Η άμμος αποτελεί σήμερα το πιο εξορυσσόμενο στερεό υλικό στον κόσμο και χρησιμοποιείται με τόσο εντατικούς ρυθμούς, ώστε η φύση δεν προλαβαίνει να την αναπληρώσει. Αυτό επισημαίνει νέα έκθεση του ΟΗΕ, προειδοποιώντας για μια παγκόσμια κρίση με σοβαρές συνέπειες για οικοσυστήματα, παράκτιες περιοχές και ανθρώπινες κοινότητες.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της έκθεσης, η ανθρωπότητα καταναλώνει περίπου 50 δισεκατομμύρια τόνους άμμου κάθε χρόνο για κατασκευές, βιομηχανία και αστικές επεκτάσεις, ενώ η ζήτηση αναμένεται να αυξηθεί ακόμη περισσότερο τις επόμενες δεκαετίες.
Η άμμος χρησιμοποιείται σχεδόν σε κάθε τομέα της σύγχρονης ζωής: στην παραγωγή σκυροδέματος για σπίτια, δρόμους και θαλάσσια έργα, αλλά και στην κατασκευή γυαλιού, μικροτσίπ και ηλιακών πάνελ. Ωστόσο, σύμφωνα με το Πρόγραμμα Περιβάλλοντος του ΟΗΕ (UNEP), η σημασία της δεν περιορίζεται μόνο στη βιομηχανική χρήση. Όταν παραμένει στη φύση, συμβάλλει στη ρύθμιση των ποταμών, προστατεύει τα υπόγεια υδάτινα αποθέματα, φιλτράρει το νερό και στηρίζει τη βιοποικιλότητα.
Ο επικεφαλής της βάσης περιβαλλοντικών πόρων του UNEP στη Γενεύη, Πασκάλ Πεντούτσι, χαρακτήρισε την άμμο «αφανή ήρωα της ανάπτυξης», σημειώνοντας ότι ο ρόλος της στην προστασία των φυσικών λειτουργιών συχνά υποτιμάται. Όπως ανέφερε, η άμμος λειτουργεί ως βασική άμυνα απέναντι στην άνοδο της στάθμης της θάλασσας, τις πλημμύρες και την αλάτωση των παράκτιων υδροφορέων, φαινόμενα που επιδεινώνονται από την κλιματική κρίση.
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση των Μαλδίβων, όπου έργο επίχωσης κοντά στην πρωτεύουσα Μαλέ απαιτούσε την εξόρυξη 24,5 εκατομμυρίων κυβικών μέτρων άμμου. Παρότι περιβαλλοντική μελέτη προειδοποίησε ότι οι ζημιές θα ήταν μη αναστρέψιμες, το έργο προχώρησε, με αποτέλεσμα -σύμφωνα με τον ΟΗΕ- να καταστραφούν περίπου 200 εκτάρια κοραλλιογενών υφάλων και λιμνοθαλάσσιων οικοσυστημάτων, ακόμη και σε προστατευόμενες περιοχές.
Οι επιπτώσεις ήταν ιδιαίτερα σοβαρές για τη θαλάσσια ζωή και τη βιοποικιλότητα που στηρίζει την αλιεία και τον τουρισμό. Η έκθεση σημειώνει ότι οι επιχώσεις οδηγούν συχνά σε μόνιμη αλλοίωση του εδάφους, διάβρωση των ακτών και καταστροφή φυσικών οικοτόπων.
Παρόμοια προβλήματα καταγράφηκαν και στις Φιλιππίνες, όπου η εξόρυξη 155 εκατ. κυβικών μέτρων άμμου για την κατασκευή αεροδρομίου στη Μανίλα κατέστρεψε κοινότητες ψαράδων, καθώς τα ψάρια δεν επέστρεψαν ποτέ στις περιοχές εξόρυξης. Στην Ινδονησία, μεγάλο έργο εξόρυξης σε αλιευτικές ζώνες οδήγησε σε μείωση έως και 80% στα εισοδήματα των ψαράδων.
Ο ΟΗΕ τονίζει ότι απαιτούνται άμεσα μέτρα για πιο βιώσιμη διαχείριση της άμμου και των φυσικών πόρων. Μεταξύ άλλων, ζητά καλύτερη χαρτογράφηση των οικολογικά ευαίσθητων περιοχών, αυστηρότερους περιβαλλοντικούς ελέγχους και μεγαλύτερη διαφάνεια πριν από την έγκριση νέων εξορυκτικών έργων.
