του Παναγιώτη Αθανασούλια

Είναι γνωστό ότι τα τελευταία κυρίως χρόνια, με την καλπάζουσα κλιματική αλλαγή, έχουν προφανώς ευνοηθεί και έχουν εμφανισθεί στη φύση διάφοροι νέοι εχθροί (μικρόβια, ιοί, μύκητες, έντομα) που αφάνισαν ή αφανίζουν διαρκώς διάφορα είδη ενδημικών παραδοσιακών δένδρων της ελληνικής χλωρίδας. Ως χαρακτηριστικά παραδείγματα μπορούν ν’ αναφερθούν η καταστροφή των φοινίκων από το κόκκινο σκαθάρι σ’ ολόκληρη την Πελοπόννησο -και όχι μόνο- και η ξήρανση των ελάτων του Μαινάλου και του Χελμού στις γειτονικές μας περιοχές της Αρκαδίας και της Αχαΐας, αλλά και του δικού μας Πάρνωνα.

Το όλο φαινόμενο, η αναζήτηση των αιτίων και οι τρόποι αντιμετώπισης αποτελούν ασφαλώς αντικείμενο έρευνας των οικείων επιστημών αλλά και υποχρέωση αντιμετώπισης των κατά περίπτωση αρμόδιων υπηρεσιών. Επειδή όμως τίποτε δεν θα πρέπει να θεωρείται δεδομένο και αυτονόητο, δηλαδή ότι και η έρευνα γίνεται ή θα γίνει και τα ενδεδειγμένα μέτρα λαμβάνονται ή θα ληφθούν κατά περίπτωση, καλό θα είναι να γίνονται κάποιες σχετικές επισημάνσεις από τους ίδιους τους πολίτες, γιατί όλοι μας έχουμε υποχρέωση να προστατεύουμε το περιβάλλον. Ειδικά δε σ’ ό,τι αφορά στα δένδρα ας έχουμε υπόψη ότι καλή είναι και η δενδροφύτευση που επιχειρείται από διάφορους φορείς για την αναγέννηση των δασών στο (μακρινό) μέλλον, αλλά ασφαλώς καλύτερη θα πρέπει να θεωρείται η διάσωση των υπαρχόντων δένδρων από τις καταστροφικές αιτίες που πιο πάνω αναφέρθηκαν και, ασφαλώς, και από τις πυρκαγιές που αφανίζουν συστηματικά ολόκληρα δάση στην πατρίδα μας.

Με τις παραπάνω γενικές αυτές σκέψεις και με τις διαπιστώσεις που αναφέρθηκαν, επιθυμώ από την πλευρά μου ν’ αναδείξω ένα σοβαρό πρόβλημα που, όπως ο τίτλος και ο υπότιτλος υποδηλώνουν, αφορά στην ξήρανση των πλατανιών του Ευρώτα και των παραποτάμων του (Κνακίωνα, Σκοτία κλπ) από τον θανάσιμο εναγκαλισμό με τον αδυσώπητο εχθρό τους, ο οποίος αυτή τη φορά δεν είναι έντομο, μικρόβιο κλπ. παρά (είναι) ένα παρασιτικό φυτό, ο κισσός.

Ο κισσός είναι, ίσως, το πιο παρασιτικό φυτό της ελληνικής χλωρίδας. Ασφαλώς όλοι τον γνωρίζουμε γιατί καθημερινά τον συναντούμε να παρασιτεί επί άλλων φυτών, κυρίως δένδρων, αναρριχώμενος με ευκολία, με τα ριζίδια που διαθέτει με τα οποία προσκολλάται, φθάνοντας σε ύψος ακόμη και τα είκοσι μέτρα, ανάλογα με το ύψος του ξενιστή. Δεν είναι λίγες οι φορές που, αν αφεθεί ανενόχλητος επί καιρό, να μπορεί να καλύψει ολόκληρο το δένδρο επί του οποίου έχει αναρριχηθεί, έτσι ώστε να φαντάζει ο ίδιος σαν δένδρο, το δε δένδρο που ακούσια τον «φιλοξενεί» να είναι καταδικασμένο να πεθάνει από τον θανάσιμο εναγκαλισμό του.

Στην περίπτωσή μας και σε ό,τι αφορά στα πλατάνια, το φαινόμενο έχει λάβει ανησυχητικές διαστάσεις και θα πρέπει άμεσα να ληφθούν μέτρα. Τα μέτρα αυτά δεν μπορεί να είναι άλλα από το κόψιμο των αναρριχώμενων βλαστών του κισσού και το ξερίζωμά του, έτσι ώστε το δένδρο να ελευθερωθεί και ν’ ανασάνει. Την αποστολή αυτή, ως εκ της αρμοδιότητάς της, νομίζω ότι την έχει η Δασική Υπηρεσία, συνεπικουρούμενη ίσως από τους δήμους, αλλά και διάφοροι φορείς (σύλλογοι) πολιτών (πολιτιστικοί, περιβαλλοντικοί κλπ) θα μπορούσαν να συμβάλλουν κάλλιστα στην αντιμετώπιση του βλαβερού αυτού φαινομένου. Ας το επιχειρήσουν. Σίγουρα είναι μέσα στα πλαίσια των σκοπών τους (πολιτισμός, περιβάλλον).

Και μιας και μιλάμε για τον κισσό και τον παρασιτισμό του, δεν μπορεί παρά η σκέψη μας να γυρίσει πίσω στα μαθητικά μας χρόνια για να θυμηθούμε το πρώτο τετράστιχο αυτού του υπέροχου, τόσο βαθιά συμβολικού και πάντα επίκαιρου, ποιήματος του Γ. Δροσίνη, με τίτλο «Τι θέλω»:

«Δεν θέλω του κισσού το πλάνο ψήλωμα

Σε ξένα αναστυλώματα δεμένο.

Ας είμαι ένα καλάμι, ένα χαμόδεντρο,

μα όσο ανεβαίνω, μόνος ν’ ανεβαίνω»

Υ.Γ. Αν κάποιος επιθυμεί να λάβει γνώση του φαινομένου από κοντά και ιδίοις όμμασι, δεν χρειάζεται να περπατήσει στις όχθες του Ευρώτα. Αρκεί μία επίσκεψη στα πλατάνια που φύονται στην όχθη του Κνακίωνα (Μαγουλίτσας) απέναντι ακριβώς από την πλατεία της Μαγούλας και κάτω από τον Ιερό Ενοριακό Ναό της Κοίμησης της Θεοτόκου.