Περίπου 200 εκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως πάσχουν από ηλικιακή εκφύλιση της ωχράς κηλίδας, ενώ ο αριθμός τους αναμένεται να φτάσει τα 300 εκατομμύρια έως το 2040. Πρόκειται για την πρώτη αιτία νομικής τύφλωσης στον ανεπτυγμένο κόσμο, με τη συχνότητά της να αυξάνεται σημαντικά στις μεγαλύτερες ηλικίες.
Όπως εξηγεί ο επίκουρος καθηγητής Οφθαλμολογίας του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης, Τρίφων Ρότσος, μιλώντας στο Πρακτορείο FM και στην εκπομπή της Τάνιας Μαντουβάλου «104,9 Μυστικά Υγείας», η πάθηση προσβάλλει το τμήμα του αμφιβληστροειδούς που εξασφαλίζει την κεντρική όραση. Επηρεάζει, επομένως, βασικές καθημερινές λειτουργίες, όπως το διάβασμα, η αναγνώριση προσώπων και η διάκριση λεπτομερειών.
Στην εμφάνισή της συμβάλλουν η γενετική προδιάθεση, το κάπνισμα, περιβαλλοντικοί παράγοντες και η αύξηση της ηλικίας. Ωστόσο, η έγκαιρη αναγνώριση των συμπτωμάτων και η κατάλληλη αντιμετώπιση μπορούν να συμβάλουν καθοριστικά στη διατήρηση της όρασης και της ανεξαρτησίας των ασθενών.
Τα συμπτώματα
που χρειάζονται άμεσο έλεγχο
Η νόσος διακρίνεται σε ξηρή και υγρή ή εξιδρωματική μορφή. Η ξηρή είναι συχνότερη, ενώ η υγρή μπορεί να προκαλέσει ταχύτερη απώλεια όρασης και απαιτεί έγκαιρη θεραπευτική παρέμβαση. Η διάκρισή τους είναι απαραίτητη για την επιλογή της θεραπείας και τον καθορισμό της παρακολούθησης.
Χαρακτηριστικό προειδοποιητικό σύ- μπτωμα είναι η μεταμορφοψία: ευθείες γραμμές εμφανίζονται ξαφνικά κυρτές ή στραβές. Άλλες ενδείξεις είναι η θόλωση στο κέντρο της όρασης και η δυσκολία στην αναγνώριση λεπτομερειών. Τα συμπτώματα αυτά ενδέχεται να αποδοθούν λανθασμένα στην ηλικία ή στην ανάγκη αλλαγής γυαλιών.
Ο κ. Ρότσος επισημαίνει ότι, όταν η όραση δεν βελτιώνεται με νέα γυαλιά, πρέπει να διερευνάται πιθανό πρόβλημα στην ωχρά κηλίδα. Συνιστά ετήσιο οφθαλμολογικό έλεγχο, τονίζοντας ότι η ξαφνική παραμόρφωση των γραμμών ή η απότομη μείωση της όρασης απαιτούν άμεση εξέταση. Η καθυστέρηση μπορεί να επιτρέψει την ανάπτυξη αλλοιώσεων που περιορίζουν τις δυνατότητες αποκατάστασης.
Η διάγνωση βασίζεται στην οφθαλμολογική εξέταση και τη βυθοσκόπηση. Όπου χρειάζεται, συμπλη- ρώνεται με ειδικές εξετάσεις, όπως η οπτική τομογραφία συνοχής (OCT), η οποία απεικονίζει λεπτομερώς τις στιβάδες του αμφιβληστροειδούς.
Νεότερες θεραπείες και προοπτικές
Βασική θεραπευτική επιλογή για την υγρή μορφή αποτελούν οι ενδοϋαλοειδικές εγχύσεις φαρμάκων, οι οποίες μπορούν να σταθεροποιήσουν ή ακόμη και να βελτιώσουν την όραση. Η ανάγκη συχνών επαναλήψεων, ακόμη και κάθε μήνα σε ορισμένες περιπτώσεις, επιβαρύνει όμως τους ασθενείς και τις οικογένειές τους.
Τα νεότερα φάρμακα επιτρέπουν μεγαλύτερα διαστήματα μεταξύ των εγχύσεων. Σύμφωνα με τον καθηγητή, σε επιλεγμένους ασθενείς αυτά μπορούν να φτάσουν περίπου τους τέσσερις μήνες, ενώ έχουν καταγραφεί περιπτώσεις έως και 20 εβδομάδων. Η συχνότητα εξατομικεύεται ανάλογα με την ανταπόκριση και τη δραστηριότητα της νόσου, με την τακτική παρακολούθηση να παραμένει απαραίτητη.
Για την ξηρή μορφή, η αντιμετώπιση προσαρμόζεται στο στάδιο της πάθησης. Ο κ. Ρότσος συστήνει αποφυγή του καπνίσματος, προστασία από την έντονη ηλιακή ακτινοβολία και ισορροπημένη διατροφή, με πράσινα φυλλώδη λαχανικά και ψάρια πλούσια σε ωμέγα-3 λιπαρά οξέα. Συγκεκριμένα συμπληρώματα μπορούν να επιβραδύνουν την εξέλιξη σε κατάλληλα επιλεγμένους ασθενείς, πάντοτε με οδηγίες οφθαλμιάτρου, καθώς δεν ωφελούν όλους εξίσου.
Παράλληλα, διερευνάται η γονιδιακή θεραπεία, με στόχο ο αμφιβληστροειδής να παράγει τη θεραπευτική ουσία και να μειωθεί η ανάγκη επαναλαμβανόμενων ενέσεων. Η προσέγγιση παραμένει υπό μελέτη, με ζητήματα αποτελεσματικότητας και κόστους να απαιτούν περαιτέρω αξιολόγηση.
Προοπτικές δημιουργεί και η τεχνητή νοημοσύνη, μέσω συστημάτων κατ’ οίκον ελέγχου που θα μπορούσαν να αναγνωρίζουν ενδείξεις επιδείνωσης και να ειδοποιούν για περαιτέρω εξέταση. Οι εφαρμογές αυτές χρειάζονται πρόσθετη ανάπτυξη και αξιολόγηση πριν ενσωματωθούν ευρύτερα στην καθημερινή κλινική πρακτική.
