Το εορταστικό τριήμερο του Αγίου Πνεύματος, η εκκίνηση του οποίου σήμανε το περασμένο Σάββατο (30/5), θα έπρεπε για μια πόλη με το ιστορικό βάρος της Σπάρτης να αποτελεί τη βιτρίνα της. Μια περίοδος ανάτασης, εξωστρέφειας και υποδοχής των πρώτων κυμάτων επισκεπτών του καλοκαιριού, που καταφθάνουν στον τόπο μας για να κοινωνήσουν την παγκόσμια ιστορική του κληρονομιά. Αντίθετα, η σκληρή πραγματικότητα που έφερε στο φως η αιφνιδιαστική, πρωινή αυτοψία του αντιδημάρχου Καθαριότητας, Δημήτρη Γιαννόπουλου, στον αρχαιολογικό χώρο του Ιερού της Ορθίας Αρτέμιδος, προκάλεσε αποτροπιασμό, οργή και προβληματισμό. Οι εικόνες που κατέγραψε ο φακός του αντιδημάρχου, υπερβαίνουν τη «στάμπα» της αισθητικής παραφωνίας. Αποτελούν ένα γενικευμένο, διαρκές περιβαλλοντικό -και πολιτισμικό στην περίπτωση αυτή- έγκλημα, μια ανοιχτή πληγή στο σώμα της σύγχρονης Σπάρτης που αρνείται να επουλωθεί όσο η ανευθυνότητα ορισμένων παραμένει στο απυρόβλητο.

Το παράδοξο δύο «κόσμων»
και η εξωφρενική αναισθησία
Η έρευνα και τα αδιάψευστα τεκμήρια της αυτοψίας έφεραν στην επιφάνεια ένα θέατρο του παραλόγου, μια διπολική κατάσταση που συγκρούεται με την κοινή λογική. Από τη μία πλευρά, εντός της περίφραξης του αρχαιολογικού χώρου, επικρατεί απόλυτη τάξη, υποδειγματική καθαριότητα και επιμελής αποψίλωση, αποτέλεσμα της συνεπούς και συστηματικής φροντίδας της Εφορείας Αρχαιοτήτων Λακωνίας. Απ’ την άλλη, ακριβώς έξω από τα κιγκλιδώματα, σε απόσταση αναπνοής από τα ιερά κατάλοιπα του παρελθόντος, εκτεινόταν μια θλιβερή, τριτοκοσμική πραγματικότητα. Η αντίθεση είναι κραυγαλέα εκθέτοντας ανεπανόρθωτα τη νοοτροπία κάποιων. Το κράτος μεριμνά για τη διατήρηση της ιστορικής μνήμης εντός των τειχών, την ώρα που στην περιβάλλουσα ζώνη η ασυνειδησία σώρευσε μια μικρή, άτυπη χωματερή. Σωροί από αστικά απορρίμματα, σκόρπιες σακούλες, κατεστραμμένα ξύλινα έπιπλα, στρώματα, ξύλα και αδρανή υλικά κατεδαφίσεων συνέθεσαν το σκηνικό της «καλαισθησίας». Το αποκορύφωμα της προκλητικότητας εντοπίστηκε σε μια ξεχαρβαλωμένη, μπλε βελούδινη πολυθρόνα, η οποία είχε τοποθετηθεί με θράσος ακριβώς δίπλα στην περίφραξη του μνημείου, λες και… περίμενε τον θεατή αυτού του παρακμιακού θεάματος. Παράλληλα, διάσπαρτα μονωτικά υλικά, όπως κομμάτια φελιζόλ, και αναποδογυρισμένοι πλαστικοί κάδοι συμπλήρωναν το άθλιο «ντεκόρ». 

Η βαρύτητα αυτής της τοξικής εικόνας πολλαπλασιάζεται αν αναλογιστεί κανείς την ταυτότητα του χώρου. Το Ιερό της Ορθίας Αρτέμιδος αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους λατρευτικούς χώρους της αρχαιότητας, άρρηκτα συνδεδεμένος με την περίφημη σπαρτιατική αγωγή και τις τελετουργίες των νέων. Όταν αυτό το τοπόσημο, που αποτελεί πόλο έλξης για ξένους επισκέπτες και διεθνείς ερευνητές, «τραυματίζεται» από τέτοιες ενέργειες, το πλήγμα για τον τουρισμό και την εξωστρέφεια είναι συντριπτικό.

Η οργισμένη αντίδραση Γιαννόπουλου:
«Μάλλον κάποιοι ζουν ακόμα σε σπηλιές»
Αντικρίζοντας αυτή την απαράδεκτη κατάσταση, ο εμφανώς -και δικαίως- έξαλλος αντιδήμαρχος Δημήτρης Γιαννόπουλος, δεν μάσησε τα λόγια του, προβαίνοντας σε μια βαρυσήμαντη δήλωση που αποτυπώνει ανάγλυφα την αγανάκτησή του. Ο κ. Γιαννόπουλος ξέσπασε σημειώνοντας χαρακτηριστικά: «Βρίσκομαι στο Ιερό της Ορθίας Αρτέμιδος. Έναν αρχαιολογικό χώρο που επισκέπτονται πάρα πολλοί τουρίστες. Βλέπετε εδώ μέσα πώς είναι καθαρισμένος -από την Αρχαιολογία μας προφανώς- και σε τι κατάσταση βρίσκεται αυτός ο χώρος». Στρέφοντας όμως την κάμερα προς την… άχρηστη οικοσκευή, ο αντιδήμαρχος τα ‘δειξε όλα: «Κοιτάξτε, χάλια! Κάποιος θεώρησε σωστό να αφήσει όλη την “προίκα” του σε αυτό το σημείο. Και ερωτώ: πόσο δύσκολο είναι να πάρει ένα τηλέφωνο για να έρθει η Υπηρεσία μας στο συγκεκριμένο σημείο να τα παραλάβει αυτά; Και θεώρησε σωστό να τα αποθέσει έξω από την πόρτα του αρχαιολογικού χώρου». Και συμπλήρωσε με καυστικό ύφος: «Μάλλον κάποιοι ακόμη ζουν σε σπηλιές. Φτάσαμε το 2026. Δεν μπορούμε να ζήσουμε, ούτε να συνυπάρξουμε με τέτοιου είδους ανθρώπους αλλά και εικόνες. Είναι τρομερό. Έχω την εντύπωση ότι θα πρέπει να επικαιροποιηθεί άμεσα ο Κανονισμός Καθαριότητας και τα πρόστιμα να πάρουν την ανιούσα. Δεν είναι δυνατόν. Είπαμε, δεν θέλουμε να ασκούμε τιμωρητικό χαρακτήρα. Φανταστείτε, όμως, τι ξευτίλα δεχόμαστε από όλους τους επισκέπτες που θα έρθουν να δουν αυτόν τον χώρο. Και σήμερα είναι Σάββατο. Η Υπηρεσία Ογκωδών θα λειτουργήσει από Τρίτη (2/6) πάλι. Η κοινωνική συνείδηση και η αδιαφορία ορισμένων δεν έχει προηγούμενο. Τι να πω... Και δυστυχώς έψαξα επιμελώς να βρω κάποιο στοιχείο, αλλά δεν βρήκα ούτε κάποια ενημέρωση. Η Υπηρεσία Καθαριότητας και η Δημοτική Αρχή θα συνεχίσει με όλες τις δυνάμεις που έχει για το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα», κατέληξε ο -πυρ και μανία- κ. Γιαννόπουλος.

Μια «βόμβα» και η επόμενη ημέρα 
που απαιτεί δραστικές λύσεις
Πέρα από την αισθητική υποβάθμιση και τον πολιτισμικό διασυρμό, συνθήκες όπως αυτή εγκυμονεί σοβαρότατους κινδύνους για τη δημόσια υγεία και την ασφάλεια της περιοχής. Με την καλοκαιρινή περίοδο να έχει ήδη ξεκινήσει και τις θερμοκρασίες να χτυπούν κόκκινο, η συσσώρευση εύφλεκτων υλικών, όπως ξερά ξύλα, στρώματα και πλαστικά, σε υπαίθριους μη προβλεπόμενους χώρους, συνιστά ωρολογιακή βόμβα εκδήλωσης πυρκαγιάς. Μια σπίθα αρκεί για να καταστραφεί όχι μόνο το φυσικό περιβάλλον, αλλά και να απειληθεί άμεσα η ακεραιότητα ενός μνημείου –στην προκειμένη περίπτωση.

Το ζήτημα ξεπερνά τα στενά όρια της διαχείρισης απορριμμάτων και αγγίζει τον πυρήνα της κοινωνικής μας συνείδησης. Πρόκειται για ένα έλλειμμα παιδείας, όπου η ατομική βολή προτάσσεται του συλλογικού συμφέροντος. Η επιθεώρηση του αντιδημάρχου ανέσυρε το γενικότερο πρόβλημα στο προσκήνιο, όμως τα ερωτήματα παραμένουν αμείλικτα για τη στάση και τη συμπεριφορά μελών της κοινότητάς μας.

Τα αντανακλαστικά των συνεργείων της Υπηρεσίας Καθαριότητας υπήρξαν άμεσα, για την εκκαθάριση της ντροπιαστικής αυτής εικόνας και την απόδοση του περιβάλλοντος χώρου του Ιερού στην κατάσταση που αρμόζει στην ιστορία του.

Ωστόσο, η κοινωνία της Σπάρτης δεν μπορεί να εφησυχάζει. Η απλή καταγραφή και η εκ των υστέρων αποκατάσταση δεν αρκούν. Μια στείρα λογική «δράσης-αντίδρασης», όπου οι ασυνείδητοι θα ρυπαίνουν ανεξέλεγκτα και ο δήμος απλώς θα τρέχει κατόπιν εορτής να μαζεύει τα σπασμένα, δεν αποτελεί βιώσιμη λύση. Η Υπηρεσία λειτουργεί άψογα, όμως ο ρόλος της δεν είναι να καλύπτει την αντικοινωνική συμπεριφορά ορισμένων. Καθίσταται, επομένως, επιτακτική η ανάγκη λήψης δραστικών προληπτικών μέτρων για την οριστική αποτροπή παρόμοιων φαινομένων στο μέλλον. Η επιβολή εξοντωτικών προστίμων στους παρανομούντες, η εντατικοποίηση των περιπολιών και η ξεκάθαρη οριοθέτηση των αρμοδιοτήτων μεταξύ εμπλεκόμενων φορέων αποτελούν τον μοναδικό δρόμο. Η Σπάρτη και το ιστορικό της απόθεμα δεν μπορεί και δεν πρέπει να συμβιβάζονται με εικόνες που αμαυρώνουν το ιστορικό της αποτύπωμα και προσβάλλουν συλλογικά τη μνήμη του τόπου.