Η διασφάλιση επαρκούς και ποιοτικού νερού για τις επόμενες δεκαετίες αναδεικνύεται σε κορυφαία εθνική προτεραιότητα, καθώς το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας έθεσε σε δημόσια διαβούλευση την πρώτη «Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα», ένα κείμενο 73 σελίδων που επιχειρεί να χαράξει τον οδικό χάρτη της χώρας απέναντι στις προκλήσεις της λειψυδρίας, της κλιματικής αλλαγής και της αυξανόμενης πίεσης στους υδατικούς πόρους.
Η σημασία του εγχειρήματος αποτυπώνεται ήδη από το βασικό του μήνυμα: το νερό χαρακτηρίζεται πλέον «στρατηγικός εθνικός πόρος» και η επάρκειά του αντιμετωπίζεται ως ζήτημα εθνικής ασφάλειας. Η στρατηγική αναγνωρίζει ότι η κλιματική κρίση, οι παρατεταμένες ξηρασίες, τα ακραία πλημμυρικά φαινόμενα και η αυξανόμενη ζήτηση για άρδευση και τουρισμό δημιουργούν ένα νέο περιβάλλον, στο οποίο η διαχείριση των υδάτων δεν μπορεί να παραμένει αποσπασματική.
Η Ανατολική Πελοπόννησος στις περιοχές αυξημένης πίεσης
Για τη Λακωνία και συνολικά την Πελοπόννησο, το ενδιαφέρον είναι ιδιαίτερα μεγάλο, καθώς η περιοχή συγκαταλέγεται στις ζώνες όπου καταγράφονται σημαντικές πιέσεις στα υπόγεια υδατικά συστήματα. Σύμφωνα με τα στοιχεία που περιλαμβάνονται στο σχέδιο, το Υδατικό Διαμέρισμα Ανατολικής Πελοποννήσου εμφανίζει ποσοστό 26% υποβάθμισης στην ποιοτική κατάσταση των υπόγειων υδάτων, κατατάσσοντάς το ανάμεσα στις πλέον επιβαρυμένες περιοχές της χώρας, πίσω μόνο από την Αττική και μπροστά από τα νησιά του Αιγαίου.
Η έκθεση αποδίδει την υποβάθμιση κυρίως σε υπερβάσεις νιτρικών, χλωριόντων και βαρέων μετάλλων, ενώ στις παράκτιες περιοχές επισημαίνει ως βασικό κίνδυνο τη θαλάσσια διείσδυση και την υφαλμύρωση των υδροφορέων. Πρόκειται για φαινόμενο που απασχολεί εδώ και χρόνια πολλές παράκτιες περιοχές της Λακωνίας, όπου η εντατική άντληση νερού για γεωργικές χρήσεις μπορεί να διαταράξει την ισορροπία των υπόγειων αποθεμάτων.
Προειδοποίηση για τους υπόγειους
υδροφορείς της Πελοποννήσου
Η νέα στρατηγική δίνει ιδιαίτερο βάρος στην εξοικονόμηση νερού στην άρδευση, αναγνωρίζοντας ότι η γεωργία αποτελεί τον μεγαλύτερο καταναλωτή υδάτων στη χώρα. Οι πολιτικές που προτείνονται περιλαμβάνουν ορθολογική διαχείριση της ζήτησης, περιορισμό απωλειών, χρήση νέων τεχνολογιών, καθώς και αξιοποίηση εναλλακτικών πηγών νερού και επαναχρησιμοποίηση επεξεργασμένων υδάτων όπου αυτό είναι εφικτό. Για έναν κατεξοχήν αγροτικό νομό όπως η Λακωνία, οι κατευθύνσεις αυτές αναμένεται να επηρεάσουν άμεσα τον μελλοντικό σχεδιασμό αρδευτικών έργων και καλλιεργητικών πρακτικών.
Παράλληλα, η στρατηγική προειδοποιεί ότι η Ελλάδα εισέρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία οι ξηρασίες και οι περίοδοι λειψυδρίας θα γίνονται συχνότερες και εντονότερες. Για τον λόγο αυτό υιοθετείται η αρχή της πρόληψης και όχι της εκ των υστέρων αντιμετώπισης των προβλημάτων. Η διαχείριση κινδύνων από ξηρασία και πλημμύρες ενσωματώνεται πλέον στον πυρήνα του σχεδιασμού, με στόχο τη δημιουργία κλιματικά ανθεκτικών τοπικών κοινωνιών.
Νέα εποχή στη διαχείριση των υδάτων
Ένα ακόμη στοιχείο που αναμένεται να προκαλέσει συζητήσεις είναι η πρόβλεψη για περιορισμό του διοικητικού κατακερματισμού στον τομέα του νερού. Το υπουργείο διαπιστώνει ότι η ύπαρξη πολλών μικρών και συχνά οικονομικά αδύναμων φορέων ύδρευσης δυσκολεύει την αποτελεσματική διαχείριση των υποδομών και την υλοποίηση επενδύσεων. Γι’ αυτό προωθείται η δημιουργία «μεγαλύτερων και ισχυρότερων παρόχων υπηρεσιών ύδατος», μέσω ενοποιήσεων και θεσμικής θωράκισης, με στόχο τη βελτίωση της ποιότητας υπηρεσιών και της οικονομικής βιωσιμότητας. Η συγκεκριμένη πρόβλεψη αφορά άμεσα και τις δημοτικές επιχειρήσεις ύδρευσης της Πελοποννήσου, οι οποίες ενδέχεται να κληθούν τα επόμενα χρόνια να λειτουργήσουν σε διαφορετικό θεσμικό περιβάλλον.
Ιδιαίτερη βαρύτητα αποδίδεται επίσης στην ψηφιακή παρακολούθηση των υδάτων. Η έκθεση αναγνωρίζει σημαντικά κενά στα διαθέσιμα δεδομένα και στην αξιοπιστία των μετρήσεων, επισημαίνοντας ότι σε μεγάλο ποσοστό των υδατικών συστημάτων η αξιολόγηση βασίζεται σε ομαδοποιήσεις και εκτιμήσεις ειδικών και όχι σε πλήρεις επιτόπιες μετρήσεις. Μάλιστα, η Ανατολική Πελοπόννησος συγκαταλέγεται στις περιοχές όπου καταγράφονται υψηλά ποσοστά χαμηλής αξιοπιστίας δεδομένων, γεγονός που καθιστά αναγκαία την ενίσχυση του Εθνικού Δικτύου Παρακολούθησης Υδάτων.
Στο επίκεντρο της νέας πολιτικής βρίσκεται η αρχή ότι κάθε περιοχή θα πρέπει να αναπτύσσεται με βάση τη «φέρουσα ικανότητα» των διαθέσιμων υδατικών πόρων της. Η πρόβλεψη αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία για περιοχές όπως η Λακωνία, όπου συνυπάρχουν γεωργία υψηλών απαιτήσεων, τουριστική ανάπτυξη και αυξημένες ανάγκες ύδρευσης κατά τους θερινούς μήνες.
Η δημόσια διαβούλευση που ξεκίνησε αποτελεί το πρώτο βήμα πριν από την οριστικοποίηση της στρατηγικής. Ωστόσο, το μήνυμα που εκπέμπεται είναι σαφές: το νερό παύει να θεωρείται δεδομένο αγαθό και μετατρέπεται σε κρίσιμο αναπτυξιακό, περιβαλλοντικό και γεωπολιτικό πόρο, με τη Λακωνία να βρίσκεται ανάμεσα στις περιοχές που θα κληθούν να προσαρμοστούν πιο γρήγορα στη νέα πραγματικότητα.
Η συμμετοχή στη διαβούλευση
Το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας καλεί πολίτες, οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης, παρόχους υπηρεσιών ύδατος, επιστημονικούς και επαγγελματικούς φορείς, την ακαδημαϊκή κοινότητα, μη κυβερνητικές οργανώσεις και κάθε ενδιαφερόμενο να συμμετάσχουν ενεργά στη δημόσια ηλεκτρονική διαβούλευση για την Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα. Όπως επισημαίνεται, η συμβολή των πολιτών και των φορέων θεωρείται καθοριστικής σημασίας για τη διαμόρφωση μιας στρατηγικής που θα ανταποκρίνεται στις πραγματικές ανάγκες της χώρας και θα διασφαλίζει τη βιώσιμη διαχείριση του νερού για τις σημερινές και τις επόμενες γενιές. Η διαβούλευση θα παραμείνει ανοιχτή έως την 22α Ιουλίου 2026 και ώρα 21:30, ενώ το πλήρες κείμενο της στρατηγικής και η δυνατότητα υποβολής σχολίων είναι διαθέσιμα μέσω της ηλεκτρονικής πλατφόρμας διαβουλεύσεων του ΥΠΕΝ.
