«Κβαντική ιατρική», «βιοσυντονισμός», «ενεργειακές θεραπείες», «θεραπεία με συχνότητες»: μια αναζήτηση στο διαδίκτυο αρκεί για να αποκαλύψει πόσες υπηρεσίες διαφημίζονται με αυτούς τους όρους. Άλλες υπόσχονται ότι ανιχνεύουν «ενεργειακές ανισορροπίες» ή δυσανεξίες και παράσιτα. Άλλες μιλούν για αποτοξίνωση, κυτταρική αναγέννηση ή «επαναπρογραμματισμό» του οργανισμού.
Οι περιγραφές αυτές αξιοποιούν λέξεις που παραπέμπουν στη φυσική και την ιατρική. Η χρήση τους, όμως, δεν αποδεικνύει ότι μια μέθοδος μπορεί πράγματι να διαγνώσει μια πάθηση ή να θεραπεύσει έναν ασθενή. Εκεί ακριβώς βρίσκεται το κρίσιμο ερώτημα: τι μετρά η κάθε μέθοδος και με ποιες μελέτες στηρίζονται όσα υπόσχεται;
Το θέμα επανήλθε στη δημόσια συζήτηση μετά τον θάνατο του Γιώργου Μαζωνάκη. Παράλληλα, έλεγχοι της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας στον χώρο της υγείας κατέγραψαν, μεταξύ άλλων, τη χρήση συσκευών βιοσυντονισμού και έθεσαν ζητήματα που παραπέμφθηκαν στις αρμόδιες αρχές για αξιολόγηση.
Η συζήτηση αφορά τόσο την επιστημονική βάση των διαγνωστικών και θεραπευτικών ισχυρισμών όσο και τους όρους υπό τους οποίους παρέχονται τέτοιες υπηρεσίες. Μια επισήμανση ότι μια πρακτική «δεν υποκαθιστά την ιατρική διάγνωση ή θεραπεία» έχει σημασία, αλλά χρειάζεται να εξετάζεται μαζί με τον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζεται συνολικά η υπηρεσία στον πολίτη.
Η πραγματική σχέση
κβαντικής φυσικής με Ιατρική
Η κβαντική φυσική έχει συμβάλει ουσιαστικά στην ανάπτυξη ιατρικών τεχνολογιών. Όπως εξηγεί η καθηγήτρια Βιολογίας, Γενετικής και Νανοϊατρικής της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ Μαρία Γαζούλη, οι αρχές της βρίσκονται πίσω από εφαρμογές όπως η μαγνητική τομογραφία, τα λέιζερ και η τομογραφία εκπομπής ποζιτρονίων. Αξιοποιούνται επίσης στην έρευνα της νανοϊατρικής, για παράδειγμα στην ανάπτυξη τεχνολογιών βιοαπεικόνισης.
Αυτές οι εφαρμογές, ωστόσο, δεν συνεπάγονται την ύπαρξη μιας ξεχωριστής, αναγνωρισμένης ιατρικής ειδικότητας με την ονομασία «Κβαντική Ιατρική». Η Ένωση Ελλήνων Φυσικών χαρακτηρίζει «ανυπόστατους» τους όρους «κβαντική ιατρική», «κβαντική θεραπεία» και «κβαντική συνείδηση», επισημαίνοντας ότι η επίκληση της φυσικής δεν μπορεί να υποκαταστήσει τη συστηματική επιστημονική έρευνα.
Ο καθηγητής Επιδημιολογίας στο Ινστιτούτο Παγκόσμιας Υγείας της Βαρκελώνης Μανώλης Κογεβίνας περιγράφει τα ερωτήματα που πρέπει να απαντά κάθε μέθοδος η οποία προβάλλεται ως διαγνωστική ή θεραπευτική: τι ακριβώς μετρά, τι ισχυρίζεται ότι εντοπίζει ή αντιμετωπίζει, ποιος είναι ο βιολογικός μηχανισμός της και αν υπάρχουν καλά σχεδιασμένες, επαναλήψιμες μελέτες που αποδεικνύουν ότι λειτουργεί.
Η διαφορά φαίνεται και στον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζονται οι εφαρμογές τους. Στη μαγνητική τομογραφία, για παράδειγμα, είναι σαφές ποιο φυσικό φαινόμενο αξιοποιείται, τι απεικονίζει η εξέταση και πώς χρησιμοποιείται το αποτέλεσμά της από τον γιατρό. Αντίθετα, όταν μια υπηρεσία υπόσχεται ότι εντοπίζει μια «ενεργειακή διαταραχή», χρειάζεται πρώτα να εξηγήσει με ακρίβεια τι είναι αυτό που μετρά και πώς συνδέεται με μια συγκεκριμένη πάθηση.
Ακόμη και αν μια πρακτική παρουσιάζεται ως συμπληρωματική, οι διαγνωστικές ή θεραπευτικές υποσχέσεις της πρέπει να μπορούν να ελεγχθούν. Για έναν ασθενή, μια λανθασμένη ένδειξη δυσανεξίας ή η υπόσχεση αντιμετώπισης μιας ασθένειας μπορεί να οδηγήσει σε περιττές δαπάνες, άσκοπους περιορισμούς ή καθυστέρηση της κατάλληλης ιατρικής φροντίδας.
Η διάκριση έχει πρακτική σημασία, ιδιαίτερα για κάποιον που αντιμετωπίζει πρόβλημα υγείας και αναζητά λύση. Μια συσκευή ή μια περίπλοκη περιγραφή μπορεί να δημιουργήσει την εντύπωση αξιο- πιστίας. Δεν αρκεί, όμως, για να θεμελιώσει μια διάγνωση ή μια θεραπευτική υπόσχεση. Οι ισχυρισμοί για «παθογόνες συχνότητες», «ηλεκτρομαγνητική εξισορρόπηση» ή «κυτταρική αναγέννηση» χρειάζονται την ίδια σαφή και ελέγξιμη τεκμηρίωση που απαιτείται για κάθε υπηρεσία υγείας.
