Για χρόνια, η συζήτηση γύρω από τα συμπληρώματα διατροφής επικεντρωνόταν στο κατά πόσο είναι ωφέλιμα ή απλώς περιττά. Νεότερα επιστημονικά δεδομένα προσθέτουν, όμως, μια κρίσιμη παράμετρο: την ηλικία και τις αλλαγές που αυτή επιφέρει στον εγκέφαλο.
Ένας νεότερος εγκέφαλος διαθέτει μεγαλύτερη πλαστικότητα, απομακρύνει αποτελεσματικότερα τις άχρηστες ουσίες και ανακάμπτει ευκολότερα από το κυτταρικό στρες. Αντίθετα, με την πάροδο του χρόνου περιορίζονται ορισμένες από αυτές τις δυνατότητες, ενώ μεταβάλλεται και ο τρόπος επεξεργασίας των θρεπτικών συστατικών.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ο αιματοεγκεφαλικός φραγμός, το «σύστημα ασφαλείας» που ελέγχει ποιες ουσίες περνούν από το αίμα στον εγκέφαλο. Καθώς γερνά, οι συνδέσεις των κυττάρων του εξασθενούν και οι μηχανισμοί μεταφοράς αλλάζουν. Αυτό σημαίνει ότι ένα συμπλήρωμα που φαίνεται ακίνδυνο σε νεότερη ηλικία μπορεί να δρα διαφορετικά σε έναν ηλικιωμένο ή επιβαρυμένο οργανισμό.
Τι έδειξαν οι μελέτες για τρία δημοφιλή συμπληρώματα
Η βιταμίνη D έχει μελετηθεί εκτενώς για την πιθανή σχέση της με τη γνωστική λειτουργία. Παρότι τα χαμηλά επίπεδά της έχουν συσχετιστεί με ταχύτερη γνωστική έκπτωση, τα αποτελέσματα από τη χρήση συμπληρωμάτων παραμένουν αντικρουόμενα.
Σε μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό «BMJ Open» και παρακολούθησε 5.065 Αμερικανούς, με μέση ηλικία τα 67 έτη, όσοι λάμβαναν συμπλήρωμα βιταμίνης D εμφάνισαν ελαφρώς ταχύτερη επιδείνωση της γνωστικής και εκτελεστικής λειτουργίας μέσα σε έξι χρόνια. Η συσχέτιση αφορούσε μόνο όσους είχαν ήδη φυσιολογικά επίπεδα βιταμίνης D και όχι τα άτομα με ανεπάρκεια.
Οι ερευνητές εξετάζουν κατά πόσο η επιπλέον ποσότητα μπορεί να επηρεάζει τη μοριακή λειτουργία του εγκεφάλου και τη συσσώρευση β-αμυλοειδούς, που συνδέεται με τη νόσο Αλτσχάιμερ. Διευκρινίζεται, πάντως, ότι η μελέτη δεν αποδεικνύει πως το συμπλήρωμα αποτελεί την αιτία της επιδείνωσης.
Ανάλογος προβληματισμός υπάρχει και για τα ωμέγα-3. Η κατανάλωση ψαριών θεωρείται ευεργετική για τον εγκέφαλο, ωστόσο τα συμπληρώματα ιχθυελαίου δεν έχουν παρουσιάσει τα ίδια οφέλη.
Νέα ανάλυση συνέκρινε 273 χρήστες ωμέγα-3 με 546 άτομα που δεν λάμβαναν αντίστοιχα συμπληρώματα, σε διάστημα περίπου πέντε ετών. Οι χρήστες εμφάνισαν ταχύτερη έκπτωση σε δοκιμασίες προσανατολισμού, προσοχής, μνήμης, γλώσσας και οπτικοχωρικής αντίληψης.
Παρουσίασαν επίσης χαμηλότερο μεταβολισμό γλυκόζης σε περιοχές του εγκεφάλου που θεωρούνται ευάλωτες στη νόσο Αλτσχάιμερ.
Και εδώ, πάντως, πρόκειται για συσχέτιση και όχι για αποδεδειγμένη σχέση αιτίας και αποτελέσματος. Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι ένας εγκέφαλος που γερνά, νοσεί ή έχει υποστεί τραυματισμό μπορεί να ανταποκρίνεται διαφορετικά στα λιπαρά και σε άλλα θρεπτικά στοιχεία.
Ερωτήματα προκαλούν και τα ευρήματα για τη γλυκοζαμίνη, ένα δημοφιλές συμπλήρωμα για τις αρθρώσεις. Πειράματα σε ποντίκια με Αλτσχάιμερ έδειξαν ότι η χορήγησή της επιδείνωσε τα γνωστικά προβλήματα, πιθανώς ενισχύοντας τη συσσώρευση σύνθετων σακχάρων πάνω στις πρωτεΐνες του εγκεφάλου.
Στα ηλεκτρονικά αρχεία υγείας ανθρώπων, η χρήση γλυκοζαμίνης συνδέθηκε με περίπου 25% μεγαλύτερη πιθανότητα μετάβασης από την ήπια γνωστική διαταραχή στη νόσο Αλτσχάιμερ ή σε άλλη μορφή άνοιας. Παρόμοια αύξηση καταγράφηκε και στο ποσοστό θανάτου μεταξύ ασθενών που είχαν ήδη διαγνωστεί με άνοια. Τα δεδομένα, ωστόσο, ενδέχεται να επηρεάζονται από μη καταγεγραμμένη χρήση, διαφορετικές δόσεις και άλλες διαφορές ανάμεσα στους συμμετέχοντες.
Τα ευρήματα αυτά δεν σημαίνουν ότι οι ηλικιωμένοι πρέπει να διακόψουν τη λήψη βιταμίνης D, ωμέγα-3 ή γλυκοζαμίνης. Οι συγκεκριμένες μελέτες έχουν περιορισμούς και δεν αποδεικνύουν ότι τα συμπληρώματα προκαλούν γνωστική έκπτωση.
Αναδεικνύουν, ωστόσο, την ανάγκη η ασφάλεια και η αποτελεσματικότητά τους να αξιολογούνται με βάση την ηλικία, τη γενική κατάσταση της υγείας, τις πραγματικές ελλείψεις και τη δοσολογία. Η λήψη τους, ιδιαίτερα από μεγαλύτερους ανθρώπους ή ασθενείς με νευρολογικά προβλήματα, καλό είναι να γίνεται έπειτα από συνεννόηση με γιατρό.
