Το έργο της χαρτογράφησης των σκέψεων και συμπεριφορών που αποκαλύπτουν ότι νιώθουμε κολλημένοι και περισσότερο δυστυχισμένοι απ’ όσο θέλουμε να παραδεχθούμε, ανέλαβε ο δρ Evan Parks, κλινικός ψυχολόγος και καθηγητής στο Πολιτειακό Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν, σε άρθρο του στο Psychology Today. Παρότι μας είναι σχετικά εύκολο να αντιληφθούμε ότι κάποιος από το εργασιακό ή φιλικό μας περιβάλλον βυθίζεται στην κατάθλιψη, συνήθως δυσκολευόμαστε να το αναγνωρίσουμε όταν συμβαίνει σε εμάς. Τα στερεότυπα για το πώς μοιάζει ένας άνθρωπος με κατάθλιψη δεν βοηθούν. Μπορεί να φαίνεται λυπημένος και απομονωμένος, αλλά μπορεί να είναι και ο εργατικός συνάδελφος, η δασκάλα του παιδιού ή ο ταμίας του σούπερ μάρκετ, χωρίς τίποτα στη συμπεριφορά του να προδίδει όσα βιώνει.
Ενδιαφέρον προκαλεί η παρατήρηση του δρ Parks ότι ακόμη και ασθενείς που έχουν αξιολογηθεί με υψηλό «σκορ» στα συμπτώματα κατάθλιψης, όταν ερωτώνται αν πιστεύουν ότι έχουν κατάθλιψη, σχεδόν πάντα απαντούν αρνητικά. Με άλλα λόγια, είμαστε πολύ καλοί στο να εξαπατούμε τον ίδιο μας τον εαυτό, συνεχίζοντας σαν να μην συμβαίνει τίποτα. Κι όμως, υπάρχουν ορισμένες σκέψεις και συμπεριφορές που αποκαλύπτουν ότι δεν πάνε όλα τόσο καλά όσο θέλουμε να πιστεύουμε. Ότι είμαστε εγκλωβισμένοι στην απελπισία, αλλά επιμένουμε να το αγνοούμε.
Πλήρης αποσύνδεση
Έχετε χάσει την επαφή με ό,τι έχει σημασία για εσάς. Νιώθετε αποπροσανατολισμένοι ως προς τις αξίες, την κατεύθυνση και τον σκοπό της ζωής σας, αποσυνδεδεμένοι από όσα κάποτε σας έδιναν νόημα.
Στο κενό
Υπάρχει ένα χάσμα ανάμεσα σε αυτό που επιθυμείτε και σε αυτό που έχετε, ανάμεσα σε αυτό που είστε και σε αυτό που θέλετε να γίνετε. Αν και μπορεί να αποτελέσει κίνητρο για αλλαγή και ανάπτυξη, συχνά γίνεται πηγή έντονου άγχους, ενισχύοντας την απελπισία και την απαισιοδοξία.
Φορτίζετε τις αρνητικές σκέψεις
Προσπαθώντας να εξηγήσετε όσα σας συμβαίνουν, επιλέγετε τις πιο αρνητικές και απαισιόδοξες εξηγήσεις και τις αντιμετωπίζετε ως τις μοναδικές πιθανές. Έτσι ενεργοποιείτε έναν φαύλο κύκλο αρνητισμού και δυστυχίας, που τροφοδοτείται συνεχώς από τον ίδιο τρόπο σκέψης.
Καταστροφικές συμπεριφορές
Για να ξεφύγετε από τις μαύρες σκέψεις και να ελέγξετε την κακή διάθεση, καταφεύγετε σε συμπεριφορές όπως τα ψώνια, ο τζόγος, η υπερκατανάλωση φαγητού, αλκοόλ, φαρμάκων ή καπνού, ενώ στις πιο σοβαρές περιπτώσεις μπορεί να προσπαθήσετε να βλάψετε τον εαυτό σας.
Κύκλος απελπισίας
Εγκλωβίζεστε σε έναν φαύλο κύκλο όπου η προσωρινή ανακούφιση τελειώνει γρήγορα, αφήνοντάς σας στην ίδια ή και χειρότερη ψυχολογική κατάσταση, μαζί με τα προβλήματα που προκαλούν οι καταχρήσεις και επιβαρύνουν μακροπρόθεσμα τη ζωή σας.
Σκέψεις – παγίδα
Πιστεύετε ότι για να προχωρήσετε πρέπει πρώτα να απαλλαγείτε από τη δυστυχία σας και να αντικαταστήσετε τις μαύρες σκέψεις με θετικές. Υποθέτετε ότι η φυσιολογική ανθρώπινη κατάσταση είναι η ευτυχία και ότι κάπου εσείς φταίτε που δεν τη βιώνετε. Έτσι, ο ίδιος ο τρόπος σκέψης σας συντηρεί τον φαύλο κύκλο.
Σας φαίνονται οικείες οι παραπάνω σκέψεις; Ξυπνάτε πιστεύοντας ότι η σημερινή μέρα θα είναι εξίσου δύσκολη με τη χθεσινή και η αυριανή δεν θα διαφέρει; Τότε ίσως είστε εγκλωβισμένοι σε έναν φαύλο κύκλο θλίψης και χρειάζεστε βοήθεια για να βγείτε από αυτόν. Δεν είστε οι μόνοι· όλοι μας περνάμε κατά καιρούς περιόδους σκοτεινών σκέψεων. Υπάρχουν όμως τρόποι να απεγκλωβιστούμε.
Τα βήματα της αλλαγής
Το πρώτο βήμα, σύμφωνα με τον δρ Parks, είναι απλό αλλά ουσιαστικό: να δείξετε συμπόνια στον εαυτό σας. Το μυαλό μας είναι εξαιρετικό στο αυτομαστίγωμα, αλλά πολύ λιγότερο πρόθυμο να αναγνωρίσει τα θετικά μας στοιχεία.
Το δεύτερο βήμα είναι να αξιολογήσετε με ειλικρίνεια πόσο ωφέλιμες είναι οι ζοφερές σκέψεις σας. Μήπως τελικά σας κοστίζουν περισσότερο απ' όσο αντέχετε;
Μην προσπαθείτε να ελέγξετε ή να εξαφανίσετε ως διά μαγείας τη δυσφορία και τη στεναχώρια σας. Αποδεχθείτε την κατάστασή σας και κάντε μικρά, σταθερά βήματα προς την κατεύθυνση που επιθυμείτε.
Να θυμάστε ότι δεν σας ορίζουν οι σκέψεις σας. Δεν χρειάζεται να σας ελέγχουν οι ζοφερές φωνές του μυαλού σας. Εσείς γράφετε την ιστορία της ζωής σας· σε αυτή την ιστορία είστε ο πρωταγωνιστής και όχι το θύμα.
