Υπό το βάρος των κρίσιμων θεσμικών προκλήσεων, με ανοιχτά τα μεγάλα μέτωπα της χρηματοδότησης και της καθημερινότητας, και με ισχυρό διεκδικητικό στίγμα για την επόμενη μέρα των δήμων και της περιφέρειας, διεξάγεται στην Καλαμάτα το ετήσιο τακτικό Συνέδριο της Κεντρικής Ένωσης Δήμων Ελλάδας (ΚΕΔΕ), οι εργασίες του οποίου ολοκληρώνονται σήμερα, Σάββατο (7/11).
Το τριήμερο συνέδριο, το οποίο άνοιξε την αυλαία του την Πέμπτη 5 Νοεμβρίου, συγκέντρωσε εκατοντάδες συνέδρους, δημάρχους και αιρετούς από όλη την επικράτεια -συμπεριλαμβανομένης της Λακωνίας-, επιβεβαιώνοντας για πολλοστή φορά τον κομβικό παρεμβατικό ρόλο της Τοπικής Αυτοδιοίκησης στο θεσμικό οικοδόμημα της Πολιτείας.
Από το βήμα του συνεδρίου αναδείχθηκε με εμφατικό τρόπο η δύσκολη και οριακή πραγματικότητα που αντιμετωπίζουν οι δημοτικές αρχές, οι οποίες καλούνται να σηκώσουν δυσβάστακτα βάρη χωρίς την ανάλογη κρατική στήριξη. Στο επίκεντρο των φετινών εργασιών βρέθηκαν η αποτύπωση της δημοσιονομικής κατάστασης των δήμων, το ζήτημα του χρηματοδοτικού κενού και το δυσβάστακτο ενεργειακό κόστος, την ώρα που η επόμενη μέρα μετά την ψήφιση του νέου Κώδικα Αυτοδιοίκησης διαμορφώνει νέους όρους συνεργασίας με την κεντρική διοίκηση.
Οι εξαγγελίες Μητσοτάκη
για 6+2 παρεμβάσεις
Το «παρών» στο συνέδριο έδωσε ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, ο οποίος, αναγνωρίζοντας τις δυσκολίες της τρέχουσας συγκυρίας και τις επιπτώσεις της διεθνούς αβεβαιότητας και της ενεργειακής κρίσης, τόνισε την ανάγκη για ρεαλισμό και κοινή πορεία. «Είμαι εδώ για να μοιραστώ μαζί σας, με ειλικρίνεια, τις προκλήσεις της συγκυρίας. Διότι σε έναν κόσμο μεγάλων γεωπολιτικών ανατροπών, σε έναν κόσμο οικονομικής αβεβαιότητας θα ήταν ουτοπικό να πιστεύουμε ότι και ο τόπος μας μπορεί να μείνει ανεπηρέαστος». Ο πρωθυπουργός υπογράμμισε ότι η κρατική χρηματοδότηση προς τους δήμους έχει αυξηθεί από 1,8 δισ. ευρώ το 2019 σε 3 δισ. ευρώ το 2026, σημειώνοντας άνοδο 67%, ενώ παράλληλα υπεραμύνθηκε των θεσμικών τομών, επισημαίνοντας για τον νέο Κώδικα Αυτοδιοίκησης: «Εγώ θεωρώ, όμως, ότι αυτός ο Κώδικας είναι μία μεγάλη τομή που τελικά κάνει τη δική σας τη ζωή πιο εύκολη».
Απαντώντας στα αιτήματα των αυτοδιοικητικών, ο κ. Μητσοτάκης ξεκαθάρισε: «Στόχος μας δεν μπορεί να είναι το ιδανικό, αλλά να πετύχουμε αυτό το οποίο είναι δυνατό, αυτό το οποίο είναι εφικτό», ανακοινώνοντας παράλληλα τη δέσμη «6+2» άμεσα εφαρμόσιμων πρωτοβουλιών: την άμεση πίστωση 300 εκατ. ευρώ στους δήμους από τον ΕΟΑΝ για έργα ανακύκλωσης, τη διάθεση 240 εκατ. ευρώ εντός του Νοεμβρίου για αποπληρωμή ληξιπρόθεσμων δημοτικών οφειλών προς τους παρόχους ενέργειας, την αύξηση του τέλους παρεπιδημούντων από 0,75% σε 1%, τον διπλασιασμό της ετήσιας κρατικής επιχορήγησης για τη συντήρηση των σχολικών κτηρίων, την πρόθεση διάθεσης 200 εκατ. ευρώ ετησίως για την εσωτερική οδοποιία μόλις ομαλοποιηθεί η αγορά καυσίμων, επιπλέον 50 εκατ. ευρώ για προμήθεια μπαταριών για τοπικές ΑΠΕ, πρόσθετη ρύθμιση χρεών ύψους 60 εκατ. ευρώ σε συνεργασία με τη ΔΕΗ, καθώς και τη δρομολόγηση συζητήσεων για ειδικό τιμολόγιο ρεύματος.
Κλείνοντας, ο πρωθυπουργός τόνισε: «Βρίσκομαι ανάμεσά σας για να σας πω ότι επιβάλλεται στις σημερινές συγκυρίες να βαδίσουμε μαζί. Η κοινωνία δεν διαχωρίζει δημοτικές και κυβερνητικές ευθύνες, έχει απέναντί της μία ενιαία Πολιτεία».
Λιβάνιος για στελέχωση,
εντοπιότητα και ενεργειακό κόστος
Από την πλευρά του, ο υπουργός Εσωτερικών, Θοδωρής Λιβάνιος, επικεντρώθηκε στις κρίσιμες προκλήσεις της στελέχωσης και της λειτουργικής θωράκισης των δήμων, ανακοινώνοντας συγκεκριμένες παρεμβάσεις για την άρση των αδιεξόδων. Αναγνωρίζοντας ότι η έγκριση περίπου 20.000 νέων θέσεων εργασίας την τελευταία επταετία δεν αρκεί από μόνη της εάν δεν διασφαλίζεται η πραγματική τοποθέτηση των υπαλλήλων στις θέσεις προκήρυξης, ο κ. Λιβάνιος προανήγγειλε την εξέταση πρόσθετων διαγωνιστικών διαδικασιών και ταχύτερων μηχανισμών αναπλήρωσης για περιπτώσεις άγονων προκηρύξεων ή μη αποδοχής διορισμών, φέρνοντας ως χαρακτηριστικό παράδειγμα τις δυσκολίες στελέχωσης σε ακριτικές περιοχές όπως το Καστελόριζο. Στο ίδιο μήκος κύματος, εμφανίστηκε απόλυτα διατεθειμένος να συζητήσει την περαιτέρω επέκταση και ενίσχυση της μοριοδότησης της εντοπιότητας στις προκηρύξεις του ΑΣΕΠ -ένα μέτρο που εδώ και δύο χρόνια εφαρμόζεται σε ορεινούς, νησιωτικούς και μικρούς δήμους έως 25.000 κατοίκων αποφέροντας θετικά αποτελέσματα-, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο εφαρμογής της και σε μεγαλύτερους ή αστικούς δήμους, όπως ο Δήμος Πυλαίας–Χορτιάτη, για συγκεκριμένες κρίσιμες θέσεις.
Στο οικονομικό σκέλος, ο υπουργός Εσωτερικών αναφέρθηκε διεξοδικά στο αυξημένο ενεργειακό κόστος που πιέζει τους δημοτικούς προϋπολογισμούς -επισημαίνοντας ότι η πρόσθετη επιβάρυνση για το 2026 εκτιμάται στα 35 εκατ. ευρώ- και ανακοίνωσε την καταβολή συμπληρωματικής έκτακτης οικονομικής ενίσχυσης εντός του Νοεμβρίου, ύψους περίπου ίσιου με το ένα τέταρτο των προηγούμενων 140 εκατ. ευρώ, για την κάλυψη των ενεργειακών δαπανών Οκτωβρίου και Νοεμβρίου. Παράλληλα, ασκώντας κριτική στη στάση των παρόχων ενέργειας απέναντι σε βασικές κοινωνικές δομές και υπηρεσίες των δήμων, όπως ο δημοτικός φωτισμός, η ύδρευση και οι βιολογικοί καθαρισμοί, πρότεινε τη δρομολόγηση κοινής διαπραγμάτευσης μεταξύ ΚΕΔΕ, ΕΔΕΥΑ και παρόχων, ώστε οι 332 δήμοι της χώρας να αντιμετωπίζονται ενιαία ως ένας μεγάλος καταναλωτής συνολικής ετήσιας κατανάλωσης 2,3 τεραβατωρών.
Το ασφυκτικό χρηματοδοτικό κενό
και οι 8 διεκδικήσεις της ΚΕΔΕ
Στο επίκεντρο της διεκδικητικής ατζέντας βρέθηκε η κεντρική ομιλία του προέδρου της ΚΕΔΕ, Λάζαρου Κυρίζογλου, ο οποίος έθεσε επί τάπητος τα δομικά προβλήματα και το ασφυκτικό οικονομικό περιβάλλον στο οποίο λειτουργούν οι δήμοι. «Oι δήμοι χρειάζονται άμεσα κατακόρυφη αύξηση της χρηματοδότησής τους, ώστε να καλύπτουν το λειτουργικό τους κόστος», τόνισε, ξεκαθαρίζοντας την αδιαπραγμάτευτη στάση της ΚΕΔΕ: «Καμία νέα αρμοδιότητα στους δήμους χωρίς αντίστοιχους οικονομικούς και ανθρώπινους πόρους».
Παρουσιάζοντας την πρώτη ολοκληρωμένη μελέτη αποτίμησης του κόστους άσκησης των δημοτικών αρμοδιοτήτων -που εκπονήθηκε από την ΚΕΔΕ σε συνεργασία με την ΕΕΤΑΑ και υπηρεσιακά στελέχη του Υπουργείου Εσωτερικών-, αποκάλυψε ότι το πραγματικό κόστος λειτουργίας των δήμων ανήλθε στα 5,34 δισ. ευρώ το 2025, την ώρα που η αντίστοιχη χρηματοδότηση των Κεντρικών Αυτοτελών Πόρων περιορίζεται στα 3,040 δισ. ευρώ, διαμορφώνοντας ένα τεράστιο και δυσαναπλήρωτο χρηματοδοτικό κενό ύψους 2,3 δισ. ευρώ. Ο κ. Κυρίζογλου υπογράμμισε ότι, παρά την αύξηση των ΚΑΠ σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια, τα μεγέθη απέχουν σημαντικά από τα επίπεδα του 2009, ενώ η απόκλιση από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο παραμένει χαώδης, καθώς οι δαπάνες των δήμων στην Ελλάδα αντιστοιχούν μόλις στο 4,01% του ΑΕΠ έναντι 11,27% στην υπόλοιπη Ευρώπη.
Ο ίδιος διεμήνυσε με έμφαση ότι η αποκέντρωση παραμένει ανολοκλήρωτη όσο οι δήμοι καλούνται να επωμίζονται διαρκώς νέες αρμοδιότητες χωρίς τους αντίστοιχους οικονομικούς και ανθρώπινους πόρους, επαναλαμβάνοντας το αδιαπραγμάτευτο σύνθημα ότι δεν πρέπει να υπάρξει καμία νέα αρμοδιότητα χωρίς πλήρη κάλυψη. Στο πλαίσιο αυτό, παρουσίασε τις οκτώ βασικές οικονομικές και θεσμικές διεκδικήσεις της ΚΕΔΕ, οι οποίες περιλαμβάνουν την άμεση αύξηση των ΚΑΠ με σταδιακή απόδοση εντός πενταετίας του 7% των καθαρών εσόδων του κρατικού προϋπολογισμού και μακροπρόθεσμο στόχο τη διάθεση του 8% του ΑΕΠ στην Αυτοδιοίκηση, τη θέσπιση νέου αναπτυξιακού προγράμματος για τις τοπικές υποδομές, τριετές πρόγραμμα προσλήψεων, πλήρη κάλυψη των μισθολογικών επιβαρύνσεων, ειδική μέριμνα για τους ορεινούς και νησιωτικούς δήμους, οριστική διευθέτηση του ενεργειακού κόστους και επαναφορά του ενεργειακού συμψηφισμού, κατάργηση του τέλους ταφής με επιστροφή των εισπραχθέντων πόρων, καθώς και καθιέρωση μόνιμου μηχανισμού αντικειμενικής κοστολόγησης των αρμοδιοτήτων. Παράλληλα, ο κ. Κυρίζογλου χαιρέτισε την ψήφιση του νέου Κώδικα Αυτοδιοίκησης ως σημαντική θεσμική τομή που ενσωματώνει πάνω από το 90% των προτάσεων της ΚΕΔΕ και ενοποιεί χιλιάδες διάσπαρτες διατάξεις, ξεκαθαρίζοντας ωστόσο ότι απαιτείται περαιτέρω εμβάθυνση της συνταγματικής κατοχύρωσης της διοικητικής και οικονομικής αυτοτέλειας, ενώ κατέστησε σαφές ότι, εάν δεν υπάρξουν συγκεκριμένες κυβερνητικές απαντήσεις στα αιτήματα, ο αυτοδιοικητικός κόσμος θα προχωρήσει σε δυναμικές κινητοποιήσεις, ακόμη και με κάθοδο διαμαρτυρίας στη Βουλή.
Μήνυμα για αναπτυξιακή προοπτική
και περιφερειακή σύγκλιση από Πτωχό
Ξεχωριστό και ουσιαστικό στίγμα στις εργασίες του συνεδρίου κατέθεσε ο περιφερειάρχης Πελοποννήσου, Δημήτρης Πτωχός, ο οποίος καλωσορίζοντας τους συνέδρους υπογράμμισε ότι η μεγάλη πρόκληση της περιόδου είναι η μετάβαση από τη νομοθέτηση στο αποτέλεσμα, τονίζοντας χαρακτηριστικά: «Το μεγάλο στοίχημα που πρέπει να κερδίσουμε είναι να περάσουμε από τη νομοθέτηση στο αποτέλεσμα». Ο κ. Πτωχός στάθηκε με έμφαση στην ανάγκη μιας πραγματικής και ουσιαστικής αποκέντρωσης, επισημαίνοντας ότι η μεταφορά αρμοδιοτήτων προς τους δήμους και τις περιφέρειες οφείλει να συνοδεύεται από τους αντίστοιχους οικονομικούς πόρους, το αναγκαίο προσωπικό και τα κατάλληλα θεσμικά εργαλεία. Υπογράμμισε, επίσης, τη σημασία της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης και του στενού κοινού σχεδιασμού πέρα από στενά διοικητικά όρια, διατυπώνοντας την αποστροφή: «Ο πολίτης δεν κατοικεί σε μια αρμοδιότητα. Κατοικεί σε μια πραγματικότητα που όλοι μαζί οφείλουμε να βελτιώνουμε». Στο πεδίο των υποδομών και της περιφερειακής ανάπτυξης, ο περιφερειάρχης έθεσε επί τάπητος κρίσιμα ζητήματα, όπως την επιτάχυνση των διαδικασιών και τη μείωση της γραφειοκρατίας που καθυστερούν τα δημόσια έργα, ενώ αναφέρθηκε ειδικότερα σε καίριες παρεμβάσεις για την Πελοπόννησο, όπως η πρόοδος στο Περιφερειακό Αθλητικό Κέντρο Καλαμάτας μέσα από τη στενή συνεργασία περιφέρειας, δήμου και κυβέρνησης, η μεγάλη εκκρεμότητα του οδικού άξονα Πύργος, Καλό Νερό και Τσακώνα για την οδική ασφάλεια και την ανάπτυξη της Δυτικής Πελοποννήσου, καθώς και η προώθηση των κρίσιμων αντιπλημμυρικών έργων σε Καλαμάτα και Μεσσήνη.
Παράλληλα, έδωσε ιδιαίτερη βαρύτητα στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, στη θωράκιση των υποδομών, στη στήριξη του πρωτογενούς τομέα και της αγροτικής παραγωγής με τη χρήση της τεχνολογίας, καθώς και στην ανάγκη ενίσχυσης της εμπιστοσύνης των πολιτών στους θεσμούς, κλείνοντας με το κεντρικό μήνυμα: «Κανένας δήμος μόνος του. Καμία τοπική κοινωνία στο περιθώριο. Κανένα ευρώ χαμένο επειδή έλειψε μια υπογραφή».
Τιμήθηκαν Μπένος και Δράκος
Το συνέδριο πλαισιώθηκε από τοποθετήσεις υπουργών, πολιτικών αρχηγών, εκπροσώπων κομμάτων και θεσμικών φορέων. Συνάμα, τιμήθηκαν ο πρώην δήμαρχος Καλαμάτας και υπουργός, Σταύρος Μπένος, για την καθοριστική συμβολή του στην ανασυγκρότηση της Καλαμάτας μετά τον σεισμό του 1986, καθώς και ο πρώην νομάρχης Μεσσηνίας και τελευταίος πρόεδρος της Ένωσης Νομαρχιακών Αυτοδιοικήσεων Ελλάδας (ΕΝΑΕ), Δημήτρης Δράκος, για τη μακρόχρονη προσφορά του στην Αυτοδιοίκηση.
