Επιστήμονες διαπίστωσαν ότι βακτήριο του ανθρώπινου ουροποιητικού συστήματος μπορεί, σε εργαστηριακές συνθήκες, να μετατρέπει μια ουσία που παράγεται φυσιολογικά στον οργανισμό σε τεστοστερόνη. Η ανακάλυψη ανοίγει νέο πεδίο έρευνας σχετικά με τον ρόλο του μικροβιώματος στο ορμονικό περιβάλλον του προστάτη, χωρίς ωστόσο να αποδεικνύει ότι το συγκεκριμένο μικρόβιο προκαλεί καρκίνο.

Η μελέτη, η οποία δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature Communications, θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική, καθώς η τεστοστερόνη και τα υπόλοιπα ανδρογόνα επηρεάζουν τη λειτουργία του προστάτη. Πολλοί καρκίνοι του προστάτη αξιοποιούν αυτές τις ορμόνες για να αναπτυχθούν, γι’ αυτό και στην αντιμετώπιση της προχωρημένης νόσου εφαρμόζεται συχνά θεραπεία στέρησης ανδρογόνων.

Όπως διευκρινίζουν οι ερευνητές, το εύρημα δεν συνδέει άμεσα τα βακτήρια με την εμφάνιση καρκίνου. Αποκαλύπτει, όμως, ότι διαθέτουν τον απαραίτητο βιοχημικό μηχανισμό για την παραγωγή τεστοστερόνης.

Το βακτήριο που εξέπληξε τους επιστήμονες
Αντίθετα με την παλαιότερη αντίληψη ότι τα ούρα είναι αποστειρωμένα, σήμερα είναι γνωστό πως το ουροποιητικό σύστημα φιλοξενεί το δικό του μικροβιακό οικοσύστημα. Οι επιστήμονες μελέτησαν βακτήρια από δείγματα ούρων ανδρών πριν από βιοψία προστάτη, αναζητώντας μικροοργανισμούς ικανούς να μετατρέπουν στεροειδείς ουσίες.

Ανάμεσά τους ξεχώρισε το Actinobaculum massiliense. Όταν οι ερευνητές το εξέθεσαν σε DHEA –μια ουσία που παράγεται φυσιολογικά από τον οργανισμό και λειτουργεί ως «πρώτη ύλη» για στεροειδείς ορμόνες– το βακτήριο τη μετέτρεψε σε τεστοστερόνη μέσω μιας ακολουθίας χημικών αντιδράσεων.

Πίσω από αυτή την ικανότητα εντοπίστηκαν τα γονίδια dirA και dirB. Το ένζυμο dirA αποδείχθηκε πιο ευέλικτο, καθώς μπορεί να εκτελεί διαφορετικές μετατροπές στεροειδών και να οδηγεί στην παραγωγή τεστοστερόνης μέσα από περισσότερες διαδρομές. Το dirB, αντίθετα, πραγματοποιεί μόνο μέρος της διαδικασίας.

Τρισδιάστατες προσομοιώσεις έδειξαν ότι η διαφορά οφείλεται στη δομή των δύο ενζύμων. Το dirA διαθέτει μεγαλύτερο εσωτερικό χώρο, επιτρέποντας στο στεροειδές μόριο να τοποθετείται κατάλληλα για τις απαιτούμενες αντιδράσεις.

Η ανακάλυψη αναδεικνύει μια έως σήμερα υποτιμημένη πλευρά του ανθρώπινου μικροβιώματος: τα βακτήρια δεν συνυπάρχουν απλώς με τον οργανισμό, αλλά ενδέχεται να συμμετέχουν ενεργά σε βιοχημικές διεργασίες που επηρεάζουν τις ορμόνες. Η δυνατότητά τους να μετατρέπουν στεροειδείς ουσίες δημιουργεί νέα δεδομένα για τη μελέτη της σχέσης μεταξύ μικροβίων και ανθρώπινης υγείας.

Τι μπορεί να σημαίνει για τον προστάτη
Το βασικό ερώτημα είναι εάν η τεστοστερόνη που παράγεται από βακτήρια μπορεί να μεταβάλει το ορμονικό περιβάλλον γύρω από τον προστάτη. Η παρούσα μελέτη δεν δίνει ακόμη απάντηση, καθώς τα πειράματα πραγματοποιήθηκαν αποκλειστικά στο εργαστήριο και δεν αποδεικνύουν ότι η ίδια διαδικασία εξελίσσεται μέσα στο ανθρώπινο σώμα.

Οι επιστήμονες καλούνται πλέον να διαπιστώσουν εάν ο μηχανισμός είναι ενεργός στους ανθρώπους, πόση τεστοστερόνη μπορούν να παράγουν τα βακτήρια και εάν αυτή φτάνει στους ιστούς του προστάτη. Θα διερευνηθεί επίσης κατά πόσο τα γονίδια dirA και dirB σχετίζονται με τα επίπεδα ορμονών, τις παθήσεις του προστάτη ή την ανταπόκριση των ασθενών στις θεραπείες.

Προς το παρόν, λοιπόν, δεν έχει ανακαλυφθεί μια νέα αιτία καρκίνου του προστάτη, αλλά μια άγνωστη έως σήμερα ιδιότητα βακτηρίου του ουροποιητικού. Το εύρημα θέτει ένα κρίσιμο ερώτημα για τη μελλοντική έρευνα: μπορούν τα μικρόβια που ζουν κοντά στον προστάτη να επηρεάζουν ουσιαστικά το ορμονικό του περιβάλλον;