Πλαστές τραπεζικές ιστοσελίδες, τεχνικές κοινωνικής μηχανικής και προηγμένα εργαλεία Τεχνητής Νοημοσύνης κάνουν πλέον τις απόπειρες εξαπάτησης ταχύτερες, πιο στοχευμένες και ασύγκριτα πιο πειστικές. Τα περιστατικά ηλεκτρονικής απάτης που καταγράφονται σε όλη τη χώρα -συμπεριλαμβανομένης ανά διαστήματα και της Λακωνίας- επιβεβαιώνουν ότι η ψηφιακή εξαπάτηση δεν αποτελεί πλέον ένα μεμονωμένο ή περιστασιακό φαινόμενο. Πολίτες, επιχειρήσεις και δημόσιοι οργανισμοί βρίσκονται αντιμέτωποι με ολοένα πιο οργανωμένες και στοχευμένες επιθέσεις, οι οποίες μπορούν μέσα σε ελάχιστο χρόνο να οδηγήσουν σε απώλεια χρημάτων, υποκλοπή δεδομένων ή παραβίαση λογαριασμών.
Η εποχή κατά την οποία ένα μήνυμα ηλεκτρονικού «ψαρέματος» (phishing) αναγνωριζόταν εύκολα από τα ορθογραφικά λάθη, την πρόχειρη εμφάνιση ή τις αδέξιες διατυπώσεις, υποχωρεί σταδιακά. Οι δράστες χρησιμοποιούν πλέον ιστοσελίδες που αντιγράφουν με μεγάλη ακρίβεια το περιβάλλον τραπεζών και οργανισμών, παραποιημένες διευθύνσεις αποστολέα, πλαστά email και SMS, τηλεφωνικές κλήσεις και τεχνικές κοινωνικής μηχανικής. Στόχος να οδηγήσουν τον χρήστη σε ενέργειες όπως να πληκτρολογήσει κωδικούς πρόσβασης, να αποκαλύψει στοιχεία κάρτας, να γνωστοποιήσει έναν κωδικό ή να εγκρίνει μια συναλλαγή που δεν πραγματοποίησε ο ίδιος. Παράλληλα, τα εργαλεία Τεχνητής Νοημοσύνης διευκολύνουν τη δημιουργία καλοδιατυπωμένων και εξατομικευμένων μηνυμάτων, καθώς και την πειστικότερη απομίμηση φωνής, εικόνας ή του τρόπου επικοινωνίας ενός προσώπου, αυξάνοντας την ταχύτητα, την κλίμακα και την πειστικότητα.
Την εφευρετικότητα των κυκλωμάτων έρχεται να φωτίσει ενημέρωση από το SafeLine, την Ελληνική Ανοικτή Γραμμή για το Παράνομο Περιεχόμενο τού Ελληνικού Κέντρου Ασφαλούς Διαδικτύου (Ίδρυμα Τεχνολογίας & Έρευνας-Ινστιτούτο Πληροφορικής), που σημαίνει συναγερμό αποκαλύπτοντας τα νέα όπλα στη φαρέτρα των επιτηδείων.
Ανησυχητικές οι δύο υποθέσεις στην Κρήτη
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν δύο πρόσφατες υποθέσεις στην Κρήτη, οι οποίες βρίσκονται υπό διερεύνηση. Στην πρώτη περίπτωση, άγνωστοι απέκτησαν πρόσβαση σε τραπεζικούς λογαριασμούς υπηρεσίας της Περιφέρειας Κρήτης, αφού στοιχεία πρόσβασης καταχωρίστηκαν σε πλαστή ιστοσελίδα που προσομοίαζε το περιβάλλον συνεργαζόμενου τραπεζικού ιδρύματος, ενώ λίγες ημέρες αργότερα έγινε γνωστό ότι διερευνάται περιστατικό ηλεκτρονικής απάτης με στόχο τον Δήμο Αγίου Νικολάου.
Το πρόβλημα, βέβαια, δεν περιορίζεται στην Κρήτη. Σε ολόκληρη την Ελλάδα πολίτες και επιχειρήσεις δέχονται παραπλανητικά μηνύματα για δήθεν επιστροφές φόρου, ανεξόφλητους λογαριασμούς, προβλήματα σε τραπεζικούς λογαριασμούς, επιδόματα, ταχυδρομικές αποστολές, επενδυτικές ευκαιρίες ή επείγουσες οικονομικές ανάγκες συγγενικών προσώπων.
Από την έξαρση αυτή των ψηφιακών επιθέσεων δεν εξαιρείται η Λακωνία, όπως έχετε διαβάσει μέσα από τα αποκαλυπτικά ρεπορτάζ του «ΛΤ», καθώς η τοπική κοινωνία έρχεται συχνά αντιμέτωπη με ποικίλες μεθόδους εξαπάτησης -κυρίως τηλεφωνικές με ηλεκτρονικές προεκτάσεις- με οδυνηρές κάποιες φορές συνέπειες.
Ο στόχος δεν είναι το σύστημα, αλλά ο άνθρωπος
Σε πολλές περιπτώσεις, ο δράστης δεν χρειάζεται να παραβιάσει ένα προηγμένο σύστημα ασφαλείας. Επιδιώκει να χειραγωγήσει τον ίδιο τον χρήστη, ώστε εκείνος να πατήσει έναν σύνδεσμο, να αποκαλύψει εμπιστευτικά στοιχεία ή να εγκρίνει μια συναλλαγή. Αυτή είναι η ουσία της κοινωνικής μηχανικής. Η αξιοποίηση της εμπιστοσύνης, του φόβου, της περιέργειας, της εξοικείωσης ή της πίεσης χρόνου, προκειμένου το θύμα να ενεργήσει χωρίς να πραγματοποιήσει τον απαραίτητο έλεγχο. Μηνύματα όπως «ο λογαριασμός σας θα μπλοκαριστεί», «εντοπίστηκε ύποπτη συναλλαγή», «δικαιούστε επιστροφή χρημάτων» ή «πρέπει να ενεργήσετε άμεσα» έχουν σχεδιαστεί για να προκαλούν βιαστική αντίδραση, με την αίσθηση του επείγοντος να αποτελεί από μόνη της σημαντικό προειδοποιητικό σημάδι. Όπως επισημαίνει το SafeLine, οι σύγχρονες απάτες εμφανίζονται με: Phishing (παραπλανητικό email), Smishing (εξαπάτηση μέσω SMS ή εφαρμογών messaging), Vishing (τηλεφωνική κλήση από «μαϊμού» υπάλληλο τράπεζας, λογιστή ή τεχνικό), πλαστές τραπεζικές ιστοσελίδες-κλώνοι, απάτες μέσω ηλεκτρονικών αγγελιών όπου ο δήθεν αγοραστής στέλνει σύνδεσμο για «είσπραξη πληρωμής», καθώς και Business Email Compromise (BEC), δηλαδή παραποίηση επαγγελματικής επικοινωνίας για εγκρίσεις πληρωμών ή αλλαγή IBAN.
Παράλληλα, η Τεχνητή Νοημοσύνη αλλάζει δραστικά τα «σημάδια που πρέπει να προσέχουμε». Η απουσία ορθογραφικών λαθών ή η επαγγελματική εμφάνιση δεν αποτελούν πλέον εγγύηση γνησιότητας, καθώς παράγονται πλέον γλωσσικά άρτια μηνύματα, πλαστές φωτογραφίες, βίντεο και απομιμήσεις φωνής.
Οκτώ καθοριστικά μέτρα
Για την αποτελεσματική προστασία, το Ελληνικό Κέντρο Ασφαλούς Διαδικτύου προτείνει οκτώ ουσιαστικά μέτρα: Δεν συνδεόμαστε ποτέ στο e-banking μέσω συνδέσμων σε email ή SMS αλλά πληκτρολογούμε μόνοι μας τη διεύθυνση, ελέγχουμε ολόκληρη τη διαδικτυακή διεύθυνση για μικροαλλαγές, δεν αποκαλύπτουμε ποτέ κωδικούς πρόσβασης, PIN ή OTP, δεν εγκρίνουμε μηχανικά ειδοποιήσεις συναλλαγών, ενεργοποιούμε τον πολυπαραγοντικό έλεγχο ταυτότητας (MFA), επιβεβαιώνουμε οικονομικά αιτήματα ή αλλαγές IBAN από δεύτερο ανεξάρτητο τηλεφωνικό κανάλι, χρησιμοποιούμε ισχυρούς και διαφορετικούς κωδικούς, και σταματάμε αμέσως όταν κάποιο μήνυμα μας πιέζει χρονικά.
Αν πάλι έχουμε ήδη δώσει στοιχεία, η ταχύτητα είναι το παν. Επικοινωνούμε αμέσως με την τράπεζά μας στον επίσημο αριθμό για δέσμευση λογαριασμών, αλλάζουμε τους κωδικούς, διατηρούμε όλα τα αποδεικτικά στοιχεία (SMS, email, στιγμιότυπα, IBAN) και ενημερώνουμε τη Διεύθυνση Δίωξης Κυβερνοεγκλήματος στο 11188, υποβάλουμε καταγγελία στο gov.gr ή στη SafeLine.gr.
Ο κανόνας που πρέπει να γίνει συνήθεια
Όπως προειδοποιεί το SafeLine, «οι ηλεκτρονικές απάτες εξελίσσονται μαζί με την τεχνολογία. Ένα email μπορεί να φαίνεται απολύτως αυθεντικό, μια ιστοσελίδα σχεδόν πανομοιότυπη με την πραγματική και μια τηλεφωνική κλήση να ακούγεται σαν να προέρχεται από πρόσωπο που εμπιστευόμαστε». Γι’ αυτό, όπως συστήνει το Κέντρο, «χρειάζεται να υιοθετήσουμε μια απλή αλλά ουσιαστική ψηφιακή συνήθεια: Σταματάμε. Ελέγχουμε. Επιβεβαιώνουμε. Και μόνο τότε ενεργούμε».
Η ασπίδα της πρόληψης στη Λακωνία
Ακριβώς στη μάχη αναχαίτισης των διαρκώς εξελισσόμενων φαινομένων, η Αστυνομία στη Λακωνία εντείνει τις στοχευμένες δράσεις ενημέρωσης. Παράδειγμα αποτελεί η ενημερωτική εκδήλωση που διοργανώνουν ο Δήμος Σπάρτης και το Τμήμα Δίωξης & Εξιχνίασης Εγκλημάτων (ΤΔΕΕ) Σπάρτης, τη Δευτέρα 7 Σεπτεμβρίου, στις 7 μμ, στο Κοινοτικό Γραφείο Σκούρας. Θα μιλήσουν ο διοικητής του ΤΔΕΕ Σπάρτης, Αστυνόμος Α΄ Παναγιώτης Λυμπέρης, ο Αρχιφύλακας Παναγιώτης Παπαδάκος και η ψυχολόγος του Κέντρου Κοινότητας Δ. Σπάρτης, Ελένη Γκλέκα.
Η πρωτοβουλία αναδεικνύει το διπλό και πολυδιάστατο έργο της Ασφάλειας Σπάρτης. Οι αστυνομικοί της Υπηρεσίας, έχοντας επιδείξει στο παρελθόν καίριες επιτυχίες κι ακαριαίες εξιχνιάσεις σε ανάλογες υποθέσεις, αποδεικνύουν ότι η γραμμή άμυνας ξεκινά από την έγκαιρη ενημέρωση και την ψυχολογική θωράκιση των πολιτών.
