αξιολόγησης, το νέο ΔΣ του ΙΝΕΒΥΠ αιτείται επίσημη παράταση από το Υπουργείο, όπως έχει συμβεί τρεις φορές κατά το πρόσφατο παρελθόν (2023, 2024, 2025).
Σύμφωνα, μάλιστα, με δημοσιογραφικές πληροφορίες, υπάρχουν ήδη Καθηγητές που επιθυμούν να στελεχώσουν το ΔΣ του Ινστιτούτου και να δουλέψουν για το όραμα του ΙΝΕΒΥΠ. Μένει να φανεί, αν η πληροφορία αυτή αληθεύει…
Το εύλογο ερώτημα όσων παρακολουθούν το ζήτημα, είναι τι εμποδίζει την Πρυτανεία να πράξει το αυτονόητο. Ποιος ανέλαβε την ευθύνη, ήδη από το 2022, να μην τοποθετηθεί καν Υποδιευθυντής, με αποτέλεσμα να καταδικαστεί το Ινστιτούτο σε πλήρη παράλυση μετά την ξαφνική απώλεια του Διευθυντή του το 2024; Έχει ενημερωθεί επίσημα και αιτιολογημένα η Πολιτεία για αυτή την αδυναμία; Το δεδομένο είναι ότι εάν ορισθεί άμεσα νέα Διοίκηση στο ΙΝΕΒΥΠ, υπάρχει ακόμα ικανός χρόνος για να σωθεί το Ινστιτούτο.
Επισημαίνεται ότι σύμφωνα με το άρθρο 10 του ιδρυτικού ΠΔ 155/2007 (ΦΕΚ 198/Α/23-08-2007), το Ινστιτούτο «θα λειτουργήσει για είκοσι (20) έτη». Σύμφωνα με έγγραφο του Υπουργείου Παιδείας προς την Πρυτανεία, αναμένεται «να λήξει η λειτουργία του Ε.Π.Ι., εφόσον δεν προωθηθεί τροποποίηση του ως άνω άρθρου περί διάρκειας του ΠΔ ίδρυσής του». Στο ίδιο έγγραφο επισημαίνεται προς τις πρυτανικές Αρχές πως «η τροποποίηση του άρθρου 10 του ως άνω Π.Δ, ως προς τη διάρκεια του Ε.Π.Ι, δύναται να εκκινήσει με εισήγηση του Συμβουλίου Διοίκησης του Ιδρύματός σας». Επομένως, με απλά λόγια, εφόσον το ίδιο το Πανεπιστήμιο το επιθυμεί, το ΙΝΕΒΥΠ δύναται να παρατείνει την λειτουργία του με τροποποίηση του σχετικού καταστατικού του άρθρου.
Σενάριο 2ο. Ο ορισμός ΔΣ ως «δούρειος ίππος»
Για να αποφύγει τυχόν εγκλήσεις για «παράβαση καθήκοντος», το Πανεπιστήμιο προχωρά στον ορισμό ΔΣ, έχοντας αποκλειστικά στην ατζέντα του την κατάργηση του ΙΝΕΒΥΠ, σύμφωνα με το ΦΕΚ ίδρυσής του. Το ΔΣ θα αναλάβει, δηλαδή, τον εκτελεστικό ρόλο της εισήγησης και των ενεργειών της επίσημης κατάργησης του Ινστιτούτου και της απορρόφησής του από τον ΕΛΚΕ.
Ωστόσο, επειδή η διαδικασία επιλογής θα πρέπει να είναι διαφανής, μέσω «Διαύγειας», το σενάριο «δούρειος ίππος» δεν φαντάζει ιδιαίτερα πιθανό, προκειμένου να επιλεγούν οι «πρόθυμοι» της κατάργησης, καθώς πώς θα απορριφθούν οι καθηγητές που θέλουν πραγματικά να δουλέψουν για το ΙΝΕΒΥΠ, από μια δεξαμενή σχεδόν 30 ακαδημαϊκών που έχουν δικαίωμα συμμετοχής; Επιπλέον, ποιος ακαδημαϊκός θα δεχτεί να βάλει την υπογραφή του στο οριστικό λουκέτο ενός λαμπρού θεσμού, καλούμενος να συμπράξει με ορκωτούς λογιστές για την παράδοση της περιουσίας, αναλαμβάνοντας το τεράστιο βάρος της εκκαθάρισης και της άμεσης λογοδοσίας στην τοπική κοινωνία;
Σενάριο 3ο. Η μονομερής εκκαθάριση
Κάνοντας χρήση των «υπερεξουσιών» που παρέχει ο Ν. 4957/2022, το Πανεπιστήμιο υποκαθιστά πλήρως την (ανύπαρκτη σήμερα) διοίκηση του ΙΝΕΒΥΠ και αποφασίζει μονομερώς την εκκαθάριση και απορρόφησή του από τον ΕΛΚΕ. Εφόσον το Ινστιτούτο διατηρείται τεχνητά «άδειο» από ερευνητικές ομάδες, η απορρόφηση καταλήγει σε μια ψυχρή, λογιστική εκκαθάριση, ως εσωτερική υπόθεση του ΠΑΠΕΛ.
Έτσι, το ΙΝΕΒΥΠ παύει να υφίσταται ως νομικό πρόσωπο, όλη η περιουσία (εξοπλισμός, ταμειακά διαθέσιμα, ακίνητα) περνάει στον ΕΛΚΕ του Πανεπιστημίου και η νομική του οντότητα σβήνει. Το πολύ-πολύ να παραμείνει ως ένας διακριτικός τίτλος, ως ένα εσωτερικό εργαστήριο στην Τρίπολη (έδρα του ΠΑΠΕΛ) ή την Καλαμάτα (έδρα της Σχολής Ανθρωπιστικών Επιστημών και Πολιτισμικών Σπουδών) για λόγους «πρεστίζ», μια ταμπέλα χωρίς όμως ουσιαστικό αντίκρισμα για τον Μυστρά και την μελέτη του Βυζαντινού Πολιτισμού στη ρίζα του. Με απλά λόγια, το ΠΑΠΕΛ παίρνει οριστικά τα κλειδιά του ΙΝΕΒΥΠ ερήμην της τοπικής κοινωνίας.
Εδώ, βέβαια, γεννάται ένα τεράστιο ζήτημα: Θα δεχτεί ο Δήμος Σπάρτης να παραχωρήσει εκ νέου το εμβληματικό κτίριο του Δημοτικού Σχολείου Μυστρά στο Πανεπιστήμιο για απλή «Γενική Χρήση», εφόσον το Ινστιτούτο θα έχει πρακτικά καταργηθεί;
Σενάριο 4ο. Αργός «θάνατος» δια της αδράνειας
Το τέταρτο σενάριο, το πιο απλό, θέλει το Πανεπιστήμιο να συνεχίζει να μην κάνει απολύτως τίποτα. Μην προχωρώντας σε καμία ενέργεια κι αφήνοντας τα πράγματα ως έχουν από τον Μάρτιο του 2024, το Ινστιτούτο, στερούμενο Διοίκησης, αδυνατεί να υποβάλει φάκελο αξιολόγησης. Έτσι, στις αρχές του 2027, το Πανεπιστήμιο θα εμφανιστεί «υποχρεωμένο» από τον νόμο να προχωρήσει στην κατάργηση και εκκαθάρισή του, εφαρμόζοντας τελικά τις διαδικασίες του τρίτου σεναρίου, αλλά «νίπτοντας τας χείρας του».
________________________________
Ένα μεθοδευμένο σχέδιο απαξίωσης;
Όλα τα παραπάνω συγκλίνουν σε μια θλιβερή, αλλά ξεκάθαρη διαπίστωση. Από το 2024 φαίνεται να έχει σχεδιαστεί και να εκτελείται ένα μεθοδικό σχέδιο απαξίωσης του ΙΝΕΒΥΠ, ώστε να φανεί στην κοινή γνώμη ότι το Ινστιτούτο οδεύει «από μόνο του» προς το λουκέτο.
Ας είμαστε όμως ξεκάθαροι, καθώς το ΙΝΕΒΥΠ δεν οδεύει προς την εκκαθάριση λόγω εκπαιδευτικών προβλημάτων, ούτε επειδή στέρεψε το διεθνές ενδιαφέρον για τον Βυζαντινό Πολιτισμό, και σίγουρα όχι με δική του, εγγενή ευθύνη. Οδεύει προς την κατάργηση με αποκλειστική ευθύνη της Διοίκησης του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου, η οποία το κράτησε σε καθεστώς «διοικητικής ομηρίας», μην εφαρμόζοντας τα προβλεπόμενα από το νόμο με τον ορισμό Διοίκησης, γνωρίζοντας πως, οδηγούμενοι προς το τέλος του 2026 χωρίς φάκελο αξιολόγησης, η κατάργηση θα έρθει «αυτόματα» και «νόμιμα».
Αντί, λοιπόν, οι αρμόδιοι να κάνουν την αυτοκριτική τους, συμπεριφέρονται σαν να ευθύνεται κάποιος άλλος… Μήπως ήρθε η ώρα να ενημερώσουν την κοινωνία για το τι ακριβώς συμβαίνει και με τίνος την ευθύνη; Και, το κυριότερο, μήπως οι αρμόδιες πρυτανικές Αρχές πρέπει να εξετάσουν σοβαρά αν σε αυτή την ενορχηστρωμένη διοικητική παράλυση ελλοχεύει το αδίκημα της καταχρηστικής παράβασης καθήκοντος;
Το ΙΝΕΒΥΠ μπορεί ακόμα να σωθεί, αρκεί να το θελήσουν εκείνοι που κρατούν την τύχη και τα… «κλειδιά» του στα χέρια τους…
Η νέα Πρύτανης του ΠΑΠΕΛ, Σοφία Ζυγά, οφείλει να δώσει άμεσα στην τοπική κοινωνία και τους φορείς που διεκδίκησαν, πάλεψαν και προσέφεραν απλόχερα για το ΙΝΕΒΥΠ, τις απαντήσεις που δικαιούνται και δεν έδωσε, απαξιώντας, ο προκάτοχός της, Αθανάσιος Κατσής… Οτιδήποτε λιγότερο από αυτό θα είναι αχαριστία.
