Επιμέλεια: Νίκος Ι. Καρμοίρης
Συστήθηκε ως καλλιτέχνης στο λακωνικό κοινό με το όνομα Iron Junk, που σε ελεύθερη απόδοση σημαίνει «παλιοσίδερα». Αν όμως προσθέσεις δίπλα και τη λέξη «art», δηλαδή τέχνη, τότε ως οντότητα η φράση «Τέχνη από παλιοσίδερα» αποκτά άλλη διάσταση.
Ο λόγος για τον σιδηρουργό και «σιδηροπλάστη», Αλέξανδρο Παπαστρατηγάκη, που τα τελευταία χρόνια εντυπωσιάζει με τις καλλιτεχνικές του δημιουργίες, διαπρέπει με την απαράμιλλη τεχνική και την πρωτοτυπία του ως πραγματικός βιρτουόζος του μετάλλου, και συνδυάζει την τέχνη με την Κυκλική Οικονομία.
Ο Αλέξανδρος Παπαστρατηγάκης γεννήθηκε το 1991 στη Σπάρτη, όπου ζει και δραστηριοποιείται. Είναι αυτοδίδακτος γλύπτης και απόφοιτος ΕΠΑΛ και ΕΠΑΣ των τμημάτων «Γενικής Μηχανολογίας Εγκαταστάσεων & Κατασκευών» και «Αρχιτεκτονικής Τοπίου & Φυτοτεχνικών Επιχειρήσεων», αντίστοιχα. Η σπίθα, ωστόσο, για την ενασχόλησή του με την τέχνη είχε ανάψει από νωρίς. Σε ηλικία 14 ετών, παρακολουθώντας μια συνέντευξη της σπουδαίας γλύπτριας Ναταλίας Μελά στην κρατική τηλεόραση, ένιωσε το πρώτο καλλιτεχνικό σκίρτημα, ξέροντας ενστικτωδώς ότι θα ασχοληθεί με τη μεταλλογλυπτική.
Έχοντας εργαστεί κυρίως σε χειρωνακτικές εργασίες, έκανε το άλμα προς την τέχνη εντελώς αυθόρμητα. Σε ηλικία 17 ετών, εργαζόμενος σε ένα μηχανουργείο για να μάθει να χειρίζεται την ηλεκτροσυγκόλληση, άρχισε να μαζεύει παλιά ανταλλακτικά από τα σκουπίδια. Συγκολλώντας τα, τους έδινε διάφορες τρισδιάστατες μορφές. Ενθουσιασμένος που μπορούσε να μετατρέψει τα παλιοσίδερα σε μικρά γλυπτά, άρχισε να αγοράζει τα πρώτα του εργαλεία, στήνοντας το δικό του εργαστήριο πριν από περίπου εννέα χρόνια, ενώ τα τελευταία τέσσερα έχει κάνει την τέχνη την κύρια ενασχόλησή του.
Με τον τρόπο αυτό ξεπήδησε στον χώρο της γλυπτικής, δημιουργώντας αναγνωρίσιμες φόρμες, όπως σιλουέτες ζώων ή ανθρώπων, και συνδυάζοντας την τέχνη με την ανακύκλωση. Παρά την αντισυμβατική οδό έκφρασης που έχει επιλέξει, παραμένει πιστός στην ιστορική παράδοση και στον ελληνικό πολιτισμό, αντλώντας έμπνευση από την ιστορία, τη φύση και την ενέργεια του τόπου καταγωγής του, υπό τη σκιά του επιβλητικού Ταϋγέτου.
Από τα σκουπίδια στην τέχνη
Τον Σεπτέμβριο του 2024 ο Λάκωνας εικαστικός διοργάνωσε την έκθεση «Κυκλικές Γεωμετρίες: Από την Αρχαία Ελλάδα στην Κυκλική Οικονομία του Σήμερα», η οποία πραγματοποιήθηκε στον χώρο εκδηλώσεων του Mystras Grand Palace, με φορέα διοργάνωσης την ΑΜΚΕ «Επίκυκλος - Δράσεις Πολιτισμού».
Δύο χρόνια νωρίτερα, ο Παπαστρατηγάκης είχε συμμετάσχει στο «12ο Συμπόσιο Γλυπτικής», δημιουργώντας έργο για το Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης «Θεόδωρος Παπαγιάννης» στο Ελληνικό Ιωαννίνων. Έχει, επίσης, παρουσιάσει το έργο του στις ατομικές εκθέσεις:
- «Αρχαία Σπάρτη», Κεντρική Πλατεία Σπάρτης (2018)
- «Δεν πετώ ούτε ψίχουλο απ’ ό,τι μου δίνεις», Εθνικό Ωδείο Σπάρτης (2018)
- «Αρχαία Ελλάδα», Λακεδαιμονίων Πολιτιστικό Κέντρο-«Μνημοσύνη», Γεωργίτσι Λακωνίας (2019)
- «Θερμοπύλες-Σαλαμίνα 2.500 έτη», Στρέφι Ηλείας (2020)
- «Θεόδωρος Κολοκοτρώνης», Achaia Clauss, Πάτρα (2021)
- «Θεόδωρος Κολοκοτρώνης», Αρχαιολογικό Μουσείο Πατρών (2021)
Όταν το μέταλλο συναντά τους μύθους και την Ιστορία
Ανάμεσα στις δεκάδες δημιουργίες του ξεχωρίζει το γλυπτό «Η Αρπαγή της Ευρώπης». Με ύψος 1,95 μέτρα και κατασκευασμένο εξ ολοκλήρου από ανακυκλώσιμα σιδερένια υλικά, αποτελεί μια ευθεία πρόταση συνδυασμού τέχνης και Κυκλικής Οικονομίας. Αυτή η σύγχρονη εικαστική δημιουργία, βασισμένη στο διάσημο μυθολογικό αφήγημα της αρπαγής τής Ευρώπης, σχεδιάστηκε και φιλοτεχνήθηκε από τον νεαρό Σπαρτιάτη καλλιτέχνη, ο οποίος έδωσε τη δική του ερμηνεία στον μύθο. Η επιλογή του συγκεκριμένου θέματος δεν ήταν τυχαία, καθώς το μυθολογικό επεισόδιο συνδέεται άρρηκτα με τη Σπάρτη, χάρη στο περίφημο ρωμαϊκό ψηφιδωτό της πόλης, το οποίο κοσμεί και την ελληνική όψη του νομίσματος των 2 ευρώ.
Πρόκειται για ένα πρωτότυπο και μοναδικό έργο μεταλλογλυπτικής, κατασκευασμένο αποκλειστικά από ανακυκλώσιμα υλικά. Χρησιμοποιήθηκαν εκατοντάδες παλιά και μεταχειρισμένα κομμάτια σιδήρου και χρειάστηκαν περισσότερες από 450 ώρες εργασίας για τη σύνθεσή του, δημιουργώντας ένα μοντέρνο «τρισδιάστατο ψηφιδωτό» με «μεταλλικές ψηφίδες»! Το έργο, αν και αρχικά δημιουργήθηκε ως μοντέλο μικρών διαστάσεων, απέδειξε πως διέθετε τη δυναμική να περάσει σε μεγάλη κλίμακα.
Ο γιγαντόσωμος ταύρος με τη λυγερόκορμη Ευρώπη ξαπλωμένη στη ράχη του εκτέθηκε για πρώτη φορά το 2022 στη λακωνική πρωτεύουσα στον εξωτερικό χώρο κεντρικού ξενοδοχείου της πόλης. Η ιδιωτική αυτή πρωτοβουλία αποτέλεσε «ανάσα» ορατότητας για τη σύγχρονη εικαστική δημιουργία εντός του δημόσιου χώρου της πόλης, κινητοποιώντας αμέσως το ενδιαφέρον κατοίκων και επισκεπτών.
Η τέχνη στην υπηρεσία της Κυκλικής Οικονομίας
Η Κυκλική Οικονομία αποτελεί ένα σύγχρονο μοντέλο παραγωγής και κατανάλωσης, το οποίο περιλαμβάνει την επαναχρησιμοποίηση, την επισκευή και την ανακύκλωση υφιστάμενων υλικών και προϊόντων, με στόχο την παράταση του κύκλου ζωής τους και τη δραστική μείωση της παραγωγής αποβλήτων. Στην πράξη, η φιλοσοφία αυτή έρχεται σε πλήρη αντίθεση με το παραδοσιακό, γραμμικό οικονομικό μοντέλο του «λαμβάνω – κατασκευάζω – απορρίπτω». Αντίθετα, στην κυκλική προσέγγιση, όταν ένα προϊόν φτάσει στο τέλος της ζωής του, τα υλικά του διατηρούνται μέσα στην οικονομία όπου και όσο είναι δυνατόν, λαμβάνοντας περαιτέρω επιπρόσθετη αξία.
Πρόκειται άλλωστε για έναν παγκόσμιο στόχο, που αποτελεί κεντρικό στοιχείο της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας για την κλιματική ουδετερότητα έως το 2050, αλλά και βασικό πυλώνα του Προγράμματος του ΟΗΕ για το Περιβάλλον.
Στο πλαίσιο αυτό, η τέχνη του Αλέξανδρου Παπαστρατηγάκη εναρμονίζεται πλήρως με τις θεμελιώδεις αρχές της Κυκλικής Οικονομίας, καθώς σχεδιάζεται με γνώμονα την εξάλειψη των αποβλήτων και τη διατήρηση των υλικών σε χρήση στη μέγιστη αξία τους. Αντί τα άχρηστα μέταλλα και τα παλιά βιομηχανικά εξαρτήματα να καταλήξουν στις χωματερές, ο καλλιτέχνης τα διασώζει, δίνοντάς τους εκ νέου «ζωή». Έτσι, μέσα από τη μεταλλογλυπτική, τα βιομηχανικά «απορρίμματα» μετουσιώνονται σε έργα υψηλής αισθητικής αξίας.
Όπως ομολογεί και ο ίδιος, αντλεί τεράστιο ενθουσιασμό από το γεγονός ότι μπορεί να προσδώσει «πλαστικότητα σε ένα σκληρό, ψυχρό και διαβρωμένο υλικό». Με βαθιές επιρροές από Έλληνες και ξένους δημιουργούς, όπως οι Takis, Ναταλία Μελά, Θεόδωρος Παπαγιάννης, Dotun Popoola και Jordan Spriggs, τους οποίους ξεχωρίζει για τη «δωρικότητά» τους, ο Παπαστρατηγάκης εξελίσσεται διαρκώς. Έτσι, ο Σπαρτιάτης εικαστικός αποδεικνύει έμπρακτα πώς η τέχνη μπορεί να αναγεννήσει την ύλη, να προωθήσει τη βιωσιμότητα και να δώσει μια επιβλητική «δεύτερη ζωή» σε υλικά που κάποτε θεωρούνταν απλώς παλιοσίδερα.
Συνεργασίες με τον Δήμο Σπάρτης και το Spartan Race
Αξιοσημείωτο είναι πως το 2018, ο τότε αντιδήμαρχος Σπάρτης, Χρήστος Πλειώτας είχε προσφέρει έργο του Αλέξανδρου Παπαστρατηγάκη ως τιμητικό δώρο, εκ μέρους του Δήμου, στον κορυφαίο Αμερικανό σχεδιαστή κόμικς και σκηνοθέτη, Frank Miller, δημιουργό του διάσημου κόμικς «300», στο οποίο βασίστηκε η ομώνυμη θρυλική ταινία του Χόλυγουντ.
Η αναγνώριση της καλλιτεχνικής του προσφοράς και της καινοτόμου ματιάς του δεν άργησε να λάβει και θεσμική διάσταση. Το 2023, o τότε δήμαρχος Σπάρτης, Πέτρος Δούκας, διακρίνοντας στο πρόσωπο του νεαρού δημιουργού το όραμα που απαιτείται για να γεφυρωθεί το ένδοξο παρελθόν της πόλης με τις σύγχρονες προκλήσεις, τον όρισε άμισθο Ειδικό Σύμβουλο σε πολιτισμικά θέματα. Μέσα από αυτή τη θέση ευθύνης, ο Παπαστρατηγάκης, ως γλύπτης έργων μεγάλης κλίμακας, κλήθηκε να συμβάλει στον πολιτισμικό σχεδιασμό του Δήμου και στην αισθητική αναβάθμιση του δημοσίου χώρου, αποδεικνύοντας, έτσι, ότι η σύγχρονη τέχνη –ακόμα και στην πιο… μοντέρνα και πρωτότυπη εκδοχή της– μπορεί να αποτελέσει ισχυρό όχημα εξωστρέφειας για μια ιστορική πόλη.
Στο πλαίσιο αυτής της δυναμικής εξωστρέφειας, ξεχωρίζει η σχέση του με τον Joe De Sena, τον ιδρυτή του παγκόσμιου αθλητικού φαινομένου «Spartan Race». Η γνωριμία τους ξεκίνησε απρόσμενα, όταν ο Σπαρτιάτης εικαστικός τού χάρισε ένα μεταλλικό αγαλματίδιο του Βασιλιά Λεωνίδα –φτιαγμένο εξ ολοκλήρου από παλιά κομμάτια μετάλλου– θέλοντας να τον τιμήσει για την τεράστια παγκόσμια προβολή της πόλης μέσα από τους διεθνούς φήμης αγώνες. Ο De Sena εντυπωσιάστηκε βαθιά από την «τραχιά» αισθητική του σιδήρου, η οποία ταυτίζεται απόλυτα με το σκληροτράχηλο πνεύμα της διοργάνωσης. Το δώρο αυτό εξελίχθηκε σε μια σχέση αμοιβαίας εκτίμησης και, τελικά, σε μια σταθερή συνεργασία, με τον Παπαστρατηγάκη να φιλοτεχνεί μοναδικά έργα για τις απονομές του αγώνα που συνδέουν οργανικά τον θεσμό του Spartan Race με τη σύγχρονη λακωνική δημιουργία.
Κέντρο Τέχνης και Πολιτισμού Σπάρτης
Δημιουργώντας έναν φορέα που θα επιστεγάσει την καλλιτεχνική του έκφραση και το πολιτισμικό του όραμα για τον τόπο, ο Παπαστρατηγάκης υπήρξε συνιδρυτής της Αστικής Μη Κερδοκοπικής Εταιρείας «Επίκυκλος - Δράσεις Πολιτισμού». Πρόκειται για έναν φορέα που σταδιακά αφήνει το αποτύπωμά του στο τοπικό πολιτισμικό γίγνεσθαι διοργανώνοντας φεστιβάλ, εκθέσεις κι άλλες παρεμφερείς δράσεις.
Το πιο πρόσφατο επίτευγμά του αποτελεί η δημιουργία του Κέντρου Τέχνης και Πολιτισμού Σπάρτης. Πρόκειται για έναν νέο, ανεξάρτητο και επισκέψιμο χώρο σύγχρονης τέχνης, ο οποίος άνοιξε επίσημα τις πύλες του το διήμερο 16 και 17 Μαΐου, αποσκοπώντας να αποτελέσει έναν ζωντανό, βιωματικό προορισμό, όπου η σύγχρονη τέχνη, η βιομηχανία, η ανακύκλωση και η αρχαία κληρονομιά ενώνονται και συναντώνται σε «μια πόλη που έχει διαμορφώσει τον κόσμο για πάνω από δύο χιλιάδες χρόνια».
Ο χώρος δημιουργήθηκε με στόχο να αποτελέσει ένα σταθερό σημείο συνάντησης της καλλιτεχνικής έκφρασης, της αισθητικής και της πολιτιστικής εμπειρίας. Φιλοδοξία του Κέντρου είναι η φιλοξενία έργων και δημιουργών όχι μόνο από την Ελλάδα, αλλά και από το εξωτερικό.
Οι επισκέπτες έχουν πλέον τη δυνατότητα να περιηγηθούν σε έναν προσεκτικά επιμελημένο εκθεσιακό χώρο, ο οποίος διακρίνεται για τη σύγχρονη αισθητική του. Εκεί, μπορούν να απολαύσουν κυρίως τις μεταλλικές δημιουργίες του Αλέξανδρου Παπαστρατηγάκη, αλλά και έργα φιλοξενούμενων καλλιτεχνών.
«Ποδαρικό» από τις τοπικές Αρχές…
Λίγες ημέρες αφότου ο νέος χώρος άνοιξε και επίσημα τις πύλες του, ο δήμαρχος της λακωνικής πρωτεύουσας, Μιχάλης Βακαλόπουλος, επισκέφθηκε το Κέντρο Τέχνης και Πολιτισμού Σπάρτης. Κατά τη διάρκεια της επίσκεψης, ο δήμαρχος ξεναγήθηκε στους χώρους του Κέντρου και ενημερώθηκε για τις δράσεις, τις εκθέσεις και τις πρωτοβουλίες που υλοποιούνται. Είχε, παράλληλα, την ευκαιρία να συνομιλήσει με τον εικαστικό και εμπνευστή του χώρου, Αλέξανδρο Παπαστρατηγάκη, για τη σημασία της τέχνης και του πολιτισμού στην τοπική κοινωνία. Ο κ. Βακαλόπουλος εξήρε το έργο που επιτελείται στο Κέντρο Τέχνης και Πολιτισμού, τονίζοντας ότι τέτοιες πρωτοβουλίες συμβάλλουν ουσιαστικά στην πολιτιστική ανάπτυξη της Σπάρτης και ενισχύουν την εξωστρέφεια της πόλης, προσφέροντας δημιουργικές διεξόδους στους πολίτες, και ιδιαίτερα στους νέους.
Τις εξαιρετικές του εντυπώσεις από το Κέντρο Τέχνης και Πολιτισμού εξέφρασε πρόσφατα και ο αντιπεριφερειάρχης Λακωνίας, Θοδωρής Βερούτης. Κατά την επίσκεψη και ξενάγησή του στον χώρο, στάθηκε ιδιαίτερα στη δυναμική των έργων, σημειώνοντας πως, λόγω της ιδιότητάς του ως μηχανικός, αντιλαμβάνεται πλήρως τον βαθμό δυσκολίας να μετατραπεί ένα «ψυχρό» υλικό, όπως το σίδερο, σε μορφές που γεννούν θαυμασμό και συγκίνηση. Ο κ. Βερούτης επαίνεσε την αφοσίωση του δημιουργού, υπογραμμίζοντας ότι τέτοιες πρωτοβουλίες ενισχύουν έμπρακτα την πολιτιστική ταυτότητα και την εξωστρέφεια της Λακωνίας.
Ο νέος πολιτισμικός χώρος φιλοδοξεί να αποτελέσει σημείο αναφοράς για τα πολιτιστικά δρώμενα της πόλης και της ευρύτερης περιοχής. Με την ευκαιρία των επισκέψεων των αυτοδιοικητικών αρχόντων, ο Αλέξανδρος Παπαστρατηγάκης υπογράμμισε τη ζωτική σημασία της στήριξης της Τοπικής Αυτοδιοίκησης σε αντίστοιχες καλλιτεχνικές και πολιτισμικές πρωτοβουλίες που γεννιούνται στην πόλη και τον νομό.
Πληροφορίες επίσκεψης
Η επίσκεψη στον χώρο δεν είναι απλώς μια βόλτα σε μια γκαλερί. Είναι μια βιωματική εμπειρία που διαρκεί από 30 λεπτά έως μία ώρα. Οι επισκέπτες θα έχουν τη δυνατότητα να ξεναγηθούν στο στούντιο του Αλέξανδρου Παπαστρατηγάκη, μια εμπειρία η οποία περιλαμβάνει ιδιωτική ξενάγηση στην έκθεση και το εργαστήριο του καλλιτέχνη, γνωριμία με τη διαδικασία δημιουργίας έργων μεταλλογλυπτικής, ενημέρωση για τις «ιστορίες» πίσω από τα χαρακτηριστικότερα έργα του καλλιτέχνη, και δυνατότητα προμήθειας πρωτότυπων και μοναδικών έργων.
Το Κέντρο Τέχνης και Πολιτισμού Σπάρτης βρίσκεται επί της οδού Ορθίας Αρτέμιδος 10 και είναι ανοιχτό κάθε Σαββατοκύριακο από τις 10 π.μ. έως τις 2 μ.μ., καθώς και κατόπιν ραντεβού κατά τις υπόλοιπες ημέρες της εβδομάδας, με γενική είσοδο στα 10 ευρώ. Οι ενδιαφερόμενοι για πληροφορίες και για οργανωμένες επισκέψεις, μπορούν να επικοινωνήσουν στο τηλέφωνο 6944100329 και στα e-mails: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε. και Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε..
| Από την εβδομαδιαία έντυπη έκδοση «Λακωνικός Τύπος Plus+»
> Κυκλοφορεί κάθε Δευτέρα στα περίπτερα και στην πόρτα σας.
